Khmer Dictionary

ខែអាសាឍមុន គឺខែអាសាឍទី ១(សម្រាប់ប្រើតែក្នុងឆ្នាំដែលលើកខែអាសាឍពីរដងតាមចន្ទគតិ) ជាគូគ្នានឹង ឧត្តរាសាឍ; ខ្មែរយើងច្រើនហៅ ខែអាសាឍមុនថា បឋមាសាឍ ឬ ប្រថមាសាឍ, ហៅខែអាសាឍក្រោយថា ទុតិយាសាឍ ឬ ទ្វិតីយាសាឍ។

បុព្វ គុណនាម ១)

[បុប-ពៈ] bopvor

មុន, ខាងដើម, ពីមុន។

បុព្វ គុណនាម ២)

[បុប-ពៈ] bopvor

សព្ទនេះប្រើរៀងខាងដើមសព្ទដទៃឱ្យជាបទសមាសដូចជា។

បុព្វ នាម ១)

[បុប-ពៈ-ទេប] bopvor

ទេវតាដើម ឬ ទេវតាមុន (មាតាបិតា)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-បុ-រ៉ស់] bopvor

បុរសជាខាងដើមវង្ស។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-យោក] bopvor

ការប្រកបក្នុងខាងដើម, ព្យាយាមក្នុងកាលមុន។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-លាប] bopvor

ការបានក្នុងកាលមុន, លាភខាងដើម, លាភដំបូង។

បុព្វ នាម ២)

[បុប-ពៈ-ទេប] bopvor

មាតាបិតាបានជាហៅថា បុព្វទេព ព្រោះមានចិត្តមេត្តាប្រណីរីករាយស្មោះស្មើរកកូនប្រហែលដូចចិត្តរបស់ទេវតា ...។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-បុ-រ៉ស់] bopvor

ពួកញាតិទាំងអស់ ទោះប្រុសក្ដីស្រីក្ដីដែលទៅកាន់បរលោកហើយរាប់តាំងពីជីដូន ជីតា ទួត លួត លា ឡើងទៅហៅថា បុព្វបុរស (ដូនតា ឬ ពួកដូនតា)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-យោក] bopvor

សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកពាក្យផ្ដើមរបស់អ្នកនិពន្ធ នៅខាងដើមនៃសៀវភៅ ឬលំនាំសេចក្ដី ដែលផ្ដើមឡើងជាដំបូង ក្នុងការតែងសេចក្ដីរបស់សិស្ស។

បុព្វ នាម ៣)

[បុប-ពៈ-ទេប] bopvor

ពួកអសុរក៏ហៅ បុព្វទេព ដែរ ព្រោះកាលពីដើមអសុរធ្លាប់នៅក្នុងឋានត្រៃត្រិង្សមុនព្រះឥន្ទ្រនិងពួកទេវតាអ្នកត្រៃត្រិង្ស។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-លាប] bopvor

ចំនួនទឹកប្រាក់ដែលអតិថិជនបង់ជាទៀងទាត់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងសម្រាប់ធានាហានិភ័យនានាដែលអាចកើតមានឡើងចំពោះខ្លួនជាយថាហេតុ :

បុព្វ នាម

[បុប-ពា-សាត] bopvor

ឈ្មោះនក្សត្រទី ២០; ខែអាសាឍមុន; ខ្មែរធ្លាប់ប្រើតែបឋមាសាឍ ឬ ប្រថមាសាឍ)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-កៈ-ថា] bopvor

ពាក្យនិយាយខាងដើមសៀវភៅ, ពាក្យផ្ដើមជាដំបូង, អារម្ភកថា, អារម្ភបទនៃសៀវភៅ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-កាំ] bopvor

អំពើពីមុន, អំពើពីព្រេងនាយ, អំពើចាស់ គឺបុណ្យក្ដីបាបក្ដីដែលគេបានធ្វើពីជាតិមុនមកជាប់ជាស្នាមចិត្តតាមឱ្យផលក្នុងជាតិតៗមក ឬក្នុងជាតិនេះ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ក] bopvor

ការរាយរងដែលត្រូវចាប់ធ្វើមុនដើម្បីនឹងសម្រួលការធំឱ្យស្រួលឬឱ្យចុះរបៀប។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-កា-រ៉ី] bopvor

អ្នកដែលបានធ្វើឧបការៈមុន គឺអ្នកដែលបានធ្វើសេចក្ដីទំនុកបម្រុងផ្ចុងផ្ដើមរួចមកហើយ :

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-កិច] bopvor

ការរវល់រាយរងដែលត្រូវចាប់ធ្វើមុន ដើម្បីនឹងសម្រួលការធំឱ្យចុះរបៀប។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ក្រឹត] bopvor

ដូចគ្នានឹង បុព្វកិច្ច។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ចៈ-រ៉ិត] bopvor

ចរិតដើម គឺអំពើដែលបុគ្គលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តពីក្នុងជាតិមុន ជាប់ជាស្នាមជាលំអានមកដល់ជាតិនេះ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] bopvor

ចរិយាដើម គឺការប្រព្រឹត្ត, សំណាង ឬមារយាទ, ទម្លាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, ដែលបុគ្គលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តពីជាតិមុនៗ មកជាប់ជាស្នាមតាមមកដល់ជាតិនេះ។

បុព្វ នាម

[បុប-ព័ន-ហៈ-កាល] bopvor

ដូចគ្នានឹង បុព្វណ្ហសម័យ។

បុព្វ នាម

[បុប-ព័ន-ហៈ-សៈ-ម៉ៃ] bopvor

សម័យជាខាងដើមនៃថ្ងៃ (ក្រោយបន្ទាប់បច្ចូសសម័យ) គឺវេលាព្រះអាទិត្យរះ (ពេលថ្ងៃរះ)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ទេ-វៈ-ដា] bopvor

(ម.ព. បុព្វទេព)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-និ-មិត] bopvor

ហេតុភេទ, គ្រឿងសម្គាល់ដែលនាំបណ្ដាលឱ្យឃើញមុន (អាភេទ, ផ្នួល ឬ ប្រផ្នួល)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-និ-វាស] bopvor

ផ្ទះ, ភូមិ, លំនៅដែលធ្លាប់នៅពីដើម (ផ្ទះ, ភូមិ, លំនៅចាស់)។

បុព្វ នាម

[បុប-ព័ន-នៈ-ជាត] bopvor

ពូជធារឬស្បៀងដែលគេត្រូវបរិភោគមុន បានខាងឯធញ្ញជាតិមានស្រូវខ្សាយជាដើម ដែលជារបស់ត្រូវគេបរិភោគមុន (ស្បៀងសម្រាប់ស៊ីមុន)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ប៉ៈ-យោក] bopvor

សេចក្ដីព្យាយាមដើម គឺព្យាយាមដែលផ្ដើមនឹងធ្វើអំពើ, នឹងចាត់ការឬធ្វើការអ្វីៗ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ប៉េ-តៈ-ពៈ-លី] bopvor

ការធ្វើពលិការចំពោះបុព្វប្រេត; តាមលទ្ធិខាងពុទ្ធសាសនា ប្រើវិធីធ្វើទក្ខិណានុប្បទានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យជូនទៅ; លទ្ធិខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនា ប្រើវិធីសែនព្រេនជូន។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ប្រៈ-យោក] bopvor

(ម.ព. បុព្វបយោគ)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ប្រែត] bopvor

អ្នកដែលទៅកាន់បរលោកហើយ គឺអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅកាន់ភពខាងមុខហើយ (ញាតិដែលស្លាប់បាត់ទៅហើយ) :

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ភាក] bopvor

ចំណែកខាងដើម ឬប៉ែកខាងដើម។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ភា-គៈ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] bopvor

ប្រតិបត្តិជាចំណែកខាងដើម គឺការប្រព្រឹត្តកាន់សីលឱ្យបរិសុទ្ធ និងការគោរពកោតក្រែងបូជាចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព មានមាតាបិតាជាដើម (ហៅថា បុព្វភាគបដិបទា ឬ បុព្វភាគប្រតិប័ទ ដូច្នេះវិញក៏បាន)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ភា-គៈ-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] bopvor

ដូចគ្នានឹង បុព្វភាគបដិបត្តិ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ភា-គៈ-ប្រ-តិ-ប័ត] bopvor

(ម.ព. បុព្វភាគបដិបត្តិ)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ភា-គៈ-ប្រ-តិ-ប័ត] bopvor

(ម.ព. បុព្វភាគបដិបទា)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-វិ-ទេ-ហៈ-ទ្វីប] bopvor

(ម.ព. បុព្វវិទេហៈ)។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-វិ-ទេ-ហៈ] bopvor

ឈ្មោះទ្វីបធំមួយ រាប់បញ្ចូលក្នុងមហាទ្វីបទាំង ៤(តាមភូមិសាស្ត្របុរាណ) ; ខ្មែរយើងហៅថា បូព៌វិទេហទ្វីប។

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-សិត] bopvor

ផលប្រយោជន៍ឬអំណាចពិសេសដែលវរជនខ្លះត្រូវបានត្រូវមានតាមមុខតំណែង :

បុព្វ នាម

[បុប-ពៈ-ហែត] bopvor

ហេតុដើម, ដំណើរដើម គឺហេតុឬដំណើរដែលបណ្ដាលឡើងជាមុន ឬដែលផ្ដើមឡើងជាមុន។

អាចារ្យមុន, គ្រូដើម គឺមាតានិងបិតា។ មាតាបិតាបានជាហៅថា បុព្វាចារ្យ ព្រោះជាគ្រូបង្ហាត់បង្រៀនកូនឱ្យចេះនិយាយស្ដីនិងសណ្ដាប់ធ្នាប់របៀបរបប ព្រមទាំងកិច្ចការទាំងពួងផង ជាមុនជាងគ្រូទាំងអស់ដែលកូនត្រូវរៀនចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពា-ប៉ៈ-រ៉ៈ-បត់] bopvor

បទដែលភ្ជាប់ខាងដើមនិងខាងចុងនៃសព្ទដទៃ ដើម្បីញ៉ាំងសព្ទនោះៗឱ្យមានន័យខុសពីមុន បានដល់ឧបស័គ្គនិងបច្ច័យ។

បុព្វ នាម

[បុប-ពា-សាត] bopvor

ខែអាសាឍមុន គឺខែអាសាឍទី ១(សម្រាប់ប្រើតែក្នុងឆ្នាំដែលលើកខែអាសាឍពីរដងតាមចន្ទគតិ) ជាគូគ្នានឹង ឧត្តរាសាឍ; ខ្មែរយើងច្រើនហៅ ខែអាសាឍមុនថា បឋមាសាឍ ឬ ប្រថមាសាឍ, ហៅខែអាសាឍក្រោយថា ទុតិយាសាឍ ឬ ទ្វិតីយាសាឍ។

បុព្វគាមី

អ្នកដែលមកដល់មុន រស់នៅមុន ឬអ្វីមួយដែលកើតមានមុន កាលពីអតីតកាល។

បុព្វគាមី នាម

[បុប-ពៈ-គា-មី] bobpeakkeami≈

អ្នកដែលមកដល់មុន រស់នៅមុន ឬអ្វីមួយដែលកើតមានមុន កាលពីអតីតកាល។

បុព្វជន

ជនខាងដើម។

បុព្វជន នាម

[បុប-ពៈ-ជន់] bobpeakchno≈

ជនខាងដើម។

បុព្វញាតិ

ញាតិខាងដើម ដូចជា ជីដូនជីតា ជីដូនទួត ជីតាទួត ជាដើម; បុព្វបុរស។

បុព្វញាតិ នាម

[បុប-ពៈ-ញាត] bobpeaknheat≈

ញាតិខាងដើម ដូចជា ជីដូនជីតា ជីដូនទួត ជីតាទួត ជាដើម; បុព្វបុរស។

បុព្វបទ

អព្ភាសបទឬផ្នត់មួយបែបដែលគេដាក់នៅខាងដើមពាក្យដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយ :

បុព្វបទ នាម ១)

[បុប-ពៈ-បត់] bobpeakbta≈

និបាតសព្ទ ឬអក្សរដែលដាក់ភ្ជាប់ពីខាងដើមនៃសព្ទឯទៀត, ជាជំនួយសព្ទនុះឱ្យមានសេចក្ដីប្រាកដដោយឡែក ឬបំបែរសេចក្ដីឱ្យឃ្លាតផ្សេងពីប្រក្រតីដើម; ខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ដូចជា ឧប "ជិត, បន្ទាប់, រង" + រាជ "ស្ដេច" > ឧបរាជ "ស្ដេចបន្ទាប់ គឺស្ដេចទី២បន្ទាប់ស្ដេចទ្រង់រាជ្យ"; បរា "សោ

បុព្វបទ នាម ២)

[បុប-ពៈ-បត់] bobpeakbta≈

អព្ភាសបទឬផ្នត់មួយបែបដែលគេដាក់នៅខាងដើមពាក្យដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយ :

បុព្វបេតបុគ្គល

បុគ្គលដែលចេញចាកទៅកាន់បរលោកមុន, គឺអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។

បុព្វបេតបុគ្គល នាម

[បុប-ពៈ-ប៉េ-តៈ-បុក-គល់] bopvbetbokkol

បុគ្គលដែលចេញចាកទៅកាន់បរលោកមុន, គឺអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។

បុព្វលក្ខខណ្ឌ

លក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដែលត្រូវមានជាមុន សម្រាប់ធានាដល់ដំណើរការចាប់ផ្ដើមការកើនឡើងនិងការរីកលូតលាស់នៃសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។ បុព្វលក្ខខណ្ឌនេះមាន សន្តិភាព ស្ថិរភាពនយោបាយ ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ស្ថិរភាពសង្គម ៘ :

បុព្វលក្ខខណ្ឌ នាម

[បុប-ពៈ-លាក់-ខាន់] bobpeakleakkhan≈

លក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដែលត្រូវមានជាមុន សម្រាប់ធានាដល់ដំណើរការចាប់ផ្ដើមការកើនឡើងនិងការរីកលូតលាស់នៃសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។ បុព្វលក្ខខណ្ឌនេះមាន សន្តិភាព ស្ថិរភាពនយោបាយ ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ស្ថិរភាពសង្គម ៘ :

បុព្វវាសនា

សាសនវិជ្ជាដែលអះអាងថា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នៅក្នុងដំណើរជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗពោលគឺអ្វីៗដែលបានកើតឡើង កំពុងកើតឡើង ឬនឹងកើតឡើងត្រូវបានកំណត់ជាមុនដោយអាទិទេព និងមិនអាចកែប្រែបាន។ ការកំណត់ថាតើព្រលឹងរបស់មនុស្សម្នាក់ៗនឹងឡើងទៅឋានសួគ៌ឬធ្លាក់ទៅឋាននរក ត្រូវបានសម្រេចដោយឆន្ទៈរបស

បុព្វវាសនា នាម

[បុប-ពៈ-វាស-ស្នា] bobpeakveassnea≈

សាសនវិជ្ជាដែលអះអាងថា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នៅក្នុងដំណើរជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗពោលគឺអ្វីៗដែលបានកើតឡើង កំពុងកើតឡើង ឬនឹងកើតឡើងត្រូវបានកំណត់ជាមុនដោយអាទិទេព និងមិនអាចកែប្រែបាន។ ការកំណត់ថាតើព្រលឹងរបស់មនុស្សម្នាក់ៗនឹងឡើងទៅឋានសួគ៌ឬធ្លាក់ទៅឋាននរក ត្រូវបានសម្រេចដោយឆន្ទៈរបស

បុព្វសិទ្ធិការទូត

សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ជូនសកម្មភាពការងាររបស់បេសកកម្មការទូតទាំងនោះ ដើម្បីដោះស្រាយបំបាត់ភាពសាំញ៉ាំ រដ្ឋបាលទូទៅនៅក្នុងរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ :

បុព្វសិទ្ធិការទូត នាម

[បុប-ពៈ-សិត-កា-ទូត] bobpeaksetkatut≈

សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ជូនសកម្មភាពការងាររបស់បេសកកម្មការទូតទាំងនោះ ដើម្បីដោះស្រាយបំបាត់ភាពសាំញ៉ាំ រដ្ឋបាលទូទៅនៅក្នុងរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ :

បុព្វា—

(ម.ព. បុព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

បុព្វា— នាម

[បុប-ពា—] bobpea—≈

(ម.ព. បុព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

បុព្វេ

ពាក្យប្រាប់កាលដែលកន្លងមកយូរហើយ :

បុព្វេ គុណនាម ១)

[បុប-ពេ] bopve

មុន, ពីដើម, ពីព្រេងនាយ។

បុព្វេ នាម ២)

[បុប-ពេ] bopve

ពាក្យប្រាប់កាលដែលកន្លងមកយូរហើយ :

បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ

ញាណដែលនឹកឃើញកំណើតក្នុងកាលពីដើម គឺប្រាជ្ញាដែលរឭកឃើញតាំងពីមួយជាតិមុន បន្ទាប់ជាតិនេះរៀងឡើងទៅ ... (ចំពោះតែញាណបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចគុណវិសេស មានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធជាដើម)។

បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ នាម

[បុប-ពេ-និ-វា-សា-នុស-សៈ-តិញ-ញាន] bopveniveasanusstenhnhean

ញាណដែលនឹកឃើញកំណើតក្នុងកាលពីដើម គឺប្រាជ្ញាដែលរឭកឃើញតាំងពីមួយជាតិមុន បន្ទាប់ជាតិនេះរៀងឡើងទៅ ... (ចំពោះតែញាណបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចគុណវិសេស មានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធជាដើម)។