វចនានុក្រមខ្មែរ

បាំងខ្លែង នាម

[បាំង-ខ្លែង] bangkhlaeng

ប៉ែកដំបូលមណ្ឌប មានសណ្ឋានដូចហោជាង។

បាំងខ្លោង

គ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មដែលមានទម្រង់ផ្សេងៗ សម្រាប់តុបតែងលម្អនៅលើខ្លោងទ្វារឬគោបុរៈ ប្រាសាទបុរាណ វត្តអារាម និងអគារសាធារណៈ :

បាំងខ្លោង នាម

[បាំង-ខ្លោង] baamngkhlong≈

គ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មដែលមានទម្រង់ផ្សេងៗ សម្រាប់តុបតែងលម្អនៅលើខ្លោងទ្វារឬគោបុរៈ ប្រាសាទបុរាណ វត្តអារាម និងអគារសាធារណៈ :

បាំងឆត្រ

ស្រមោលទឹកឯអាកាសដែលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬពន្លឺព្រះចន្ទ្រប៉ះត្រូវមានវង់មូលជុំវិញដូចជារង្វង់ក្លស់ ហៅថា ថ្ងៃបាំងឆត្រ ឬ ខែបាំងឆត្រ; ហៅ ព្រះអាទិត្យទ្រង់ក្លស់, ព្រះចន្ទ្រទ្រង់ក្លស់ ក៏បាន :

បាំងឆត្រ កិរិយាសព្ទ

[បាំង-ឆ័ត] bangchhotror

បើកឆត្រគ្របពីលើមិនឱ្យត្រូវកម្ដៅថ្ងៃឬត្រូវភ្លៀង។

បាំងឆត្រ នាម

[បាំង-ឆ័ត] bangchhotror

ស្រមោលទឹកឯអាកាសដែលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬពន្លឺព្រះចន្ទ្រប៉ះត្រូវមានវង់មូលជុំវិញដូចជារង្វង់ក្លស់ ហៅថា ថ្ងៃបាំងឆត្រ ឬ ខែបាំងឆត្រ; ហៅ ព្រះអាទិត្យទ្រង់ក្លស់, ព្រះចន្ទ្រទ្រង់ក្លស់ ក៏បាន :

បាំងភក់

បន្ទះឈើឬបន្ទះដែកមានសណ្ឋានក្រឡូមឬសំប៉ែតដាក់បន្ទើតឱ្យហើបងើបគ្របពីលើកង់រថសេះ, រថយន្ត, ទោចក្រយានជាដើម សម្រាប់បាំងមិនឱ្យភក់ឬធូលីខ្ទាតឬហុយមកខាងលើ; ហៅថា គម្របកង់ ក៏បាន។

បាំងភក់ នាម

[បាំង-ភក់] bangphok

បន្ទះឈើឬបន្ទះដែកមានសណ្ឋានក្រឡូមឬសំប៉ែតដាក់បន្ទើតឱ្យហើបងើបគ្របពីលើកង់រថសេះ, រថយន្ត, ទោចក្រយានជាដើម សម្រាប់បាំងមិនឱ្យភក់ឬធូលីខ្ទាតឬហុយមកខាងលើ; ហៅថា គម្របកង់ ក៏បាន។

បាំងភ្នែក គុណកិរិយា

[បាំង-ភ្នែក] baamngphnek≈

(សំនួន.) ដោយធ្វើជាមិនឃើញ មិនដឹងមិនឮ :

បាំងសាច

ដំបូលល្វែងខាងក្រៅបំផុតសម្រាប់ជារបាំងរាំងទឹកភ្លៀងមិនឱ្យសាចចូលមកដល់ល្វែងខាងក្នុង :

បាំងសាច នាម

[បាំង-សាច] bangsach

ដំបូលល្វែងខាងក្រៅបំផុតសម្រាប់ជារបាំងរាំងទឹកភ្លៀងមិនឱ្យសាចចូលមកដល់ល្វែងខាងក្នុង :

ឈ្មោះគ្រឿងហែថ្នាក់ខ្ពស់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានជាចាមរខ្នាតធំ មានដងវែង សម្រាប់បាំងពីខាងមិនឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យចាំងព្រះភ័ក្ដ្រព្រះរាជា។ ប្រើតែក្នុងវេលាដែលស្ដេចចេញហែប្រទក្សិណរាជធានីជាដើម (ស. ប្រើ ប័ងសូរយ៍ អ.ថ. ប័ងស៊ូន, និង ប័ងទ្រេក អ.ថ. ប័ងសែក ...)។

បាំងសែង នាម

[បាំង-សែង] bangsaeng

ឈ្មោះគ្រឿងហែថ្នាក់ខ្ពស់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានជាចាមរខ្នាតធំ មានដងវែង សម្រាប់បាំងពីខាងមិនឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យចាំងព្រះភ័ក្ដ្រព្រះរាជា។ ប្រើតែក្នុងវេលាដែលស្ដេចចេញហែប្រទក្សិណរាជធានីជាដើម (ស. ប្រើ ប័ងសូរយ៍ អ.ថ. ប័ងស៊ូន, និង ប័ងទ្រេក អ.ថ. ប័ងសែក ...)។

បាំងស្ទើរ

ដែលនៅស្ទាក់ស្ទើរមិនទាន់ស៊ប់ឬមិនទាន់ដាច់ស្រេច, ដែលនៅក្នុងការរារែក :

បាំងស្ទើរ គុ.កិ., គុ.

[បាំង-ស្ទើ] bangstaeur

ដែលនៅស្ទាក់ស្ទើរមិនទាន់ស៊ប់ឬមិនទាន់ដាច់ស្រេច, ដែលនៅក្នុងការរារែក :

បាំងស្លាប

(វ.វិចិ.) បន្ទះមានរាងដូចព្រុយត្រីសម្រាប់ចាប់ភ្ជាប់នៅចំហៀងមកុដអប្សរាទាំងពីរខាង។

បាំងស្លាប នាម

[បាំង-ស្លាប] baamngsleab≈

(វ.វិចិ.) បន្ទះមានរាងដូចព្រុយត្រីសម្រាប់ចាប់ភ្ជាប់នៅចំហៀងមកុដអប្សរាទាំងពីរខាង។

បិច កិរិយាសព្ទ ១)

[បិច] bech≈

ចាប់ទាញដោយប្រើមេដៃនិងម្រាមដៃយ៉ាងស្រាលហើយរហ័ស :

បិច កិរិយាសព្ទ ២)

[បិច] bech≈

ខាំទាញដោយមាត់យ៉ាងស្រាលៗនិងញយដង (ចំពោះត្រី សត្វខ្លះ)។ ដកចេញបន្តិចម្ដងៗ :

បិច កិរិយាសព្ទ

[បិច-បោច] bechbaoch≈

លូកបិចនាយអាយ បិចនិងខាំទាញធ្វើជាចំណី :

បិដក

ល្អី, កញ្ជើ; បរិយត្តិធម៌។

បិដក នាម

[បិ-ដក់] bedak

ល្អី, កញ្ជើ; បរិយត្តិធម៌។

បិដកត្រ័យ

(ម.ព. ត្រៃបិដក)។

បិដកត្រ័យ នាម

[បិ-ដក់-កៈ-ត្រៃ] bedkotrai

(ម.ព. ត្រៃបិដក)។

បិដរ

(ម.ព. បិតរ)។

បិដរ នាម

[បិ-ដ] bedar

(ម.ព. បិតរ)។

បិដ្ឋជាតិ

ជាតិម្សៅ ឬម្សៅមើមផ្សេងៗ។

បិដ្ឋជាតិ នាម

[បិត-ឋៈ-ជាត] betthakcheat≈

ជាតិម្សៅ ឬម្សៅមើមផ្សេងៗ។

បិដ្ឋិ

ខ្នង ឬខាងក្រោយ។

បិដ្ឋិ នាម

[បិត-ឋិ] betthe≈

ខ្នង ឬខាងក្រោយ។

បិដ្ឋិលេខ

ការចារ ការចុះហត្ថលេខា ឬបោះត្រាលើខ្នងលិខិត ឬបណ្ណ; សេចក្ដីបញ្ជាក់។

បិដ្ឋិលេខ នាម

[បិត-ឋិ-ឡេក] betthelek≈

ការចារ ការចុះហត្ថលេខា ឬបោះត្រាលើខ្នងលិខិត ឬបណ្ណ; សេចក្ដីបញ្ជាក់។

បិដ្ឋិលេខកម្ម

ការផ្ទេររូបិយាណត្តិពីម្នាក់ទៅម្នាក់ ដោយមានសរសេរចារ និងចុះហត្ថលេខានៅលើខ្នងរូបិយាណត្តិ ។

បិដ្ឋិលេខកម្ម នាម

[ប៉ិត-ឋិ-លេ-ខៈ-កាំ] betthelekhakkaam≈

ការផ្ទេររូបិយាណត្តិពីម្នាក់ទៅម្នាក់ ដោយមានសរសេរចារ និងចុះហត្ថលេខានៅលើខ្នងរូបិយាណត្តិ ។

បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ

សត្វមួយពួកដែលមានឆ្អឹងទ្រនុងខ្នងហើយមានឆ្អឹងជំនីរតភ្ជាប់ពីទ្រនុងខ្នងនោះរួមមកខាងពោះ, ហៅដោយរួបរួមថា សត្វមានគ្រោងឆ្អឹង ដូចជា គោ, ក្របី, ត្រីជាដើម។

បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ នាម

[ប៉ិត-ឋ្យាត់-ឋិ-កៈ-ស័ត] bedthydtheksotvor

សត្វមួយពួកដែលមានឆ្អឹងទ្រនុងខ្នងហើយមានឆ្អឹងជំនីរតភ្ជាប់ពីទ្រនុងខ្នងនោះរួមមកខាងពោះ, ហៅដោយរួបរួមថា សត្វមានគ្រោងឆ្អឹង ដូចជា គោ, ក្របី, ត្រីជាដើម។

បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកសត្វ

(ម.ព. បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ)។

បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកសត្វ នាម

[ប៉ិត-ឋ្យាត-ឋិ-កៈ-ស័ត] betthyeatthekaksta≈

(ម.ព. បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ)។

បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកៈ

(ម.ព. បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកសត្វ)។

បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកៈ នាម

[បិត-ឋ្យាត់-ឋិ-កៈ] betthyeatthekak≈

(ម.ព. បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកសត្វ)។

បិណ្ឌ

កាលកំណត់ដែលពុទ្ធបរិស័ទប្ដូរគ្នាទទួលរ៉ាប់រងរៀបចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃនិងធ្វើសាសនពិធី ក្នុងរដូវនៃការកាន់បិណ្ឌចំនួន១៤ថ្ងៃ :

បិណ្ឌ នាម

[បិន-ឌៈ] ឬ [បិន] bendar

ការប្រមូលឱ្យមូល ឬពូតឱ្យជាដុំ, ដុំ; ការចិញ្ចឹមជីវិត។ ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃវិធីធ្វើទានមួយយ៉ាង (តាមប្រពៃណីរបស់ប្រទេស) ធ្វើបានពីត្រឹមថ្ងៃ១រោចខែភទ្របទទៅដល់ថ្ងៃខែដាច់ (១៥ថ្ងៃ) ... ហៅថា បុណ្យកាន់បិណ្ឌ ឬ បុណ្យដាក់បិណ្ឌ, ហៅខ្លីត្រឹមតែ កាន់បិណ្ឌ ឬ ដាក់បិណ្ឌ ក៏បា

បិណ្ឌ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-បិន] bendar

(ម.ព. កាន់បិណ្ឌ)។

បិណ្ឌ នាម

[វេន-បិន] bendar

កាលកំណត់ដែលពុទ្ធបរិស័ទប្ដូរគ្នាទទួលរ៉ាប់រងរៀបចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃនិងធ្វើសាសនពិធី ក្នុងរដូវនៃការកាន់បិណ្ឌចំនួន១៤ថ្ងៃ :

បិណ្ឌបាត

ប្រើតាមទម្លាប់ជា កិ. ក៏បាន :

បិណ្ឌបាត នាម a

[បិន-ឌៈ-បាត] ឬ [បិន-បាត] bendobat

អាហារដែលប្រមូលឱ្យជាដុំដាក់ក្នុងបាត្រ គឺចង្ហាន់ដាក់បាត្រ ឬចង្ហាន់រាប់បាត្រ (សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) :

បិណ្ឌបាត កិរិយាសព្ទ b

[បិន-ឌៈ-បាត] ឬ [បិន-បាត] bendobat

ប្រើតាមទម្លាប់ជា កិ. ក៏បាន :

បិណ្ឌបាតចារិកវត្ត

ការប្រព្រឹត្តដើររកចង្ហាន់ដែលទាយកគេដាក់ឱ្យក្នុងបាត្រ (ការប្រព្រឹត្តដើរបិណ្ឌបាត ទុកជាវត្តប្រតិបត្តិមួយដ៏សំខាន់របស់ពួកបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សរសើរថាជាការចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រពៃ ជាដំណើរនាំឱ្យអាជីវបារិសុទ្ធិសីលបរិសុទ្ធល្អ)។

បិណ្ឌបាតចារិកវត្ត នាម

[បិន-ឌៈ-ប៉ា-តៈ-ចា-រ៉ិ-កៈ-វ័ត] bendbatcharikvott

ការប្រព្រឹត្តដើររកចង្ហាន់ដែលទាយកគេដាក់ឱ្យក្នុងបាត្រ (ការប្រព្រឹត្តដើរបិណ្ឌបាត ទុកជាវត្តប្រតិបត្តិមួយដ៏សំខាន់របស់ពួកបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សរសើរថាជាការចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រពៃ ជាដំណើរនាំឱ្យអាជីវបារិសុទ្ធិសីលបរិសុទ្ធល្អ)។

បិណ្ឌបាតទាន

ការឱ្យចង្ហាន់បិណ្ឌបាត គឺការដែលទាយកឱ្យភោជនាហារជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្ដីសង្គ្រោះ ដល់បព្វជិតមិនឱ្យដាច់ពោះស្លាប់ :

បិណ្ឌបាតទាន នាម

[បិន-ឌៈ-បា-តៈ-ទាន] bendbatotean

ការឱ្យចង្ហាន់បិណ្ឌបាត គឺការដែលទាយកឱ្យភោជនាហារជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្ដីសង្គ្រោះ ដល់បព្វជិតមិនឱ្យដាច់ពោះស្លាប់ :

បិណ្ឌបាតប្បច្ច័យ

អាហារបិណ្ឌបាតដែលជាគ្រឿងអាស្រ័យចិញ្ចឹមជីវិតរបស់បព្វជិត។

បិណ្ឌបាតប្បច្ច័យ នាម

[បិន-ឌៈ-បា-ត័ប-ប៉័ច-ចៃ] ឬ [ប៉ិន-ឌៈ-ប៉ា-ត័ប-ប៉័ច-ចៃ] bendbatbbachchai

អាហារបិណ្ឌបាតដែលជាគ្រឿងអាស្រ័យចិញ្ចឹមជីវិតរបស់បព្វជិត។

បិណ្ឌបាតិកង្គៈ

អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាវត្ត (ឈ្មោះធុតង្គទី ៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣)។

បិណ្ឌបាតិកង្គៈ នាម

[បិន-ឌៈ-ប៉ា-តិ-ក័ង-គៈ] bendbatekngkeak

អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាវត្ត (ឈ្មោះធុតង្គទី ៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣)។

បិណ្ឌាយាយី

(ម.ព. យាយី{¥¥}១{££})។

បិណ្ឌាយាយី កិរិយាសព្ទ

[បិន-ឌា-យា-យី] bendeayeayi≈

(ម.ព. យាយី១)។

បិណ្ឌីករណ៍

ការប្រមូលផ្ដុំ។

បិណ្ឌីករណ៍ នាម

[បិន-ឌី-ក] bendika≈

ការប្រមូលផ្ដុំ។

បិណ្ឌីសិលា

ការប្រមូលផ្ដុំថ្មគរគ្នា។

បិណ្ឌីសិលា នាម

[បិន-ឌី-សិ-ឡា] bendisela≈

ការប្រមូលផ្ដុំថ្មគរគ្នា។

បិត កិរិយាសព្ទ ១)

[បិត] bet

កាន់ទប់ដោយដៃទាំងពីរ កូត, ប្រួម, សម្រួចដោយមុខកាំបិតបន្ទោះឬកាំបិតឯទៀតក៏បាន :

បិត កិរិយាសព្ទ ២)

[បិត] bet

ចំហុយយកញើសឱ្យស្រក់ចុះក្នុងតម្រងឱ្យកើតបានជាសុរា :

បិតជាតិ

ផ្នែកលឿងនៃស៊ុតដែលអាចបង្កកំណើតបាន។

បិតជាតិ នាម

[បិត-តៈ-ជាត] bettakcheat≈

ផ្នែកលឿងនៃស៊ុតដែលអាចបង្កកំណើតបាន។

បិតរ

ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយ មានចាក់ទឹកដូងច្រួចសែនរំឭកដល់ពួកបុព្វបុរសក្នុងរាជត្រកូល ហៅថា ថ្វាយព្រះបិតរ ឬថ្វាយព្រះបិដរ គឺសែនរំឭកទៅព្រះញាតិវង្សានុវង្សដែលស្ដេចទៅកាន់បរលោកហើយ។

បិតរ នាម ១)

[បិ-ដ] betor

បិតា (ឪពុក)។

បិតរ នាម ២)

[បិ-ដ] betor

ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយ មានចាក់ទឹកដូងច្រួចសែនរំឭកដល់ពួកបុព្វបុរសក្នុងរាជត្រកូល ហៅថា ថ្វាយព្រះបិតរ ឬថ្វាយព្រះបិដរ គឺសែនរំឭកទៅព្រះញាតិវង្សានុវង្សដែលស្ដេចទៅកាន់បរលោកហើយ។

បិតា

ឪពុកធម៌។

បិតា នាម

[បិ-ដា] beta

បុរសអ្នកបីបាច់រក្សាកូន (ឪពុក)។

បិតា នាម

[បិ-ដា-ក្មេក] beta

ឪពុកក្មេក។

បិតា នាម

[បិ-ដា-ធ័រ] beta

ឪពុកធម៌។

បិតាធិបតេយ្យ

របៀបនៃការគ្រប់គ្រងនិងការដឹកនាំរដ្ឋដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឪពុកទៅលើកូនឬការគ្រប់គ្រងដែលមានលក្ខណៈរួមផ្សំរវាងការប្រើអំណាចជាមួយនឹងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការមើលថែសមាជិកដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន :

បិតាធិបតេយ្យ នាម

[បិ-ដា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] bedathibaktai≈

របៀបនៃការគ្រប់គ្រងនិងការដឹកនាំរដ្ឋដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឪពុកទៅលើកូនឬការគ្រប់គ្រងដែលមានលក្ខណៈរួមផ្សំរវាងការប្រើអំណាចជាមួយនឹងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការមើលថែសមាជិកដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន :