វចនានុក្រមខ្មែរ

ពូ នាម ១)

[ពូ] pu

ពាក្យសម្រាប់ក្មួយហៅបុរសជាប្អូនរបស់ឪពុក ឬប្អូនរបស់ម្ដាយ (មា ឬ ឪពុកមា) :

ពូ នាម ២)

[ពូ] pu

ពាក្យសម្រាប់ហៅបុរសដទៃមិនមែនជាញាតិ ដែលមានវ័យក្មេងជាងមាតាបិតារបស់ខ្លួនក៏បាន ដោយទុកដាក់ថាដូចជាប្អូនរបស់មាតាបិតា។

ពូក

ឈ្មោះសត្វចាបមួយពួក មាឌទ្រើសជាងចាបបំណែកល្ង ជាសត្វស្មូរជនខាងការចុះស៊ីគ្រាប់ស្រូវក្នុងស្រែ :

ពូក នាម

[ពូក] puk

សេនាសនភណ្ឌដែលដេរញាត់គ, សំឡីឬកំណាត់អ្វីៗដែលទន់សម្រាប់ប្រើរងដំណេកឬរងបង្គុយ :

ពូក នាម

[ពូក] puk

ឈ្មោះសត្វចាបមួយពួក មាឌទ្រើសជាងចាបបំណែកល្ង ជាសត្វស្មូរជនខាងការចុះស៊ីគ្រាប់ស្រូវក្នុងស្រែ :

ពូកែ

ហៃ :

ពូកែ គុណនាម ១)

[ពូ-កែ] pukea

ប៉ិន, ដែលមានកម្លាំងច្រើន, មានអំណាចច្រើន, មានចំណេះស្រួចស្រាល់ :

ពូកែ គុណនាម ២)

[ពូ-កែ] pukea

ដែលសមប្រកបឆុតឆាប់, ដែលប៉ិនមើលជំងឺ :

ពូកែ គុណកិរិយា ៣)

[ពូ-កែ] pukea

ហៃ :

ពូជ

គ្រាប់ស្រូវដែលគេសម្រាំងទុកដាំតទៅទៀត។

ពូជ នាម ១)

[ពូច] puch

រុក្ខជាតិឬធញ្ញជាតិជាដើមដែលមានកំណើតអាចដុះ, ចេញពន្លក, លូតលាស់តទៅទៀត :

ពូជ នាម ២)

[ពូច] puch

តំណជាតិកំណើតឬវង្សត្រកូលរបស់ពួកមនុស្សឬសត្វ :

ពូជ នាម

[ពោត-ពូច] puch

គ្រាប់ពោតដែលគេសម្រាំងទុកដាំតទៅទៀត។

ពូជ នាម

[ស្រូវ-ពូច] puch

គ្រាប់ស្រូវដែលគេសម្រាំងទុកដាំតទៅទៀត។

ពូជសាសន៍

ក្រុមមនុស្សសំខាន់ៗ ដែលបែងចែកទៅតាមពណ៌សម្បុរនិងភិនភាគរាងកាយផ្សេងៗទៀត :

ពូជសាសន៍ នាម

[ពូច-សាស] puchsasan

ក្រុមមនុស្សសំខាន់ៗ ដែលបែងចែកទៅតាមពណ៌សម្បុរនិងភិនភាគរាងកាយផ្សេងៗទៀត :

ពូជសាសន៍និយម

ពូជនិយម, ការប្រកាន់យកតាមអំណះអំណាងមួយដែលយល់ថាមានឋានានុក្រមនៃសមត្ថភាពឬតម្លៃដែលកំណត់ដោយជីវសាស្ត្រក្នុងចំណោមពូជផ្សេងគ្នា :

ពូជសាសន៍និយម នាម

[ពូច-សាស-និ-យំ] puchsasniyum≈

ពូជនិយម, ការប្រកាន់យកតាមអំណះអំណាងមួយដែលយល់ថាមានឋានានុក្រមនៃសមត្ថភាពឬតម្លៃដែលកំណត់ដោយជីវសាស្ត្រក្នុងចំណោមពូជផ្សេងគ្នា :

ពូត

ច្របាច់រឹប ឬចាប់មួលច្របាច់ឱ្យស្រស់ទឹក :

ពូត កិរិយាសព្ទ ១)

[ពូត] put

ចាប់ប្រមូលដោយដៃធ្វើឱ្យកើតជាដុំ :

ពូត កិរិយាសព្ទ ២)

[ពូត] put

ច្របាច់រឹប ឬចាប់មួលច្របាច់ឱ្យស្រស់ទឹក :

ពូថៅ

(ម.ព. ប៉ូវថៅ)។

ពូថៅ នាម

[ពូ-ថៅ] puthau

(ម.ព. ប៉ូវថៅ)។

ពូន

(ព.ប្រ.) កបង្កើតសម្បត្តិឱ្យចម្រើនច្រើនឡើងដូចគេពូនដី។

ពូន កិរិយាសព្ទ

[ពូន] pun

ប្រមូលផ្សំដាក់ឱ្យខ្ពស់ឡើង :

ពូន គុណនាម

[ពូន] pun

ដែលមានសាច់ឡើងខ្ពស់ដូចគេពូន :

ពូន គុណកិរិយា

[ពូន] pun

ផ្ដុំជាពួកជិតប្រកិតគ្នា :

ពូន គុណកិរិយា

[ក-ពូន-សំ-ប័ត] pun

(ព.ប្រ.) កបង្កើតសម្បត្តិឱ្យចម្រើនច្រើនឡើងដូចគេពូនដី។

ពូរាង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ពូកែ ថា ពូកែពូរាង គឺពូកែគ្រាន់បើ។

ពូរាង បុព្វបទ

[ពូ-រាង] pureang

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ពូកែ ថា ពូកែពូរាង គឺពូកែគ្រាន់បើ។

ពួក

ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងខេត្តសៀមរាប។

ពួក នាម

[ពួក] puk

បន, ចំនួនគ្នាច្រើនដោយឡែកផ្សេងៗ, ប្រជុំដោយក្រុម :

ពួក នាម

[ពួក-ក្មេង] puk

បនក្មេង ក្មេងទាំងឡាយ។

ពួក នាម

[ពួក-ម៉ាក] puk

(ព.សា.) គូកន, មិត្រ, សំឡាញ់។

ពួក នាម

[ពួក] puk

ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងខេត្តសៀមរាប។

ពួច

ឈ្មោះក្អមមួយបែបមានក្អេង កស្ដួចខ្ពស់ មាត់រីក ច្រើនប្រើដាក់ស្ករត្នោត :

ពួច នាម

[ពួច] puoch

ឈ្មោះឈើតូចពួកមួយ ស្លឹកស្រួចៗ ផ្លែទុំមានរសផ្អែមលាយចត់បន្តិចៗ បរិភោគបាន, ខ្លះផ្លែធំ ខ្លះផ្លែតូចជាងបន្តិច ហៅថា ពួចធំ, ពួចតូច។

ពួច នាម

[ពួច] puoch

ឈ្មោះក្អមមួយបែបមានក្អេង កស្ដួចខ្ពស់ មាត់រីក ច្រើនប្រើដាក់ស្ករត្នោត :

ពួត

(ព.ប្រ.) ចូលគំនិតស្រុះគ្នាធ្វើការប្រណាំងប្រជែងយកឈ្នះ។

ពួត កិរិយាសព្ទ

[ពួត] puot

ចាប់កួត, ដុសកួតក្រឡឹងជុំវិញ :

ពួត កិរិយាសព្ទ

[ពួត-ដៃ] puot

ស្ទុះចូលយកបាតដៃម្ខាងចាប់រឹតក្រឡឹងកដៃឬកំភួនដៃ ស្ទុះចូលដោយបម្រុងនឹងដាល់ឬទះ, តប់។

ពួត កិរិយាសព្ទ

[ពួត-ដៃ-គ្នា] puot

(ព.ប្រ.) ចូលគំនិតស្រុះគ្នាធ្វើការប្រណាំងប្រជែងយកឈ្នះ។

ពួន

(សំនួន.) លាក់ខ្លួនមិនចង់ឱ្យគេឃើញ។

ពួន កិរិយាសព្ទ

[ពួន] puon

លាក់ខ្លួនមិនឱ្យគេរកឃើញ :

ពួន កិរិយាសព្ទ

[ពួន-ក្បាល] puon

(សំនួន.) លាក់ខ្លួនមិនចង់ឱ្យគេឃើញ។

ពួយ

ចម្រឹងឈើឬឫស្សីស្រួចដែលគេបោះភ្ជាប់នឹងសំបកដើមឈើធំ ធ្វើដូចជាបង្អោង ដើម្បីតោងជាន់ឡើងយកឃ្មុំជាដើម :

ពួយ កិរិយាសព្ទ ១)

[ពួយ] puoy

ចោលប្លោង ឬបោះគ្រឿងសស្ត្រាឬអាវុធសំដៅអ្វីៗ :

ពួយ កិរិយាសព្ទ ២)

[ពួយ] puoy

(ព.ប្រ.) បំបោល, ពង្រឹត ឱ្យលឿនខ្លាំង ឬជក់ខ្យល់លឿនស្លៅ :

ពួយ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ពួយ] puoy

ហើរលឿនស្លៅដូចគេពួយ ឬសម្លបស្លាបទម្លាក់ខ្លួនចុះពេញកម្លាំង :

ពួយ នាម

[ពួយ] puoy

ចម្រឹងឈើឬឫស្សីស្រួចដែលគេបោះភ្ជាប់នឹងសំបកដើមឈើធំ ធ្វើដូចជាបង្អោង ដើម្បីតោងជាន់ឡើងយកឃ្មុំជាដើម :

ពួរ

(ម.ព. ពួរសរសៃ)។

ពួរ នាម ១)

[ពួ] per

ខ្សែធំៗ សម្រាប់ចងក្រៀកអ្វីៗដែលធំ, ដែលធ្ងន់ :

ពួរ នាម ២)

[ពួ] per

ឈើពួកខ្លះដែលដុះចេញជាឫសសំយុងចុះមកក្រោមឬដែលដុះជាសាច់ត្រង់គល់ផតទាំងពីរខាងខ្ពស់កណ្ដាលទ្រនុង :

ពួរ នាម

[ពួ-ចាំង] per

ពួរធ្មៃខ្នាតធំបំផុត។

ពួរ នាម

[ពួ-ស-សៃ] per

សរសៃធំដែលមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងខ្សែពួរ។

ពួរ នាម

[ស-សៃ-ពួ] per

(ម.ព. ពួរសរសៃ)។

ពើ

កលមាយាហាក់ដូចពុំបានដឹង, ដែលហាក់ដូចជាពុំបានដឹង :

ពើ កិរិយាសព្ទ a

[ពើ] pau

ធ្វើកលមាយាហាក់ដូចពុំបានដឹង, ឮ, ឃើញ, យល់ :

ពើ ន., គុ. b

[ពើ] pau

កលមាយាហាក់ដូចពុំបានដឹង, ដែលហាក់ដូចជាពុំបានដឹង :

ពើក

មមោកបឿនដែលក្រាស់ណាស់ មើលទៅឃើញហាក់ដូចជាឥតមានទឹកនៅពីខាងក្រោម :

ពើក នាម

[ពើក] perk

មមោកបឿនដែលក្រាស់ណាស់ មើលទៅឃើញហាក់ដូចជាឥតមានទឹកនៅពីខាងក្រោម :

ពើកៗ

ដែលមើកៗ, ភ្លើកៗ :

ពើកៗ គុ., គុ.កិ.

[ពើក-ពើក] pauk

ដែលមើកៗ, ភ្លើកៗ :

ពើង

ថ្មភ្នំដែលពើងលយពេញដូចជាដំបូលល្មមជ្រកភ្លៀងបាន។ ផើង (ព.បុ.)។

ពើង កិរិយាសព្ទ

[ពើង] perng

ចំកោងចម្អែទៅមុខ :

ពើង គុណនាម

[ពើង] perng

ដែលចំកោងឡើង :

ពើង នាម

[ពើង-ភ្នំ] perng

ថ្មភ្នំដែលពើងលយពេញដូចជាដំបូលល្មមជ្រកភ្លៀងបាន។ ផើង (ព.បុ.)។

ពើត

ចាប់ខ្ទោកៗ :

ពើត កិរិយាសព្ទ

[ពើត] paut

ចាប់ខ្ទោកៗ :

ពើតពើង

(ម.ព. ទើតទើង)។

ពើតពើង ឧទានសព្ទ

[ពើត-ពើង] peutpeung≈

(ម.ព. ទើតទើង)។

ពើប

ប្រទះ, ចួបដោយឥតស្វែងរក, ឥតមានបំណង :

ពើប កិរិយាសព្ទ

[ពើប] perb

ប្រទះ, ចួបដោយឥតស្វែងរក, ឥតមានបំណង :

ពើមៗ

ដែលទើមៗ, ញើបៗ, លបៗ, ព្រោះងងឹត :

ពើមៗ គុ., គុ.កិ.

[ពើម-ពើម] paum

ដែលទើមៗ, ញើបៗ, លបៗ, ព្រោះងងឹត :

ពៀច

(ម.ព. ប៉ច)។

ពៀច គុណនាម

[ពៀច] piech

ដែលផតខូងសាច់, ដែលទ្រុឌចុះ, ទ្រុឌរាប :

ពៀច គុណនាម

[ពៀច-ប៉ច] piech

(ម.ព. ប៉ច)។

ពៀប

(ព.ប្រ.) ជំងឺដែលដាបខ្លាំង។

ពៀប គុណនាម

[ពៀប] pieb

ដែលមានគែមឬកណ្ដាប់មាត់ដាបទាបចុះស្ទើរនឹងលិច :

ពៀប នាម

[ជំ-ងឺ-ពៀប] pieb

(ព.ប្រ.) ជំងឺដែលដាបខ្លាំង។

ពៀរ

(សំនួន.) មានចិត្តក្រោធព្យាបាទ រករឿងរកហេតុមិនឈប់ :

ពៀរ នាម

[ពៀ] pier

ចំណងចិត្តក្រោធដែលចងដោយព្យាបាទបម្រុងនឹងសងសឹកវិញ, ចំណងចិត្តជាសត្រូវ :

ពៀរ នាម

[ចង-កាំ-ចង-ពៀ] pier

(សំនួន.) មានចិត្តក្រោធព្យាបាទ រករឿងរកហេតុមិនឈប់ :

ពេក

ក្រៃ, ក្រៃលែង, លើសលន់, ហួសប្រមាណ :

ពេក គុណកិរិយា

[ពេក] pek

ក្រៃ, ក្រៃលែង, លើសលន់, ហួសប្រមាណ :

ពេចន៍

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ពាក្យ ថា ពាក្យពេចន៍ គឺពាក្យសម្ដីផ្សេងៗ, ពាក្យសម្ដីដែលមានបែបមានយ៉ាង ឬសម្ដីថ្វីមាត់ :

ពេចន៍ នាម ១)

[ពេច] pechan

ពាក្យ, សម្ដី។

ពេចន៍ បុព្វបទ ២)

[ពេច] pechan

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ពាក្យ ថា ពាក្យពេចន៍ គឺពាក្យសម្ដីផ្សេងៗ, ពាក្យសម្ដីដែលមានបែបមានយ៉ាង ឬសម្ដីថ្វីមាត់ :

ពេចពិល

(ម.ព. រមិល)។

ពេចពិល កិរិយាសព្ទ

[ពេច-ពិល] pechpil

(ម.ព. រមិល)។

ពេជយ័ន្ត

ឈ្មោះប្រាសាទឬរាជរថ កើតសម្រាប់ព្រះឥន្ទ្រ :

ពេជយ័ន្ត នាម

[ពេ-ជៈ-យ័ន] pechyoantor

ឈ្មោះប្រាសាទឬរាជរថ កើតសម្រាប់ព្រះឥន្ទ្រ :

ពេជ្ឈឃាដ

អ្នកពិឃាតមនុស្សទោស គឺអ្នកដែលរាជការតាំងឱ្យជាអ្នកសម្លាប់មនុស្សដែលមានទោសគួរដល់ប្រហារជីវិត។

ពេជ្ឈឃាដ នាម

[ពេច-ឈៈ-ឃាត] pechchhokhead

អ្នកពិឃាតមនុស្សទោស គឺអ្នកដែលរាជការតាំងឱ្យជាអ្នកសម្លាប់មនុស្សដែលមានទោសគួរដល់ប្រហារជីវិត។

ពេជ្ឈឃាត

(ម.ព. ពេជ្ឈឃាដ)។

ពេជ្ឈឃាត នាម

[ពេច-ឈៈ-ឃាត] pechchheakkheat≈

(ម.ព. ពេជ្ឈឃាដ)។

ពេជ្រ

ឈ្មោះត្បូងពិសេសមួយប្រភេទមានសាច់រឹងខ្លាំងមានពន្លឺចាំងឆ្លុះព្រាតៗ :

ពេជ្រ នាម

[ពេច] pech

ឈ្មោះត្បូងពិសេសមួយប្រភេទមានសាច់រឹងខ្លាំងមានពន្លឺចាំងឆ្លុះព្រាតៗ :

ពេជ្រញាណ

សេចក្ដីដឹងយ៉ាងមុតមាំជ្រាលជ្រៅ, ប្រាជ្ញាយល់ដឹងយ៉ាងភ្លឺថ្លាចាក់ធ្លុះរាល់បញ្ហាផ្សេង ប្រៀបដូចកាំរស្មីពេជ្រ :