Khmer Dictionary

ពិត កិរិយាសព្ទ

[ទូល-ពិត] pet

(ម.ព. ពិតទូល)។

ពិត កិរិយាសព្ទ

[ពិត-ទូល] pet

ទូលឱ្យជ្រាបសេចក្ដីពិត។

ពិត កិរិយាសព្ទ

[ពិត] ឬ [ពឹត] pet

យកខ្លួនផ្អែកប៉ះផ្ទប់ដោយប្រឹងពេញកម្លាំង ដើម្បីធ្វើឱ្យឃ្លាត ឱ្យទូលាយ ឬឱ្យទ្រេត :

ពិត នាម

[ពិត] ឬ [ពឹត] pet

ប្រដាប់សម្រាប់សរសេរឬគូរ; ខ្មែរហៅចំពោះតែជក់សម្រាប់សរសេរឬគូរ (ម.ប្រ.)។

ពិតពិល

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ រមិលមើល ថា :

ពិតពិល បុព្វបទ

[ពិត-ពិល] pitapil

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ រមិលមើល ថា :

ពិតាន

ក្រអូមមាត់ :

ពិតាន នាម ១)

[ពិ-ដា-ន] pitan

របាំងក្រោមដំបូល :

ពិតាន នាម ២)

[ពិ-ដា-ន] pitan

ក្រអូមមាត់ :

ពិទាយ

ឈ្មោះកែវមួយប្រភេទព័ណ៌ក្រហមខ្ចី :

ពិទាយ នាម

[ពិ-ទាយ] piteay

ឈ្មោះកែវមួយប្រភេទព័ណ៌ក្រហមខ្ចី :

ពិទូរ្យ

ពេជ្រភ្នែកឆ្មា :

ពិទូរ្យ នាម

[ពិ-ទូ] pituryor

ពេជ្រភ្នែកឆ្មា :

ពិទ័គ្ធ

ឈ្លាស, វាងវៃ, ប៉ិន, ប្រសប់; ដែលមានចំណេះ (ប្រើជាឋានន្តរឬជាគោរម្យងារមន្ត្រីផងក៏បាន) :

ពិទ័គ្ធ គុណនាម

[ពិ-ទ័ក] pitoakthor

ឈ្លាស, វាងវៃ, ប៉ិន, ប្រសប់; ដែលមានចំណេះ (ប្រើជាឋានន្តរឬជាគោរម្យងារមន្ត្រីផងក៏បាន) :

ពិទ្យាធរ

អ្នកទ្រទ្រង់វិជ្ជា; ភូតពួកមួយអាស្រ័យនៅនាហិមវន្តប្រទេស មានវិជ្ជាអាចឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍បាន; បើស្ត្រីហៅថា ពិទ្យាធារិណី ឬ វិជ្ជាធារិណី (មានតំណាលតែក្នុងគម្ពីរដីកា)។

ពិទ្យាធរ នាម

[ពិត-ទ្យា-ធ] pityeathor

អ្នកទ្រទ្រង់វិជ្ជា; ភូតពួកមួយអាស្រ័យនៅនាហិមវន្តប្រទេស មានវិជ្ជាអាចឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍បាន; បើស្ត្រីហៅថា ពិទ្យាធារិណី ឬ វិជ្ជាធារិណី (មានតំណាលតែក្នុងគម្ពីរដីកា)។

ពិទ្យាធារិណី

(ម.ព. ពិទ្យាធរ)។

ពិទ្យាធារិណី នាម

[ពិត-ទ្យា-ធា-រិ-នី] pittyeathearini≈

(ម.ព. ពិទ្យាធរ)។

ពិទ្រុម

កែវប្រពាល :

ពិទ្រុម នាម

[ពិ-ទ្រុម] pitrum

កែវប្រពាល :

ពិធី

របៀបកិច្ចការធ្វើបុណ្យឬការមង្គលនីមួយក្នុងព្រះរាជដំណាក់ ឬក្នុងព្រះបរមរាជវាំង។

ពិធី នាម

[ពិ-ធី] pithy

បែបធ្វើ, បែបរបៀប, របៀបកិច្ចការ; ក្រឹតិកា :

ពិធី នាម

[ពិ-ធី-វៃ-យា-ក] pithy

បែបរបៀបក្នុងវេយ្យាករណ៍។

ពិធី នាម

[ព្រះ-រាជៈ-ពិ-ធី] pithy

របៀបកិច្ចការធ្វើបុណ្យឬការមង្គលនីមួយក្នុងព្រះរាជដំណាក់ ឬក្នុងព្រះបរមរាជវាំង។

ពិធីករ

អ្នកកាន់កម្មវិធីឬសម្របសម្រួលការប្រជុំឬកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗ។ បើស្ត្រីជា ពិធីការិនី :

ពិធីករ នាម

[ពិ-ធី-ក] pithikar

អ្នកកាន់កម្មវិធីឬសម្របសម្រួលការប្រជុំឬកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗ។ បើស្ត្រីជា ពិធីការិនី :

ពិធីការិនី

(ម.ព. ពិធីករ)។

ពិធីការិនី នាម

[ពិ-ធី-កា-រិ-នី] pithikarini≈

(ម.ព. ពិធីករ)។

ពិធីសារ

ឯកសារដែលមានតម្លៃស្មើនឹងកិច្ចព្រមព្រៀង ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈផ្លូវការតិចជាងកិច្ចព្រមព្រៀង :

ពិធីសារ នាម

[ពិ-ធី-សា] pithisa≈

ឯកសារដែលមានតម្លៃស្មើនឹងកិច្ចព្រមព្រៀង ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈផ្លូវការតិចជាងកិច្ចព្រមព្រៀង :

ពិធុរ

នាមអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ (ជាអង្គពោធិសត្វ) មានតំណាលក្នុងវិធុរជាតក :

ពិធុរ នាម

[ពិ-ធុ] pithur

នាមអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ (ជាអង្គពោធិសត្វ) មានតំណាលក្នុងវិធុរជាតក :

ពិធុរភាព

ការកើតទុក្ខម្នេញ; ដំណើរព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ដូចយ៉ាងព្រាត់ចាកបុត្រ, ភរិយា, ស្វាមី ជាដើម (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.)។

ពិធុរភាព នាម

[ពិ-ធុ-រៈ-ភាប] pithuropheap

ការកើតទុក្ខម្នេញ; ដំណើរព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ដូចយ៉ាងព្រាត់ចាកបុត្រ, ភរិយា, ស្វាមី ជាដើម (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.)។

ពិធូរ

ដូចគ្នានឹង ពិធុរ ដែរ។

ពិធូរ នាម

[ពិ-ធូ] pithur

ដូចគ្នានឹង ពិធុរ ដែរ។

ពិន

ថែបហាលថ្នាំ (ពាក្យអ្នកបាត់ដំបង)។

ពិន នាម

[ពិន] pin

ស្នៀតសក់ជុក :

ពិន នាម

[ពិន] pin

កំពូល, អ្នកដែលជាកំពូល, ជាឆ្នើម, ចម្បងលើគេ។

ពិន នាម

[ពិន-ពិ-ភប់] pin

ស្ដេចចក្រព័ត្តិឬរាជាធិរាជ។ សម្រាប់ប្រើតែក្នុងកាព្យ :

ពិន នាម

[ពិន] pin

ថែបហាលថ្នាំ (ពាក្យអ្នកបាត់ដំបង)។

ពិនតូ

ចានស្រាក់ក៏ហៅ ពិនតូ ដែរ។

ពិនតូ នាម ១)

[ពិន-តូ] pinotou

ភាជនៈស្ពាន់ ឬប្រាក់ រាងមូលច្រឡោ មានត្រចៀក មានគម្របសម្រាប់ដាក់ចានសម្លតូចៗ ស៊នលើគ្នា :

ពិនតូ នាម ២)

[ពិន-តូ] pinotou

ចានស្រាក់ក៏ហៅ ពិនតូ ដែរ។

ពិនិត្យ

(ម.ព. ពិច័យ)។

ពិនិត្យ កិរិយាសព្ទ

[ពិ-និត] pnit

ពិចារណា, សង្កេតមើលដោយល្អិតល្អ :

ពិនិត្យ កិរិយាសព្ទ

[ពិ-និត-ពិ-ចៃ] pnit

(ម.ព. ពិច័យ)។

ពិនិស្ច័យ

ពាក្យសម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងកាព្យ ផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិនិត្យ ថា មើលពិនិត្យពិនិស្ច័យ គឺមើលពិនិត្យហើយពិនិត្យទៀតដោយល្អិតល្អ; កាព្យថា :

ពិនិស្ច័យ បុព្វបទ

[ពិ-និស-ស្ចៃ] pinischai

ពាក្យសម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងកាព្យ ផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិនិត្យ ថា មើលពិនិត្យពិនិស្ច័យ គឺមើលពិនិត្យហើយពិនិត្យទៀតដោយល្អិតល្អ; កាព្យថា :

ពិន័យ

បង្គាប់ឬដាក់កំហិត (លក់) ឱ្យបង់ប្រាក់ជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរាជការតាមទោសល្មើស :

ពិន័យ នាម a

[ពិ-នៃ] pinei

វិន័យគឺ ច្បាប់ប្រដៅអំពីរបៀបហាត់កាយវាចាឱ្យរាបសា, ច្បាប់ណែនាំឱ្យរក្សាសីលសិក្ខា :

ពិន័យ កិរិយាសព្ទ b

[ពិ-នៃ] pinei

បង្គាប់ឬដាក់កំហិត (លក់) ឱ្យបង់ប្រាក់ជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរាជការតាមទោសល្មើស :

ពិន្ទង

ឈ្មោះពាងមួយបែប បាតនិងមាត់តូច ក្អេងធំ :

ពិន្ទង នាម

[ពិន-ទង] pintong

ឈ្មោះមច្ឆជាតិមួយប្រភេទ ជាត្រីធំសម្បើមកើតនៅក្នុងសមុទ្រ។

ពិន្ទង នាម

[ពិន-ទង] pintong

ឈ្មោះពាងមួយបែប បាតនិងមាត់តូច ក្អេងធំ :

ពិន្ទុ

លេខដែលសរសេរជាចំនួនសម្រាប់លើកតម្លៃនៃថ្វីដៃការងារឬការសិក្សា :

ពិន្ទុ នាម

[ពិន-ទុ] p'tuk

តំណក់; ចំណុចតូចនេះ (.) ; រង្វង់មូលតូចនេះ (ំ) គឺនិគ្គហិត ឬដែលហៅតាមពាក្យសាមញ្ញថា ដំលើ។

ពិន្ទុ គុណនាម

[ពិន-ទុ] p'tuk

សំខ្យាមានចំនួនមួយរយសែនអក្ខោភិនី។

ពិន្ទុ នាម

[ពិន-ទុ] p'tuk

លេខដែលសរសេរជាចំនួនសម្រាប់លើកតម្លៃនៃថ្វីដៃការងារឬការសិក្សា :

ពិន្ទុកប្បៈ

ពាក្យសម្រាប់ហៅកិច្ចដែលបព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា យកវត្ថុមានព័ណ៌ខ្មៅឬខៀវឬក៏ព័ណ៌ភក់គូសវង់នៅចីវរ តាមវិនយប្បញ្ញត្តិចំណាំឱ្យដឹងថាជារបស់ខ្លួន, ហៅ ធ្វើពិន្ទុកប្បៈ។

ពិន្ទុកប្បៈ នាម

[ពិន-ទុ-ក័ប-ប៉ៈ] pintukbbak

ពាក្យសម្រាប់ហៅកិច្ចដែលបព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា យកវត្ថុមានព័ណ៌ខ្មៅឬខៀវឬក៏ព័ណ៌ភក់គូសវង់នៅចីវរ តាមវិនយប្បញ្ញត្តិចំណាំឱ្យដឹងថាជារបស់ខ្លួន, ហៅ ធ្វើពិន្ទុកប្បៈ។

ពិបាក

លំបាក, ធ្វើបានដោយកម្រ :

ពិបាក កិរិយាសព្ទ

[ពិ-បាក] pibak

លំបាក, ធ្វើបានដោយកម្រ :

ពិបិន

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិបាក ថា ពិបាកពិបិន គឺលំបាកលំបិន, ពិបាកត្រដាបត្រដួស។ សំស្ក្រឹត វិបិន "ព្រៃ, ព្រៃធំ ឬព្រៃញឹក"; បើក្លាយមកពីពាក្យនេះ ដោយផ្លាស់ វ ជា ព នោះគួរយល់ថា ពិបាកពិបិន "ពិបាកដូចគេដើរលុកលុយក្នុងព្រៃ" (?)។

ពិបិន បុព្វបទ

[ពិ-បិន] piben

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិបាក ថា ពិបាកពិបិន គឺលំបាកលំបិន, ពិបាកត្រដាបត្រដួស។ សំស្ក្រឹត វិបិន "ព្រៃ, ព្រៃធំ ឬព្រៃញឹក"; បើក្លាយមកពីពាក្យនេះ ដោយផ្លាស់ វ ជា ព នោះគួរយល់ថា ពិបាកពិបិន "ពិបាកដូចគេដើរលុកលុយក្នុងព្រៃ" (?)។

ពិផាត

(ម.ព. ពិណពាទ្យ)។

ពិផាត នាម

[ពិ-ផាត] piphat

(ម.ព. ពិណពាទ្យ)។

ពិពឌ្ឍសច្ចា

ពាក្យពិតដែលជាហេតុឱ្យកើតសេចក្ដីចម្រើន។

ពិពឌ្ឍសច្ចា នាម

[ពិ-ព័ត-ឍៈ-ស័ច-ចា] pipdthosachcha

ពាក្យពិតដែលជាហេតុឱ្យកើតសេចក្ដីចម្រើន។

ពិពណ៌នា

អធិប្បាយរៀបរាប់ដោយសព្វគ្រប់, បរិយាយពន្យល់យ៉ាងពិស្ដារអំពីរឿងអ្វីមួយ ដោយមាត់ទទេ ឬដោយការសរសេរ។

ពិពណ៌នា នាម

[ពិ-ព័រ-ណៈ-នា] pipnrnea

ការពោលសរសើរ។

ពិពណ៌នា នាម a

[ពិ-ព័រ-ណៈ-នា] pipnrnea

សេចក្ដីអធិប្បាយរៀបរាប់ដោយសព្វគ្រប់ ការបរិយាយពន្យល់យ៉ាងពិស្ដារអំពីរឿងអ្វីមួយ ដោយមាត់ទទេ ឬដោយការសរសេរ :

ពិពណ៌នា កិរិយាសព្ទ b

[ពិ-ព័រ-ណៈ-នា] pipnrnea

អធិប្បាយរៀបរាប់ដោយសព្វគ្រប់, បរិយាយពន្យល់យ៉ាងពិស្ដារអំពីរឿងអ្វីមួយ ដោយមាត់ទទេ ឬដោយការសរសេរ។

ពិពណ៌នាកថា

សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ អធិប្បាយឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់បានឃើញពីលក្ខណៈខាងក្នុង ខាងក្រៅ គុណសម្បត្តិ គុណវិបត្តិ សារប្រយោជន៍ រូបលក្ខណៈ ចរិយា សកម្មភាព មុខងារនៃវត្ថុ មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ និងការថែរក្សាវត្ថុ មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិទាំងនោះ។

ពិពណ៌នាកថា នាម

[ពិ-ព័រ-ណៈ-នា-កៈ-ថា] pipronakneakaktha≈

សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ អធិប្បាយឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់បានឃើញពីលក្ខណៈខាងក្នុង ខាងក្រៅ គុណសម្បត្តិ គុណវិបត្តិ សារប្រយោជន៍ រូបលក្ខណៈ ចរិយា សកម្មភាព មុខងារនៃវត្ថុ មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ និងការថែរក្សាវត្ថុ មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិទាំងនោះ។

ពិពាហ៍

ពាក្យនេះច្រើនតែប្រើភ្ជាប់ខាងចុងពាក្យ អាពាហ៍ ថា :

ពិពាហ៍ នាម

[ពិ-ពា] pipea

ពាក្យនេះច្រើនតែប្រើភ្ជាប់ខាងចុងពាក្យ អាពាហ៍ ថា :

ពិពិធ

មន្ទីរដាក់ពិពិធភណ្ឌ (ហៅ ពិពិធភណ្ឌដ្ឋាន, ពិពិធភណ្ឌស្ថាន ឬ ពិពិធភណ្ឌគារ ក៏បាន មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹង ពិពិធភណ្ឌមន្ទីរ ដែរ)។

ពិពិធ គុណនាម

[ពិ-ពិត] pipith

ផ្សេងៗគ្នា, ច្រើនបែប, ច្រើនយ៉ាង :

ពិពិធ នាម

[ពិ-ពិត-ធៈ-ភ័ន] pipith

ភណ្ឌៈផ្សេងៗ, របស់ច្រើនយ៉ាង, ច្រើនមុខ។

ពិពិធ នាម

[ពិ-ពិត-ធៈ-ភ័ន-ឌៈ-មន់-ទី] ឬ [ពិ-ពិត-ធៈ-ភ័ន-ឌៈ-មន់-ទី] pipith

មន្ទីរដាក់ពិពិធភណ្ឌ (ហៅ ពិពិធភណ្ឌដ្ឋាន, ពិពិធភណ្ឌស្ថាន ឬ ពិពិធភណ្ឌគារ ក៏បាន មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹង ពិពិធភណ្ឌមន្ទីរ ដែរ)។

ពិពិធកម្ម

ការកើតមានឬប្រែក្លាយជាបែបផែនផ្សេងៗ :

ពិពិធកម្ម នាម

[ពិ-ពិត-ធៈ-កាំ] pipittheakkaam≈

ការកើតមានឬប្រែក្លាយជាបែបផែនផ្សេងៗ :

ពិពិធភាព

ភាពទីទៃ ភាពចម្រុះផ្សេងគ្នា ភាពផ្សេងគ្នា :

ពិពិធភាព នាម

[ពិ-ពិត-ធៈ-ភាប] pipittheakpheab≈

ភាពទីទៃ ភាពចម្រុះផ្សេងគ្នា ភាពផ្សេងគ្នា :

ពិព័រណ៍

ពិព័រណ៍ដែលទាក់ទងដោយជាតិបរទេស, ដោយជាតិនានា, ដោយសាសន៍ដទៃ។

ពិព័រណ៍ នាម

[ពិ-ព័រ] pipoaron

ការដាក់តាំង, ការបញ្ចេញឱ្យឃើញនូវវត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីឃោសនាផ្សាយ :

ពិព័រណ៍ នាម

[ពិ-ព័រ-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] pipoaron

ពិព័រណ៍ដែលទាក់ទងដោយជាតិបរទេស, ដោយជាតិនានា, ដោយសាសន៍ដទៃ។

ពិព្យាយាម

សេចក្ដីព្យាយាមយ៉ាងក្រៃលែង ដ៏ខ្លាំងក្លា។

ពិព្យាយាម នាម

[ពិ-ព្យា-យាម] pipyeayeam≈

សេចក្ដីព្យាយាមយ៉ាងក្រៃលែង ដ៏ខ្លាំងក្លា។

ពិភទ្ទសច្ចា

ពាក្យពិតឬដំណើរពិត ដែលនាំឱ្យកើតសេចក្ដីចម្រើន។ ពាក្យសម្រាប់ហៅព្រះរាជពិធីមួយប្រភេទក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ធ្វើក្នុងមួយឆ្នាំម្ដង, ប្រជុំអស់មន្ត្រីធំតូចខាងក្នុងព្រះនគរនិងខេត្តក្រៅ ចូលមកជួបជុំមូលគ្នានៅវេលាមួយ, ទទួលទឹកសំបថ គឺក្រេបផឹកទឹកដែលតាំងពិធីសត្យាធិដ្ឋាន, សម្ដែងសេចក្ដី

ពិភទ្ទសច្ចា នាម

[ពិ-ភ័ត-ទៈ-ស័ច-ចា] piphttosochcha

ពាក្យពិតឬដំណើរពិត ដែលនាំឱ្យកើតសេចក្ដីចម្រើន។ ពាក្យសម្រាប់ហៅព្រះរាជពិធីមួយប្រភេទក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ធ្វើក្នុងមួយឆ្នាំម្ដង, ប្រជុំអស់មន្ត្រីធំតូចខាងក្នុងព្រះនគរនិងខេត្តក្រៅ ចូលមកជួបជុំមូលគ្នានៅវេលាមួយ, ទទួលទឹកសំបថ គឺក្រេបផឹកទឹកដែលតាំងពិធីសត្យាធិដ្ឋាន, សម្ដែងសេចក្ដី

ពិភព

ឋានលំនៅនៃពួកនាគ។

ពិភព នាម

[ពិ-ភប់] piphop

ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "មនុស្សលោកទាំងមូល" :

ពិភព នាម

[នាក-ពិ-ភប់] piphop

(ម.ព. ពិភពនាគ)។

ពិភព នាម

[ពិ-ភប់-នាក] piphop

ឋានលំនៅនៃពួកនាគ។

ពិភពលោក

សកលលោកទាំងមូល, ជាទីឋានរស់នៅរបស់មនុស្សសត្វទាំងពួង។

ពិភពលោក នាម

[ពិ-ភប់-លោក] piphoplok

សកលលោកទាំងមូល, ជាទីឋានរស់នៅរបស់មនុស្សសត្វទាំងពួង។

ពិភាក្សា

ជជែកពិគ្រោះគ្នា, ប្រឹក្សាគ្នា, ប្រឹក្សារកឱ្យឃើញខុសត្រូវ :