វចនានុក្រមខ្មែរ

បុញ្ញ គុ., ន.

[ប៉ុញ-ញ៉ៈ-វៈ-តី] bonhnh

(ម.ព. បុញ្ញវន្ត)។

បុញ្ញ គុ., ន.

[ប៉ុញ-ញ៉ៈ-វ័ន] bonhnh

ដែលមានបុណ្យ អ្នកមានបុណ្យ, អ្នកមានសំណាង។

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ៈ-សាំ-ប៉ៈ-ទា] bonhnh

ការដល់ព្រម, ការបរិបូណ៌ដោយបុណ្យ។

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ៈ-សំ-ភា] bonhnh

ការសន្សំបុណ្យ, ការសាងសន្សំកុសល។ ច្រើនប្រើសំដៅយកតេជះ ឬអំណាចបុណ្យស័ក្ដិជាដើម :

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ៈ-សិ-រ៉ី] bonhnh

សិរី, ស្រីសួស្ដីដែលកើតអំពីបុណ្យ, លំអបុណ្យ :

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ា-និ-សង់] bonhnh

អានិសង្សបុណ្យ គឺការសម្រេចសេចក្ដីសុខ សេចក្ដីចម្រើនរុងរឿងដោយសារបុណ្យ បង្ហូរផលផ្ដល់មកឱ្យ។

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ា-នុ-ភាប] bonhnh

អានុភាពរបស់បុណ្យ ឬអានុភាពដែលកើតអំពីបុណ្យ, អំណាចនៃបុណ្យ។

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ា-ភិ-នី-ហា] bonhnh

ការកសាងបុណ្យ, សេចក្ដីប្រាថ្នាដ៏ក្លៀវក្លាចំពោះទៅរកបុណ្យ; បុណ្យដែលអាចឱ្យសម្រេចសេចក្ដីបានតាមប្រាថ្នា :

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ា-ភិ-សង់-ខា] bonhnh

ធម៌ ឬសភាវៈដែលបុណ្យតាក់តែងឱ្យកើតមានឡើង គឺអ្វីៗជាគ្រឿងលំអរុងរឿងក្នុងលោកដែលបុណ្យកុសលរបស់សត្វលោកតាក់តែងឬបង្កើតឱ្យមានឡើង។

បុញ្ញ នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ា-ភិ-សន់-ទៈ] bonhnh

ការហូរជូនមកជានិច្ចនៃបុណ្យ, អានិសង្សបុណ្យ។

បុញ្ញា—

(ម.ព. បុញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

បុញ្ញា— នាម

[ប៉ុញ-ញ៉ា—] bonhnha—≈

(ម.ព. បុញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

បុញ្ញ—

(ម.ព. បុញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

បុញ្ញ— នាម

[បុញ-ញ៉ៈ—] bonhnhak—≈

(ម.ព. បុញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

បុណ្ឌរិក

ឈ្មោះត្រកូលដំរីមួយពួកដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងត្រកូលដំរី ១០ពួក (ពាក្យនេះមានប្រើតែក្នុងព្រះត្រៃបិដកនិងសាស្ត្រាប្រែរយបុរាណខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។

បុណ្ឌរិក នាម

[បុន-ឌៈ-រិក] bondarik

ឈូក-ស ស្វាយ-ស ខ្លាធំ។

បុណ្ឌរិក នាម

[បុន-ឌៈ-រិក] bondarik

ឈ្មោះបកតិសំខ្យាជាន់ខ្ពស់ចំនួនមួយរយសែនកុមុទ។

បុណ្ឌរិក នាម

[បុន-ឌៈ-រិក] bondarik

ឈ្មោះត្រកូលដំរីមួយពួកដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងត្រកូលដំរី ១០ពួក (ពាក្យនេះមានប្រើតែក្នុងព្រះត្រៃបិដកនិងសាស្ត្រាប្រែរយបុរាណខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។

បុណ្ណកាល នាម

[ប៉ុន-ណៈ-កាល] bonnakkal≈

កាលនៃអ្វីមួយដែលពេញលក្ខណៈ ឬពេញបរិបូរ។

បុណ្ណភាព នាម

[ប៉ុន-ណៈ-ភាប] bonnakpheab≈

ភាពពេញលេញបរិបូណ៌ ឬភាពគ្រប់គ្រាន់។

បុណ្យ នាម ១)

[បុន] bun

គុណជាតជាគ្រឿងជម្រះសន្តានចិត្ត; កុសល, អំពើល្អ, សេចក្ដីសុខ។

បុណ្យ នាម ២)

[បុន] bun

ពិធីផ្សេងៗដែលប្រារព្ធឬរៀបចំឡើងដើម្បីរម្លឹកដល់ហេតុការណ៍ ឬព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ :

បុណ្យ កិរិយាសព្ទ

[ធ្វើ-បុន] bun

ធ្វើសេចក្ដីល្អខាងផ្លូវកាយវាចាចិត្ត ឱ្យកើតមានដោយកិច្ចនិងទំនងផ្សេងៗ ...។

បុណ្យ នាម

[បុន-កៈ-តាញ់-ញូ] bun

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីសម្ដែងនូវការគោរពដឹងគុណនិងតបស្នងសងគុណចំពោះមាតាបិតា ជីដូនជីតា ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើម :

បុណ្យ នាម

[បុន-ខួប] bun

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីរម្លឹកព្រឹត្តិការណ៍ ឬឧទ្ទិសដល់ជនណាម្នាក់ ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ :

បុណ្យ នាម

[បុន-ចំ-រ៉ើន-ព្រះ-ជន់] bun

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីចម្រើនអាយុសង្ខារ និងរម្លឹកដល់ថ្ងៃខែឆ្នាំប្រសូតរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ដូចជា ព្រះមហាក្សត្រ ឪពុកម្ដាយ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើម :

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណចំពោះទឹក ដី អាកាសធាតុជាដើម ដែលបានអនុគ្រោះដល់ការបង្កបង្កើនផលឱ្យទទួលបានទិន្នផលល្អ។ បុណ្យដារលាននេះ អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅថា បុណ្យភូមិ បុណ្យពូនភ្នំស្រូវ បុណ្យដារភូមិ បុណ្យដំបូងទាន ហើយគេច្រើនប្រារព្ធនៅខែធ្នូឬខែមករា បន្ទាប់ពីប្រម

បុណ្យ នាម

[បុន-ទន់-លេ] bun

បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងនៅតាមខេត្តនានានៅជាប់ទន្លេ ដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណដល់ទឹកទន្លេ និងបង្ហាញពីសក្ដានុពលខេត្តតាមដងទន្លេ ដែលប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល៣ថ្ងៃ នៅខែមីនា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ :

បុណ្យ នាម

[បុន-ប៉័ច-ចៃ-បួន] bun

បុណ្យដែលប្រារព្ធជូនដល់អ្នកមានគុណនូវបច្ច័យទាំងបួន រួមមានគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់ (ចីពរ), អាហារ (បិណ្ឌបាត), លំនៅ (សេនាសនៈ), ថ្នាំរម្ងាប់រោគ(គិលានភេសជ្ជៈ) ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ត្រេកអរ ជ្រះថ្លា ទទួលយកកុសលទាំងនោះ ហើយវេរប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ :

បុណ្យ នាម

[បុន-ផ្កា] bun

ពិធីបុណ្យពុទ្ធសាសនាដែលរៀបចំឡើងក្នុងបំណងប្រមូលបច្ច័យដើម្បីយកទៅកសាងអ្វីមួយ :

បុណ្យ នាម

[បុន-សប់] bun

បុណ្យដែលធ្វើឡើងនៅពេលមានមនុស្សទទួលមរណភាព (ស្លាប់) ហៅ បុណ្យខ្មោច ក៏បាន។

បុណ្យ នាម

[បុន-សៈ-ម៉ុត] bun

បុណ្យដែលធ្វើឡើងនៅតាមខេត្តនានានៅជាប់សមុទ្រ ដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណដល់សមុទ្រ និងបង្ហាញពីសក្ដានុពលនៃតំបន់ឆ្នេរ ដែលប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេលបីថ្ងៃនៅចុងខែធ្នូជារៀងរាល់ឆ្នាំ :

បុណ្យ នាម

[បុន-ស័ក] bun

អំណាចតេជះដែលបានដោយសារបុណ្យ (យសស័ក្ដិឬការងារ)។

បុណ្យ នាម

[បុន-អែ-កៈ-រាច-ជាត] bun

បុណ្យដែលគេប្រារព្ធឡើង ដើម្បីរម្លឹកដល់ថ្ងៃទទួលបានឯករាជ្យពីអាណាព្យាបាល ឬអាណានិគមបរទេសណាមួយ :

បុណ្យ នាម

[ព្រះ-មាន-បុន] bun

ព្រះភគវ័ត (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។

បុណ្យទិន

ថ្ងៃបុណ្យ; ថ្ងៃដែលគេត្រូវឈប់សម្រាកមិនធ្វើការ (ដោយសេចក្ដីគោរពណាមួយ) ដូចយ៉ាងថ្ងៃសីលឬថ្ងៃព្រះប្រសូត្រ, ព្រះចូលបរិនិព្វានជាដើម (ប្រើជា បុញ្ញទិន ក៏បាន)។

បុណ្យទិន នាម

[បុន-យ៉ៈ-ទិន] bonyatin

ថ្ងៃបុណ្យ; ថ្ងៃដែលគេត្រូវឈប់សម្រាកមិនធ្វើការ (ដោយសេចក្ដីគោរពណាមួយ) ដូចយ៉ាងថ្ងៃសីលឬថ្ងៃព្រះប្រសូត្រ, ព្រះចូលបរិនិព្វានជាដើម (ប្រើជា បុញ្ញទិន ក៏បាន)។

បុត្ត

(ម.ព. បុត្រ)។

បុត្ត នាម

[បុត] bot≈

(ម.ព. បុត្រ)។

បុត្តភាព

ភាពជាកូន។

បុត្តភាព នាម

[បុត-តៈ-ភាប] bottakpheab≈

ភាពជាកូន។

បុត្តា

កូនប្រុសនិងកូនស្រី គឺកូនទាំងអស់ ទាំងប្រុសទាំងស្រី (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រសិនបើកវីត្រូវការប្រើ) :

បុត្តា នាម

[ប៉ុត-តា] botta

កូនប្រុសនិងកូនស្រី គឺកូនទាំងអស់ ទាំងប្រុសទាំងស្រី (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រសិនបើកវីត្រូវការប្រើ) :

បុត្រ

បុរសអ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា, អ្នកជម្រះត្រកូលរបស់ខ្លួនឱ្យស្អាត (កូនប្រុស) :

បុត្រ នាម

[បុត] botror

បុរសអ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា, អ្នកជម្រះត្រកូលរបស់ខ្លួនឱ្យស្អាត (កូនប្រុស) :

បុត្រា

ព្រះអង្គម្ចាស់ប្រុសទាំងឡាយ; ប៉ុន្តែតាមទម្លាប់, ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះក្នុងសំបុត្រចុតហ្មាយ សំដៅសេចក្ដីជាឯកវចនៈក៏មាន :

បុត្រា នាម

[បុត-ត្រា] botra

កូនប្រុសទាំងឡាយ។

បុត្រា នាម

[បុត-ត្រា-បុត-ត្រី] botra

កូនប្រុសស្រីទាំងឡាយ។

បុត្រា នាម

[បុត-ត្រី-បុត-ត្រា] botra

(ម.ព. បុត្រាបុត្រី)។

បុត្រា នាម

[ព្រះ-រា-ជៈ-បុត-ត្រា] botra

ព្រះអង្គម្ចាស់ប្រុសទាំងឡាយ; ប៉ុន្តែតាមទម្លាប់, ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះក្នុងសំបុត្រចុតហ្មាយ សំដៅសេចក្ដីជាឯកវចនៈក៏មាន :

បុត្រាធីន

អ្នកដែលពឹងផ្អែកផ្ដេកគំនិតកិច្ចការសព្វគ្រប់ទៅលើកូនប្រុស។

បុត្រាធីន នាម

[បុត-ត្រា-ធីន] botrathin

អ្នកដែលពឹងផ្អែកផ្ដេកគំនិតកិច្ចការសព្វគ្រប់ទៅលើកូនប្រុស។

បុត្រានុគ្រោះ

ការអនុគ្រោះកូនប្រុស ឬអនុគ្រោះកូនទាំងប្រុសទាំងស្រី។

បុត្រានុគ្រោះ នាម

[បុត-ត្រា-នុ-គ្រោះ] botranukruoh

ការអនុគ្រោះកូនប្រុស ឬអនុគ្រោះកូនទាំងប្រុសទាំងស្រី។

បុត្រី

កូនស្រី។ ព្រះរាជបុត្រី ឬ ព្រះរាជធីតា កូនស្រីរបស់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ (ព្រះអង្គម្ចាស់ស្ត្រី)។

បុត្រី នាម

[បុត-ត្រី] botrei

កូនស្រី។ ព្រះរាជបុត្រី ឬ ព្រះរាជធីតា កូនស្រីរបស់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ (ព្រះអង្គម្ចាស់ស្ត្រី)។

បុថុជ្ជន

ជនមានកិលេសក្រាស់, ជនអ្នកមានសេចក្ដីសៅហ្មង, សត្វលោកក្រៅអំពីអរិយបុគ្គលទាំង៨ពួក :

បុថុជ្ជន នាម

[ប៉ុ-ថុច-ជន់] bothochchon

ជនមានកិលេសក្រាស់, ជនអ្នកមានសេចក្ដីសៅហ្មង, សត្វលោកក្រៅអំពីអរិយបុគ្គលទាំង៨ពួក :

បុនជីវន

ការរស់រានមានជីវិតឡើងវិញ ការកកើតឡើងវិញ។

បុនជីវន នាម

[ប៉ុ-ណៈ-ជី-វ័ន] bonakchivno≈

ការរស់រានមានជីវិតឡើងវិញ ការកកើតឡើងវិញ។

បុននីតិសម្បទា

នីតិសម្បទាសាជាថ្មី។

បុននីតិសម្បទា នាម

[ប៉ុ-ណៈ-នី-តិ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] bonaknitesmobaktea≈

នីតិសម្បទាសាជាថ្មី។

បុនប្បហារ

ការបញ្ចុះតម្លៃទ្វេដង។

បុនប្បហារ នាម

[ប៉ុ-ណ័ប-ប៉ៈ-ហា] bonbabakha≈

ការបញ្ចុះតម្លៃទ្វេដង។

បុនប្បុនក្កម្ម

កម្មដដែលៗ គឺអំពើ, កិច្ចការ, ការរវល់ដដែលៗ របស់សត្វលោក; មានអត្ថន័យថា សត្វលោករមែងតែវិលកើតវិលស្លាប់ដដែលៗ គឺកើតស្លាប់ ស្លាប់កើតបន្តជាតិក្នុងវាលវដ្ដសង្សារ, ក្នុងកំណើតមួយៗ ក៏តែងតែមានការរវល់ដដែលៗ, អំពើដដែលៗ នេះឯង ហៅថា បុនប្បុនក្កម្ម ...។

បុនប្បុនក្កម្ម នាម

[ប៉ុ-ណាប់-ប៉ុ-ណាក់-កាំ] bonbbonkkamm

កម្មដដែលៗ គឺអំពើ, កិច្ចការ, ការរវល់ដដែលៗ របស់សត្វលោក; មានអត្ថន័យថា សត្វលោករមែងតែវិលកើតវិលស្លាប់ដដែលៗ គឺកើតស្លាប់ ស្លាប់កើតបន្តជាតិក្នុងវាលវដ្ដសង្សារ, ក្នុងកំណើតមួយៗ ក៏តែងតែមានការរវល់ដដែលៗ, អំពើដដែលៗ នេះឯង ហៅថា បុនប្បុនក្កម្ម ...។

បុនប្បុនក្ការ

ដូចគ្នានឹង បុនប្បុនក្កម្ម ដែរ។

បុនប្បុនក្ការ នាម

[ប៉ុ-ណាប់-ប៉ុ-ណាក់-កា] bonbbonkkar

ដូចគ្នានឹង បុនប្បុនក្កម្ម ដែរ។

បុនភព

ការចាប់ភពជាថ្មី ការកើតឡើងជាថ្មី :

បុនភព នាម

[ប៉ុ-ណៈ-ភប់] bonakphba≈

ការចាប់ភពជាថ្មី ការកើតឡើងជាថ្មី :

បុនភាវករ

ការបង្កើត ឬការធ្វើឱ្យដុះដាលឡើងវិញ។

បុនភាវករ នាម

[ប៉ុ-ណៈ-ភា-វៈ-ក] bonakpheaveakka≈

ការបង្កើត ឬការធ្វើឱ្យដុះដាលឡើងវិញ។

បុនរាព្រឹត្តិ

ការកែលម្អឱ្យប្រសើរ។

បុនរាព្រឹត្តិ នាម

[ប៉ុ-ណៈ-រ៉ា-ព្រឹត] bonakraproet≈

ការកែលម្អឱ្យប្រសើរ។

បុនរុត្តិ

ការនិយាយឡើងវិញ ការធ្វើឡើងវិញ ការត្រាប់តាម ឬការប្រើពាក្យផ្ទួនដដែលៗ។

បុនរុត្តិ នាម

[ប៉ុ-ណៈ-រុត] bonakrut≈

ការនិយាយឡើងវិញ ការធ្វើឡើងវិញ ការត្រាប់តាម ឬការប្រើពាក្យផ្ទួនដដែលៗ។

បុនរុត្តិវិធី

វិធីតែងកាព្យដែលធ្វើឱ្យផ្ទួនពាក្យសម្ដីឬផ្ទួនមតិដដែលៗ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យមានចលនា សកម្មភាពរបស់តួអង្គកាន់តែជាក់ស្តែងឡើង។

បុនរុត្តិវិធី នាម

[ប៉ុ-ណៈ-រុត-តិ-វិ-ធី] bonakruttevithi≈

វិធីតែងកាព្យដែលធ្វើឱ្យផ្ទួនពាក្យសម្ដីឬផ្ទួនមតិដដែលៗ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យមានចលនា សកម្មភាពរបស់តួអង្គកាន់តែជាក់ស្តែងឡើង។

បុនសម័យ

ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចន្លោះសតវត្សទី១៤និងទី១៧នៃគ្រិស្តសករាជ តាមរយៈការរស់ឡើងវិញនៃតម្លៃវប្បធម៌អឺរ៉ុបនិងការលេចឡើងនូវគំនិតភ្លឺស្វាង (ទស្សនវិជ្ជាពន្លឺ) របស់ទស្សនវិទូនៅទ្វីបអឺរ៉ុប :

បុនសម័យ នាម

[ប៉ុ-ណៈ-សៈ-ម៉ៃ] bonaksakmai≈

ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចន្លោះសតវត្សទី១៤និងទី១៧នៃគ្រិស្តសករាជ តាមរយៈការរស់ឡើងវិញនៃតម្លៃវប្បធម៌អឺរ៉ុបនិងការលេចឡើងនូវគំនិតភ្លឺស្វាង (ទស្សនវិជ្ជាពន្លឺ) របស់ទស្សនវិទូនៅទ្វីបអឺរ៉ុប :