Khmer Dictionary

ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសព្ទបទលាយគ្នាដោយឥន្ទវជីរនិងឧបេន្ទវជីរ គឺត្រង់បាទទី១និងទី ៤ដូចឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទត្រង់បាទទី ២និងទី ៣ដូចឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយងាយស្រួល ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទ គឺបួ

ឧបជាតិច្ឆន្ទ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជា-តិច-ឆ័ន] ubocheatechchhontor

ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសព្ទបទលាយគ្នាដោយឥន្ទវជីរនិងឧបេន្ទវជីរ គឺត្រង់បាទទី១និងទី ៤ដូចឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទត្រង់បាទទី ២និងទី ៣ដូចឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយងាយស្រួល ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទ គឺបួ

ឧបជីវិក

អ្នកដែលចូលនៅអែបអាងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសារគេឱ្យទទេៗ :

ឧបជីវិក នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិក] ubachivik

អ្នកដែលចូលនៅអែបអាងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសារគេឱ្យទទេៗ :

ឧបជីវិកា

ការបួសព្រោះឃើញទំនងងាយចិញ្ចឹមជីវិត បួសដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។

ឧបជីវិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-កា] ubochivika

(ម.ព. ឧបជីវិក)។

ឧបជីវិកា នាម

[ប័ប-ពៈ-ជិត-អ៊ុ-បៈ-ជី-វិក] ឬ [ប័ប-ពៈ-ជិ-តៈ-អ៊ុ-បៈ-ជី-វិ-កៈ] ubochivika

អ្នកដែលបួសក្នុងសាសនាគ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិតប៉ុណ្ណោះ ពុំគិតដល់ការខុសត្រូវតាមច្បាប់សាសនាឡើយ។

ឧបជីវិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-កៈ-ប៉័ប-ពៈ-ជិត] ubochivika

(ម.ព. បព្វជិតឧបជីវិក)។

ឧបជីវិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-កា-ប៉័ប-ព័ច-ជា] ubochivika

ការបួសព្រោះឃើញទំនងងាយចិញ្ចឹមជីវិត បួសដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។

ឧបជីវិន

អ្នកដែលរស់ដោយសារគេចិញ្ចឹម :

ឧបជីវិន នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិន] ubochivin

អ្នកដែលរស់ដោយសារគេចិញ្ចឹម :

ឧបជីវិនី

(ម.ព. ឧបជីវិន)។

ឧបជីវិនី នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិ-នី] ubochivini

(ម.ព. ឧបជីវិន)។

ឧបជីវី

(ម.ព. ឧបជីវិន)។

ឧបជីវី នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វី] aubakchivi≈

(ម.ព. ឧបជីវិន)។

ឧបជ្ឈា

វត្តប្រតិបត្តិដែលសទ្ធិវិហារិកត្រូវធ្វើចំពោះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន (ជាគូគ្នានឹង សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

ឧបជ្ឈា នាម ១)

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា] ubochchhea

គ្រូបង្រៀនធម៌ ឬគ្រូបង្រៀនច្បាប់ :

ឧបជ្ឈា នាម ២)

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា] ubochchhea

(ព.ពុ.) ព្រះថេរៈ ដែលភិក្ខុឬសាមណេរសូមនិស្ស័យប្រគល់ខ្លួនឱ្យលោកត្រួតត្រាស្ដីថា ទូន្មានបង្រៀនប្រដៅតាមច្បាប់ពុទ្ធសាសន គឺលោកគ្រូអ្នកពិនិត្យមើលការខុសត្រូវរបស់សទ្ធិវិហារិក (ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាថា លុះតែភិក្ខុដែលមានវស្សាយ៉ាងតិចត្រឹម ១០ហើយ ចេះធម៌វិន័យល្មមដល់ឋានៈជាឧបជ្ឈាយ

ឧបជ្ឈា នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា-យៈ-វាត់] ubochchhea

វត្តប្រតិបត្តិដែលសទ្ធិវិហារិកត្រូវធ្វើចំពោះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន (ជាគូគ្នានឹង សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

ឧបជ្ឈាយ៍

(ម.ព. ឧបជ្ឈា)។

ឧបជ្ឈាយ៍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ច-ឈា] aubochchhea≈

(ម.ព. ឧបជ្ឈា)។

ឧបញ្ញាសកថា

ពាក្យប្រាប់ដំណើរទំនង ឬពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងខាងដើមនៃគម្ពីរឬសៀវភៅ; ពាក្យផ្ដើម, អារម្ភកថា (ដែលប្រើសេចក្ដីវែង)។

ឧបញ្ញាសកថា នាម

[អ៊ុ-បុ័ញ-ញ៉ា-សៈ-កៈ-ថា] ubonhnheasokotha

ពាក្យប្រាប់ដំណើរទំនង ឬពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងខាងដើមនៃគម្ពីរឬសៀវភៅ; ពាក្យផ្ដើម, អារម្ភកថា (ដែលប្រើសេចក្ដីវែង)។

ឧបដ្ឋាក

បម្រើ :

ឧបដ្ឋាក នាម ១)

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] ubodthak

អ្នកនៅជិតឱ្យហៅប្រើ, អ្នកនៅបង្ហាញមុខឱ្យប្រើប្រាស់, អ្នកបម្រើ; អ្នកគាល់បម្រើ; កូនក្មួយ :

ឧបដ្ឋាក នាម ២)

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] ubodthak

(ព.ពុ.) អ្នកទំនុកបម្រុង, អ្នកផ្គត់ផ្គង, អ្នកផ្គង់ចតុប្បច្ច័យឬផ្គង់ចង្ហាន់។

ឧបដ្ឋាក កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] ubodthak

បម្រើ :

ឧបដ្ឋាក–

(ម.ព. រាជុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាក– កិរិយាសព្ទ

[—អ៊ុ-បុ័ត-ឋាក] —aubotthak≈

(ម.ព. ឧបដ្ឋាក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧបដ្ឋាក– នាម

[គិ-លា-នុ-ប៉័ត-ឋាក] kileanubtathak≈

អ្នកបម្រើជំងឺ, អ្នកថែទាំទ្រាំមនុស្សឈឺ។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ចុល-ឡុ-ប័ត-ឋាក] chollobtathak≈

អ្នកបម្រើបម្រាស់, កូនក្មួយអ្នកបង្ហាញមុខឬអ្នកដើរតាមឱ្យប្រើប្រាស់តាមការ។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ចូ-ឡុ-ប័ត-ឋាក] choulobtathak≈

(ម.ព. ចុល្លុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ញោម-អ៊ុ-បៈ-ថាក] nhomaubakthak≈

ឧបាសកឬទាយកជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់បព្វជិត។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[ពុត-ធុ-ប៉័ត-ឋាក] putthubtathak≈

អ្នកបម្រើព្រះពុទ្ធ :

ឧបដ្ឋាក– នាម

[មា-តុ-ប៉័ត-ឋាក] meatobtathak≈

បុត្រអ្នកបម្រើឬអ្នកផ្គត់ផ្គង់មាតា។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[មា-តុ-ប៉័ត-ឋា-យិ-កា] meatobtathayika≈

(ម.ព. មាតុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[រា-ជុ-បុ័ត-ឋាក] reachubotthak≈

អ្នកគាល់បម្រើព្រះរាជា។

ឧបដ្ឋាក– នាម

[រា-ជុ-បុ័ត-ឋា-យិ-កា] reachubotthayika≈

(ម.ព. រាជុបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាន

សាលាសម្រាប់ប្រើប្រាស់, សាលាសម្រាប់ប្រជុំគ្នាធ្វើទាន; សាលាសម្រាប់វត្ត។

ឧបដ្ឋាន នាម a

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាន] ubadthan

ការបម្រើ, ការបម្រើបម្រាស់; ការទំនុកបម្រុងឬផ្គត់ផ្គង់។

ឧបដ្ឋាន កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋាន] ubadthan

បម្រើ, ទំនុកបម្រុង, ផ្គត់ផ្គង់ :

ឧបដ្ឋាន នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋា-នៈ-សា-ឡា] ubadthan

សាលាសម្រាប់ប្រើប្រាស់, សាលាសម្រាប់ប្រជុំគ្នាធ្វើទាន; សាលាសម្រាប់វត្ត។

ឧបដ្ឋាយិកា

(ម.ព. ឧបដ្ឋាក)។

ឧបដ្ឋាយិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឋា-យិ-កា] ubodthayika

(ម.ព. ឧបដ្ឋាក)។

ឧបឌ្ឍ

ជិតកន្លះខែ។

ឧបឌ្ឍ គុណនាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ] ubodthor

ជិតកន្លះ, ជិតពាក់កណ្ដាល។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-កាំ] ubodthor

ការដែលធ្វើជិតបានពាក់កណ្ដាល, ជិតពាក់កណ្ដាលការ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-កិច] ubodthor

(ម.ព. ឧបឌ្ឍកម្ម)។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-ទិន] ubodthor

ជិតកន្លះថ្ងៃ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-បត់] ubodthor

ជិតពាក់កណ្ដាលផ្លូវ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-ភាក] ubodthor

ជិតកន្លះភាគ។

ឧបឌ្ឍ នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ-មាស] ubodthor

ជិតកន្លះខែ។

ឧបឌ្ឍ—

(ម.ព. ឧបឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបឌ្ឍ— នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ឍៈ—] aubottheak—≈

(ម.ព. ឧបឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបត្ថម្ភ

ទំនុកបម្រុង; ទល់ទ្រ; គាំទ្រ; ពឹងផ្អែក :

ឧបត្ថម្ភ នាម a

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម] ubotthomphor

ការទំនុកបម្រុង, គ្រឿងទំនុកបម្រុង; ការទល់ទ្រ, គ្រឿងទល់ទ្រ; ពំនាក់, ទីពំនាក់, គ្រឿងពឹងផ្អែក, បង្អែក :

ឧបត្ថម្ភ កិរិយាសព្ទ b

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម] ubotthomphor

ទំនុកបម្រុង; ទល់ទ្រ; គាំទ្រ; ពឹងផ្អែក :

ឧបត្ថម្ភក នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភក់] ubatthamphok

អ្នកទំនុកបម្រុង; អ្នកទល់ទ្រ, អ្នកគាំទ្រ; អ្នកដែលជាទីពឹងផ្អែកឬជាទីពំនាក់ :

ឧបត្ថម្ភកៈ

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក)។

ឧបត្ថម្ភកៈ គុណនាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ] aubotthmopheakkak≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក)។

ឧបត្ថម្ភក—

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបត្ថម្ភក— នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ—] aubotthmopheakkak—≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧបត្ថម្ភធន

(សេ.ហិ.) ធនធានដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ឱ្យស្ថាប័ន ក្រុម ឬបុគ្គល ជាទូទៅក្នុងរូបភាពជាហិរញ្ញប្បទាននិង/ឬការអនុគ្រោះពន្ធ ដើម្បីលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង សុខុមាលភាពសង្គម ឬផលប្រយោជន៍សាធារណៈ :

ឧបត្ថម្ភធន នាម

[អ៊ុ-ប៉័ត-ថ័ម-ភៈ-ធន់] aubtathmopheakthno≈

(សេ.ហិ.) ធនធានដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ឱ្យស្ថាប័ន ក្រុម ឬបុគ្គល ជាទូទៅក្នុងរូបភាពជាហិរញ្ញប្បទាននិង/ឬការអនុគ្រោះពន្ធ ដើម្បីលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង សុខុមាលភាពសង្គម ឬផលប្រយោជន៍សាធារណៈ :

ឧបត្ថម្ភិកា

បុគ្គលអ្នកទំនុកបម្រុង។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-ប៉័ត-ថ័ម-ភិ-កា] aubtathmophika≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភក)។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[មិត-តូ-ប៉ាត់-ឋំ] mittoubattham≈

ឧបត្ថម្ភរបស់មិត្តឬឧបត្ថម្ភអំពីមិត្ត។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[មិត-តោ-ប៉ាត់-ឋំ] mittaobattham≈

(ម.ព. មិត្តូបត្ថម្ភ)។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ិស-សៈ-រូ-ប៉័ត-ថ័ម] aissakrubtathmo≈

ឧបត្ថម្ភរបស់ឬអំពីឥស្សរជន។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[សា-សៈ-នូ-ប៉័ត-ថ័ម-ភក់] sasaknubtathmophka≈

អ្នកទំនុកបម្រុងសាសនា។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-កាំ] aubotthmopheakkakkaam≈

កុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលចេញមុខទំនុកបម្រុងឱ្យបានសេចក្ដីសុខ ចម្រើន :

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-ជន់] aubotthmopheakkakchno≈

ជនអ្នកទំនុកបម្រុង។

ឧបត្ថម្ភិកា នាម

[អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-បុក-គល់] aubotthmopheakkakbokklo≈

បុគ្គលអ្នកទំនុកបម្រុង។

ឧបត្ថម្ភ–

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧបត្ថម្ភ– កិរិយាសព្ទ

[—អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម] —aubotthmo≈

(ម.ព. ឧបត្ថម្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧបទស្សន៍

(ប.ព.) ឧបករណ៍សម្រាប់បង្ហាញអក្សរឬរូបភាពពីកុំព្យូទ័រ, ឧទាហរណ៍ ឧបទស្សន៍កុំព្យូទ័រ។

ឧបទស្សន៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទស់] aubaktsa≈

(ប.ព.) ឧបករណ៍សម្រាប់បង្ហាញអក្សរឬរូបភាពពីកុំព្យូទ័រ, ឧទាហរណ៍ ឧបទស្សន៍កុំព្យូទ័រ។

ឧបទិស

ទិសកណ្ដាល គឺភាគកណ្ដាលនៃទិសទាំង៨, ឧបរិមទិសនិងហេដ្ឋិមទិស (ទិសលើនិងទិសក្រោម)។

ឧបទិស នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទឹស] ubotis

ទិសកណ្ដាល គឺភាគកណ្ដាលនៃទិសទាំង៨, ឧបរិមទិសនិងហេដ្ឋិមទិស (ទិសលើនិងទិសក្រោម)។

ឧបទេស

ពាក្យប្រៀនប្រដៅបុរាណ :

ឧបទេស នាម ១)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស] ubates

ការពន្យល់, ការណែនាំ, ការឱ្យន័យឱ្យទំនង; ការបញ្ចេះ, ការប្រៀនប្រដៅ :

ឧបទេស នាម ២)

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស] ubates

ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់គ្រូអាចារ្យតៗមក។

ឧបទេស នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស-បុ-រ៉ាន] ubates

ពាក្យប្រៀនប្រដៅបុរាណ :

ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍

(អ.សិ.) អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរៀងឡើងសម្រាប់អប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅ ជនានុជន កុលបុត្រ កុលធីតាឱ្យប្រព្រឹត្តតាមក្រឹត្យក្រមសីលធម៌ ដោយពុំមានលក្ខណៈជាច្បាប់ ជាបទបញ្ជា ជាការដាក់កំហិត ជាការបង្ខិតបង្ខំនោះទេ :

ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍ នាម

[អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស-អ័ក-ស-សិល] aubaktesaksasel≈

(អ.សិ.) អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរៀងឡើងសម្រាប់អប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅ ជនានុជន កុលបុត្រ កុលធីតាឱ្យប្រព្រឹត្តតាមក្រឹត្យក្រមសីលធម៌ ដោយពុំមានលក្ខណៈជាច្បាប់ ជាបទបញ្ជា ជាការដាក់កំហិត ជាការបង្ខិតបង្ខំនោះទេ :