វចនានុក្រមខ្មែរ

ព្យុះ នាម

[ព្យុះ-ព្រិល] pyuh

ខ្យល់បក់បោកខ្លាំងក្នុងពេលធ្លាក់ព្រិលច្រើន។

ព្យុះ នាម

[ព្យុះ-សង់-ឃៈ-រា] pyuh

ឈ្មោះព្យុះយ៉ាងធំសម្បើម អាចរម្លើង រម្លំរុក្ខជាតិនិងគេហស្ថានបាន។

ព្យុះ នាម

[ស្រុក-កើត-ខ្យល់-ព្យុះ] pyuh

(ព.ប្រ.) ស្រុកកើតអាសន្នរោគខ្លាំង។

ព្យូហៈ នាម

[ព្យូ-ហៈ] pyuhak

(ម.ព. ព្យុហៈ)។

ព្យូហ៍

ដែលបញ្ឆោតដោយឧបាយកល, ដែលមានឧបាយកល :

ព្យូហ៍ នាម a

[ព្យូ] pyuh

ឧបាយបញ្ឆោត, ការបញ្ឆោតដោយឧបាយកលឱ្យលង់គំនិត :

ព្យូហ៍ កិរិយាសព្ទ b

[ព្យូ] pyuh

បញ្ឆោតដោយឧបាយកល, បញ្ឆោតដោយជន្លឱ្យលង់គំនិត :

ព្យូហ៍ គុណនាម c

[ព្យូ] pyuh

ដែលបញ្ឆោតដោយឧបាយកល, ដែលមានឧបាយកល :

ព្យួរ

កាត់ទោសដោយផ្អាកទុកមានកំណត់កាល។

ព្យួរ កិរិយាសព្ទ

[ព្យួ] pyuor

ពាក់, ថ្ពក់, ចងបន្តោក, បន្តោង :

ព្យួរ នាម

[ព្យួ-ក្រ-ពះ] pyuor

ក្រពះដែលញាត់ឡើងលើមិនធ្លាក់ចុះក្រោម បណ្ដាលឱ្យក្អួតចង្អោរឬឱ្យបរិភោគអាហារពុំបាន។

ព្យួរ កិរិយាសព្ទ

[ព្យួ-ទោស] pyuor

កាត់ទោសដោយផ្អាកទុកមានកំណត់កាល។

ព្យោការ

ជាងដែក។

ព្យោការ នាម

[ព្យោ-កា] pyoukar

ជាងដែក។

ព្យោម

អាកាស, មេឃ, ទឹកដែលស្ថិតនៅឯអាកាស មិនទាន់ធ្លាក់ចុះដល់មក :

ព្យោម នាម

[ព្យោម] pyoum

អាកាស, មេឃ, ទឹកដែលស្ថិតនៅឯអាកាស មិនទាន់ធ្លាក់ចុះដល់មក :

ព្យោមា

(ម.ព. ព្យោម)។

ព្យោមា នាម

[ព្យោ-មា] pyomea≈

(ម.ព. ព្យោម)។

ព្យ័គ្ឃ

(ម.ព. ព្យគ្ឃ)។

ព្យ័គ្ឃ នាម

[ព្យ័ក] poyk≈

(ម.ព. ព្យគ្ឃ)។

ព្រក

សំពត់ដែលដេរព្រក។

ព្រក កិរិយាសព្ទ

[ព្រក] prok

ដេរបន្សាបសំពត់តូចឬខ្លីឱ្យកើនសាច់ឡើងទៀត :

ព្រក កិរិយាសព្ទ

[សំ-ពត់-ព្រក] prok

សំពត់ដែលដេរព្រក។

ព្រងាល់

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសំបកក្រាស់ ប្រើបុកលាយនឹងសាច់ដូងទុំ ហើយរម្ងាស់ធ្វើជាថ្នាំលាបរមាស់ឬកម។

ព្រងាល់ នាម

[ព្រ-ងាល់] prongeal

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសំបកក្រាស់ ប្រើបុកលាយនឹងសាច់ដូងទុំ ហើយរម្ងាស់ធ្វើជាថ្នាំលាបរមាស់ឬកម។

ព្រងើយ

ដែលតាំងចិត្តជាកណ្ដាល, សោះអង្គើយ, មិនយកចិត្តទុកដាក់។

ព្រងើយ គុ.កិ., គុ.

[ព្រ-ងើយ] prongauy

ដែលជើយ, កន្តើយ :

ព្រងើយ គុ.កិ., គុ.

[ព្រ-ងើយ-កន់-តើយ] prongauy

ដែលតាំងចិត្តជាកណ្ដាល, សោះអង្គើយ, មិនយកចិត្តទុកដាក់។

ព្រង់

(ព.បុ.) រន្ធ, រូង, ប្រហោង :

ព្រង់ នាម

[ព្រង់] prong

(ព.បុ.) រន្ធ, រូង, ប្រហោង :

ព្រញូញ

ដែលខ្មៅព្រលូស ឬខ្មៅអ៊ូញ ឥតលម្អ :

ព្រញូញ គុណនាម

[ព្រ-ញូញ] pronhunh

ដែលខ្មៅព្រលូស ឬខ្មៅអ៊ូញ ឥតលម្អ :

ព្រត

សាងផ្នួស។

ព្រត នាម

[ព្រត់] prot

ផ្នួស, ការបួសជាឥសី :

ព្រត កិរិយាសព្ទ

[កាន់-ព្រត់] prot

កាន់សីលធម៌សម្រាប់អ្នកបួស។

ព្រត កិរិយាសព្ទ

[កាន់-ព្រត់] prot

ប្រព្រឹត្តមិនឱ្យមានមោះហ្មងឃ្លាតចាកសីលធម៌របស់អ្នកបួស (ច្រើនប្រើចំពោះតែចរិយារបស់ឥសី, ឯខាងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកច្រើនតែប្រើពាក្យថា ផ្នួស)។

ព្រត កិរិយាសព្ទ

[សាង-ព្រត់] prot

សាងផ្នួស។

ព្រតៗ

(ព.ប្រ.) និយាយតាមតែរួចពីមាត់ឥតបើគិត។

ព្រតៗ ឧទានសព្ទ

[ព្រត-ព្រត] prot

សូរខ្យល់ដែលធ្លាយចេញឬធ្លាក់ចេញតាមប្រហោងឬរន្ធដ៏ចង្អៀត។

ព្រតៗ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-ព្រត-ព្រត] prot

(ព.ប្រ.) និយាយតាមតែរួចពីមាត់ឥតបើគិត។

ព្រនង់

ដំបងយ៉ាងធំមានសណ្ឋានមូល :

ព្រនង់ នាម

[ព្រ-នង់] pronong

ដំបងយ៉ាងធំមានសណ្ឋានមូល :

ព្រនម

ដែលមានអាការៈឬបែបភាពជាអ្នកទ្រមថមថយ ឥតអំណាច, ឥតរាសី :

ព្រនម គុណនាម

[ព្រ-នម] pronom

ដែលមានអាការៈឬបែបភាពជាអ្នកទ្រមថមថយ ឥតអំណាច, ឥតរាសី :

ព្រនរ

ពដោយខ្នងទាំងមូល ឬដាក់ពាក់ពីលើខ្នងទាំងមូល :

ព្រនរ កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-ន] pronor

ពដោយខ្នងទាំងមូល ឬដាក់ពាក់ពីលើខ្នងទាំងមូល :

ព្រនាក់

នាំយករបស់អ្វីៗ ដោយដាក់ផ្ទប់លើស្មានិងចំហៀងខ្នង ឬដាក់ទាំងចំហៀងពីខាងមុខផង; ដាក់ពាក់លើខ្នងសំយុងចុះតាមខាងទាំងពីរ :

ព្រនាក់ កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-នាក់] proneak

នាំយករបស់អ្វីៗ ដោយដាក់ផ្ទប់លើស្មានិងចំហៀងខ្នង ឬដាក់ទាំងចំហៀងពីខាងមុខផង; ដាក់ពាក់លើខ្នងសំយុងចុះតាមខាងទាំងពីរ :

ព្រនាក់ខ្សែត្បាញ

ដែលមានសណ្ឋានរៀវចុងងស្ទើតទាំងគូសំដៅលើដោះស្ត្រី។ : ដោះព្រនាក់ខ្សែត្បាញ។

ព្រនាក់ខ្សែត្បាញ គុណនាម

[ព្រ-នាក់-ខ្សែ-ត្បាញ] proneakkhsaetbanh

ដែលមានសណ្ឋានរៀវចុងងស្ទើតទាំងគូសំដៅលើដោះស្ត្រី។ : ដោះព្រនាក់ខ្សែត្បាញ។

ព្រនាក់បំពង់

អ្នកទំនុកទុកចិត្តដែលតាមកំដរជាគ្នា :

ព្រនាក់បំពង់ នាម

[ព្រ-នាក់-បំ-ពង់] proneakbampngo≈

អ្នកទំនុកទុកចិត្តដែលតាមកំដរជាគ្នា :

ព្រនួត

(ម.ព. ពំនួត)។

ព្រនួត នាម

[ព្រ-នួត] pronuot

(ម.ព. ពំនួត)។

ព្រម

ចួបជុំមូលគ្នា, គ្រប់គ្រាន់។

ព្រម កិរិយាសព្ទ

[ព្រម] prom

សុខចិត្ត, អនុលោមតាម, យល់តាម, មិនទទឹងទាស់ :

ព្រម កិរិយាសព្ទ

[ព្រម-ព្រៀង] prom

រួមចិត្តគំនិតជាមួយ, ស្រុះស្រួលជាមួយ។

ព្រម គុ.កិ., គុ.

[ព្រម] prom

ដែលស្មើគ្នា, ទាន់គ្នា, ដំណាលគ្នា, ជាមួយគ្នា; គ្រប់សព្វ, គ្រប់គ្រាន់ :

ព្រម គុ., គុ.កិ.

[គ្រប់-ព្រម] prom

គ្រប់សព្វ, ទាំងគ្រប់។

ព្រម គុ., គុ.កិ.

[ទាំង-ព្រម] prom

(ម.ព. គ្រប់ព្រម)។

ព្រម កិរិយាសព្ទ

[ប្រ-កប-ព្រម-ដោយ] prom

បរិបូណ៌ដោយ។

ព្រម គុ.កិ., គុ.

[ព្រម-មូល] prom

ចួបជុំមូលគ្នា, គ្រប់គ្រាន់។

ព្រមដោយ

ប្រកបដោយ, ព្រមទាំង, ជាមួយដែរ, ជាមួយគ្នា, រួមគ្នា។

ព្រមដោយ គុណកិរិយា

[ព្រម-ដោយ] promodaoy

ប្រកបដោយ, ព្រមទាំង, ជាមួយដែរ, ជាមួយគ្នា, រួមគ្នា។

ព្រមត់

ការមិតពត់រាងកាយ ជាអាការៈរបស់មនុស្សខ្ជិលច្រអូសតែងតែធ្វើជាញឹកញាប់។

ព្រមត់ នាម

[ព្រ-មត់] promta≈

ការមិតពត់រាងកាយ ជាអាការៈរបស់មនុស្សខ្ជិលច្រអូសតែងតែធ្វើជាញឹកញាប់។

ព្រមទាំង

រួមទាំង, ថែមទាំង, ហើយនិង :

ព្រមទាំង ធ., ឈ.

[ព្រម-ទាំង] promoteang

រួមទាំង, ថែមទាំង, ហើយនិង :

ព្រមរ

ជ័រដែលស្លលាយវត្ថុស្អិតផ្សេងៗមានកាកល័ក្ដ ឬក្រមួនឃ្មុំជាដើម សម្រាប់បិទពរឬចាក់បញ្ចូលក្នុងក្រហូងគ្រឿងរចនាដោយប្រាក់ ឬចាក់ក្នុងដោះគងធំជាដើម :

ព្រមរ នាម

[ព្រ-ម] promor

ជ័រដែលស្លលាយវត្ថុស្អិតផ្សេងៗមានកាកល័ក្ដ ឬក្រមួនឃ្មុំជាដើម សម្រាប់បិទពរឬចាក់បញ្ចូលក្នុងក្រហូងគ្រឿងរចនាដោយប្រាក់ ឬចាក់ក្នុងដោះគងធំជាដើម :

ព្រមាន

ប្រាប់, រំឭក, ឱ្យដំណឹងជាមុនឱ្យដឹងថា អ្នកម្ខាងមានដំណើរភ្លាំងភ្លាត់ ឬប្រព្រឹត្តល្មើស ច្រឡើសលើស, ដូចយ៉ាងគោចូលលុកលុយក្នុងចម្ការដំណាំគេៗឱ្យដំណឹងដល់ម្ចាស់គោឱ្យប្រយ័ត្នតទៅជាដើម :

ព្រមាន កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-មាន] promean

ប្រាប់, រំឭក, ឱ្យដំណឹងជាមុនឱ្យដឹងថា អ្នកម្ខាងមានដំណើរភ្លាំងភ្លាត់ ឬប្រព្រឹត្តល្មើស ច្រឡើសលើស, ដូចយ៉ាងគោចូលលុកលុយក្នុងចម្ការដំណាំគេៗឱ្យដំណឹងដល់ម្ចាស់គោឱ្យប្រយ័ត្នតទៅជាដើម :

ព្រមឹក

ដែលមានសម្បុរខ្មៅជាំស្រអាប់ឥតលម្អ :

ព្រមឹក គុណនាម

[ព្រ-មឹក] promuek

ដែលមានសម្បុរខ្មៅជាំស្រអាប់ឥតលម្អ :

ព្រយ

ឈ្មោះដង្កូវល្អិតពួកមួយ ស៊ីឈើ, ឫស្សី ឬត្រីងៀតជាដើម :

ព្រយ នាម

[ព្រយ] proy

ឈ្មោះដង្កូវល្អិតពួកមួយ ស៊ីឈើ, ឫស្សី ឬត្រីងៀតជាដើម :

ព្រយឹត

(ព.ប្រ.) ទទូចដឹកនាំយកទាល់តែបាន; ឬប្រតោងប្រទាញយកជាអាង, ជាទីពឹង ឱ្យជួយកិច្ចការអ្វីមួយ។

ព្រយឹត កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-យឹត] proyoet≈

យឹតទាញចុះមិនលែង ឬយឹតរឿយៗ :

ព្រយឹត កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-យឹត-ព្រ-យោង] proyoetproyong≈

ទាញយឹតអូសយោងដោយពេញកម្លាំង។

ព្រយឹត កិរិយាសព្ទ ១)

[ព្រ-យឹត-ប្រ-តោង] proyoetbrotaong≈

ប្រតោងយឹតទាញចុះមិនលែងឬរឿយៗ។

ព្រយឹត កិរិយាសព្ទ ២)

[ព្រ-យឹត-ប្រ-តោង] proyoetbrotaong≈

(ព.ប្រ.) ទទូចដឹកនាំយកទាល់តែបាន; ឬប្រតោងប្រទាញយកជាអាង, ជាទីពឹង ឱ្យជួយកិច្ចការអ្វីមួយ។

ព្រយុង

(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា ធម្មតាមនុស្សពាល កាលបើមានដំណើរទាល់គំនិតភិតភ័យខ្លាំង រមែងតែបណ្ដោយហេតុឱ្យដាបដល់អ្នកដទៃផង ដូចជាដំរីផុងដូច្នោះឯង។

ព្រយុង កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-យុង] proyung

ចាប់តោងយឹតទប់ខ្លួនឱ្យនឹង :

ព្រយុង កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-យុង] proyung

(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា ធម្មតាមនុស្សពាល កាលបើមានដំណើរទាល់គំនិតភិតភ័យខ្លាំង រមែងតែបណ្ដោយហេតុឱ្យដាបដល់អ្នកដទៃផង ដូចជាដំរីផុងដូច្នោះឯង។

ព្រយោង

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ព្រយឹត ថា :

ព្រយោង បុព្វបទ

[ព្រ-យោង] proyoung

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ព្រយឹត ថា :

ព្ររឹត

រឹតគ្នាទៅវិញទៅមករឿយៗ; ច្រើននិយាយថា ប្រឱបព្ររឹត គឺឱបរឹតគ្នារឿយៗ។

ព្ររឹត កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-រឹត] proruet

រឹតគ្នាទៅវិញទៅមករឿយៗ; ច្រើននិយាយថា ប្រឱបព្ររឹត គឺឱបរឹតគ្នារឿយៗ។

ព្ររួត

ឈ្មោះដំបៅមួយប្រភេទដែលរឹតរួតក្រជឹបក្រជួច។

ព្ររួត កិរិយាសព្ទ

[ព្រ-រួត] proruot

រួតរឿយៗ; ច្រើននិយាយថា ព្ររឹតព្ររួត គឺរឹតរួតរឿយៗ។

ព្ររួត គុណនាម

[ព្រ-រួត] proruot

ក្រជឹបក្រជួច។

ព្ររួត នាម

[ព្រ-រួត] proruot

ឈ្មោះដំបៅមួយប្រភេទដែលរឹតរួតក្រជឹបក្រជួច។

ព្រល គុណកិរិយា

[ព្រល] prol

ដែលធ្លាយចេញភលឬព្រល (និយាយចំពោះតែវត្ថុខាប់ឬជ្រាយ) :

ព្រលប់

ចុងព្រលប់ គឺវេលាដែលចូលស៊ប់ជាយប់ហើយ។

ព្រលប់ នាម

[ព្រ-លប់] prolob

វេលាជាខាងដើមយប់ គឺពេលដែលទើបនឹងយប់ :

ព្រលប់ នាម

[ក្បាល-ព្រ-លប់] prolob

ដើមព្រលប់គឺវេលាដែលទើបយប់រពឹលៗ (ព្រលប់តូច)។

ព្រលប់ នាម

[ពន់-ព្រ-លប់] prolob

ហួសពីព្រលប់ គឺវេលាបន្ទាប់ពីព្រលប់ធំទៅ។

ព្រលប់ នាម

[ព្រ-លប់-ធំ] prolob

ចុងព្រលប់ គឺវេលាដែលចូលស៊ប់ជាយប់ហើយ។

ព្រលយ

ដែលពយ, លយចេញ :

ព្រលយ គុណនាម

[ព្រ-លយ] proloy

ដែលពយ, លយចេញ :