ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ព្និល នាម

[ព្និល] pnil

ឈ្មោះឈើពួកមួយសន្តានព្នៅ មានច្រើនបែបខ្លះមានផ្លែតូចៗ ខ្លះផ្លែធំៗ :

ព្នៀត

(ព.បុ.) ទីទួលទាប ឬទីដីដែលជាទួលទាប នៅជាប់ពីមាត់បឹងរាក់ប៉ាចរហាចទៅឬនៅជាប់ពីមាត់បឹងស្រែ នៅមានព្រៃរបោះៗ ជួនកាលគេកជាភូមិលំនៅឬគេកសាងជាវត្តព្រះភិក្ខុសង្ឃលើដីជាទួលនោះ គេហៅថា ភូមិព្នៀត, វត្តព្នៀត តាមឈ្មោះដើម។

ព្នៀត នាម

[ព្នៀត] pniet

ក្រោលដាក់ដំរី :

ព្នៀត នាម

[ព្នៀត] pniet

(ព.បុ.) ទីទួលទាប ឬទីដីដែលជាទួលទាប នៅជាប់ពីមាត់បឹងរាក់ប៉ាចរហាចទៅឬនៅជាប់ពីមាត់បឹងស្រែ នៅមានព្រៃរបោះៗ ជួនកាលគេកជាភូមិលំនៅឬគេកសាងជាវត្តព្រះភិក្ខុសង្ឃលើដីជាទួលនោះ គេហៅថា ភូមិព្នៀត, វត្តព្នៀត តាមឈ្មោះដើម។

ព្នៃ

លក់ទ្វេគុណ; ប្រើក្លាយមកពីពាក្យ ពិន័យ គឺពិន័យលក់ទ្វេគុណមួយជាពីរ។

ព្នៃ គុណនាម

[ព្នៃ] pney

ដែលទ្វេឡើង, ដែលចម្រើនឡើង, ដែលចម្រើនជាពីរគុណជាងពីមុន :

ព្នៃ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ព្នៃ] pney

លក់ទ្វេគុណ; ប្រើក្លាយមកពីពាក្យ ពិន័យ គឺពិន័យលក់ទ្វេគុណមួយជាពីរ។

ព្នៅ

ឈ្មោះឈើពួកមួយ ស្លឹកហាងប្រហើរ, ត្រួយឬស្លឹកខ្ចីប្រើធ្វើជាអន្លក់ឬរបោយបាន (បរិភោគទៅនាំឱ្យផាយខ្យល់ស្រួលខ្លួន), ផ្លែមានជ័រស្អិតនៅរុំគ្រាប់ កាលនៅខ្ចីមានរសហាងលុះដល់ទុំឡើងសម្បុរលឿងមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយ មានសាច់ម៉ដ្ឋ, ប្រើជាចំណីឬជាថ្នាំកែរោគប្រដិតជាដើម; ព្នៅមានច្រើនប្រភេទផ

ព្នៅ នាម

[ព្នៅ] pnou

ឈ្មោះឈើពួកមួយ ស្លឹកហាងប្រហើរ, ត្រួយឬស្លឹកខ្ចីប្រើធ្វើជាអន្លក់ឬរបោយបាន (បរិភោគទៅនាំឱ្យផាយខ្យល់ស្រួលខ្លួន), ផ្លែមានជ័រស្អិតនៅរុំគ្រាប់ កាលនៅខ្ចីមានរសហាងលុះដល់ទុំឡើងសម្បុរលឿងមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយ មានសាច់ម៉ដ្ឋ, ប្រើជាចំណីឬជាថ្នាំកែរោគប្រដិតជាដើម; ព្នៅមានច្រើនប្រភេទផ

ព្យគ្ឃ នាម

[ព្យ័ក] pyek

ខ្លាធំ (សរសេរជា ព្យ័គ្ឃ ក៏បាន)។

ព្យគ្ឃ នាម

[ព្យ័ក-ឃៈ-នា-យក់] pyek

ស្ដេចខ្លាធំ។

ព្យគ្ឃ នាម

[ព្យ័ក-ឃៈ-រាច] pyek

(ម.ព. ព្យគ្ឃនាយក)។

ព្យគ្ឃ នាម

[ព្យ័ក-ឃា] pyek

ខ្លាធំទាំងឡាយ (ព.កា.)។

ព្យញ្ជន នាម

[ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ] poynhcheakneak≈

(ម.ព. ព្យញ្ជនៈ)។

ព្យញ្ជនៈ

ម្ហូបក្រៅពីសម្លទឹក គឺម្ហូបក្រៀម, ម្ហូបគោក, ម្ហូបខាប់, ឬទឹកត្រី, ទឹកគ្រឿង, អន្លក់ ជាដើម។

ព្យញ្ជនៈ នាម

[ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ] pyonhchoneak

(ភាសា.) សូរដែលបន្លឺឡើងដោយមានទំនប់តិច ឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមរង្វះខ្យល់ដែលចេញពីសួត។ សូរព្យញ្ជនៈមិនអាចបន្លឺបានច្បាស់ទេ បើសិនជាគ្មានសូរស្រៈនៅអាស្រ័យជាមួយ :

ព្យញ្ជនៈ នាម

[ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ] pyonhchoneak

ម្ហូបក្រៅពីសម្លទឹក គឺម្ហូបក្រៀម, ម្ហូបគោក, ម្ហូបខាប់, ឬទឹកត្រី, ទឹកគ្រឿង, អន្លក់ ជាដើម។

ព្យតិហារ

ការឈ្លោះប្រកែកប្រជែកតតប ឬការវាយដំច្រំធាក់, ដាល់, តប់, ទះ, ទាត់គ្នា :

ព្យតិហារ នាម

[ព្យៈ-តិ-ហា] pyotehar

ការឈ្លោះប្រកែកប្រជែកតតប ឬការវាយដំច្រំធាក់, ដាល់, តប់, ទះ, ទាត់គ្នា :

ព្យតោបាត នាម

[ព្យៈ-តោ-បាត] pyotaobat

ឧត្បាតយ៉ាងធំ, សេចក្ដីលាញធំ :

ព្យត្តបុគ្គល នាម

[ព្យ័ត-តៈ-បុក-គល់] pyottabokkol

បុគ្គលឈ្លាស, មនុស្សឈ្លាសវៃ; អ្នកប្រាជ្ញសម្ដី :

ព្យត្តភាព

ភាវៈឈ្លាស, ភាពជាអ្នកឈ្លាស, ដំណើរឈ្លាសវៃ :

ព្យត្តភាព នាម

[ព្យ័ត-តៈ-ភាប] pyottapheap

ភាវៈឈ្លាស, ភាពជាអ្នកឈ្លាស, ដំណើរឈ្លាសវៃ :

ព្យត្តវោហារ

សម្ដីឈ្លាស; មនុស្សមានសម្ដីឈ្លាស, អ្នកឈ្លាសសម្ដី :

ព្យត្តវោហារ នាម

[ព្យ័ត-តៈ-វោ-ហា] pyottovouhar

សម្ដីឈ្លាស; មនុស្សមានសម្ដីឈ្លាស, អ្នកឈ្លាសសម្ដី :

ព្យសនកម្ម នាម

[ព្យៈ-សៈ-ណៈ-កាំ] pyeaksaknakkaam≈

ការខូចខាតឬសេចក្ដីវិនាសអន្តរាយ។

ព្យសន៍

ទុក្ខ; អំពើអាក្រក់; សេចក្ដីវិនាស; ពុតត្បុត, ពុតកំណាច :

ព្យសន៍ នាម

[ព្យស់] pyosan

ទុក្ខ; អំពើអាក្រក់; សេចក្ដីវិនាស; ពុតត្បុត, ពុតកំណាច :

ព្យសៈ

វិនាស, ហិនហោច, ខូច, បាត់បង់។

ព្យសៈ កិរិយាសព្ទ

[ព្យៈ-សៈ] pyeaksak≈

វិនាស, ហិនហោច, ខូច, បាត់បង់។

ព្យាករ

ធ្វើឱ្យប្រាកដ, ឱ្យជាក់ច្បាស់; ពោលអួត; ទាយ :

ព្យាករ កិរិយាសព្ទ

[ព្យា-ក] pyeakor

ធ្វើឱ្យប្រាកដ, ឱ្យជាក់ច្បាស់; ពោលអួត; ទាយ :

ព្យាករណ៍ នាម ១)

[ព្យា-ក] pyeakoron

ការធ្វើឱ្យប្រាកដ, ឱ្យជាក់ច្បាស់; អំនួត; ទំនាយ។

ព្យាករណ៍ នាម

[ព្យា-ក-អ៊ុ-តុ-និ-យំ] pyeakoron

ការទស្សន៍ទាយបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីស្ថានភាពអាកាសធាតុនៅពេលខាងមុខតាមរដូវ :

ព្យាករណ៍ នាម

[ព្យា-ក-អា-កា-សៈ-ធាត] pyeakoron

(ម.ព. ព្យាករណ៍ឧតុនិយម)។

ព្យាការី

ពាក្យប្រើនៅក្នុងសាសនាគ្រិស្ត, ជីហ្វ, អ៊ិស្លាមសំដៅដល់អ្នកដែលព្រះបញ្ជូនមកបង្រៀនមនុស្សលោកនិងទទួលសារពីព្រះមកចែកចាយដល់មនុស្សលោកផងដែរ :

ព្យាការី នាម

[ព្យា-កា-រ៉ី] pyeakarei≈

ពាក្យប្រើនៅក្នុងសាសនាគ្រិស្ត, ជីហ្វ, អ៊ិស្លាមសំដៅដល់អ្នកដែលព្រះបញ្ជូនមកបង្រៀនមនុស្សលោកនិងទទួលសារពីព្រះមកចែកចាយដល់មនុស្សលោកផងដែរ :

ព្យាកុលភាព

ករណីដែលកម្មសិទ្ធិ ឬសិទ្ធិប្រត្យក្សផ្សេងទៀតដែលមានលើវត្ថុតែមួយធ្លាក់ទៅលើបុគ្គលតែម្នាក់។

ព្យាកុលភាព នាម

[ព្យា-កុ-ឡៈ-ភាប] pyeakolakpheab≈

ករណីដែលកម្មសិទ្ធិ ឬសិទ្ធិប្រត្យក្សផ្សេងទៀតដែលមានលើវត្ថុតែមួយធ្លាក់ទៅលើបុគ្គលតែម្នាក់។

ព្យាក្រឹតិ

ការពន្យល់, ការបំភ្លឺសេចក្ដី, ការអធិប្បាយបញ្ជាក់សេចក្ដីឱ្យភ្លឺច្បាស់, ដំណើរខៃសេចក្ដីឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

ព្យាក្រឹតិ នាម

[ព្យា-ក្រិត] pyeakroete

ការពន្យល់, ការបំភ្លឺសេចក្ដី, ការអធិប្បាយបញ្ជាក់សេចក្ដីឱ្យភ្លឺច្បាស់, ដំណើរខៃសេចក្ដីឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

ព្យាង្គ

(អ.សិ.) ធាតុដែលបន្លឺឡើងមួយបន្សាយសំឡេងក្នុងឃ្លានៃល្បះកាព្យ ហើយដែលមានចំនួនប្រែប្រួលទៅតាមបទកំណាព្យ :

ព្យាង្គ នាម ១)

[ព្យាង] pyeangkor

អវយវៈជាសង្កាត់នៃពាក្យ គឺសូរនៃសម្ដីជាសង្កាត់តាំងពីមួយម៉ាត់ពីរម៉ាត់បីម៉ាត់ឡើងទៅ (មួយម៉ាត់ហៅ មួយព្យាង្គ, ពីរម៉ាត់ហៅ ពីរព្យាង្គ, ពី ៣ម៉ាត់ឡើងទៅហៅ ច្រើនព្យាង្គ ឬ ព្យាង្គច្រើន) ; ពាក្យមួយព្យាង្គដូចជា កត់, កប, កាត់, គង, ទំ, នំ ជាដើម ហៅថាឯកព្យាង្គ (ឯកៈព្យាង) ឬ ព្យាង្គ

ព្យាង្គ នាម ២)

[ព្យាង] pyeangkor

(ភាសា.) សូរបន្លឺឡើងក្នុងមួយបន្សាយសំឡេង ដែលកើតឡើងដោយសំណុំសទ្ទតា :

ព្យាង្គ នាម ៣)

[ព្យាង] pyeangkor

(អ.សិ.) ធាតុដែលបន្លឺឡើងមួយបន្សាយសំឡេងក្នុងឃ្លានៃល្បះកាព្យ ហើយដែលមានចំនួនប្រែប្រួលទៅតាមបទកំណាព្យ :

ព្យាឌសត្វ នាម

[ព្យា-ឌៈ-ស័ត] pyeadsatvar

សត្វដែលបរិភោគសាច់ឈាមសត្វដទៃ :

ព្យាធិ នាម

[ព្យា-ធិ] pyeathi

ជំងឺ, រោគ, អាពាធ :

ព្យាធិទុក្ខ នាម

[ព្យា-ធិ-ទុក] pyeathitukkhor

ទុក្ខដែលកើតមានព្រោះព្យាធិ។

ព្យាធិធម៌

ជំងឺដែលមានជាធម្មតាប្រចាំរូប គឺកាលបើមានរូបហើយ រមែងមានជំងឺតម្កាត់ជាធម្មតា នឹងចៀសវាងឱ្យរួចផុតពុំបានឡើយ។

ព្យាធិធម៌ នាម

[ព្យា-ធិ-ធ័រ] pyeathithomr

ជំងឺដែលមានជាធម្មតាប្រចាំរូប គឺកាលបើមានរូបហើយ រមែងមានជំងឺតម្កាត់ជាធម្មតា នឹងចៀសវាងឱ្យរួចផុតពុំបានឡើយ។

ព្យាធិ៍

រោគដែលកើតឡើងសម្បុរជាំខ្មៅដុំៗ នៅក្នុងសាច់ត្រីខ្លះមានត្រីរ៉ស់ជាដើមក៏ហៅ ព្យាធិ៍ ដែរ :

ព្យាធិ៍ នាម ១)

[ព្យាត] pyeathi

ដូចគ្នានឹង ព្យាធិ, ប៉ុន្តែខ្មែរហៅថា ចំពោះតែរោគឃ្លង់ :

ព្យាធិ៍ នាម ២)

[ព្យាត] pyeathi

រោគដែលកើតឡើងសម្បុរជាំខ្មៅដុំៗ នៅក្នុងសាច់ត្រីខ្លះមានត្រីរ៉ស់ជាដើមក៏ហៅ ព្យាធិ៍ ដែរ :

ព្យាបាទ

ផ្គងចិត្តឬប៉ងនឹងធ្វើគេឱ្យវិនាស, គុំ, គុំកួន :

ព្យាបាទ នាម a

[ព្យា-បាត] pyeabat

ដំណើរចងចិត្តនឹងធ្វើអ្នកដទៃឱ្យវិនាស, សេចក្ដីគុំកួន, គំនុំ :

ព្យាបាទ កិរិយាសព្ទ b

[ព្យា-បាត] pyeabat

ផ្គងចិត្តឬប៉ងនឹងធ្វើគេឱ្យវិនាស, គុំ, គុំកួន :

ព្យាបារ

កិច្ចការ; ដំណើរទទួលធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗ, ការទទួលធុរៈ, ទទួលរ៉ាប់រង; សេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ, ខ្នះខ្នែង; ឧបាយ :

ព្យាបារ នាម

[ព្យា-បា] pyeabar

កិច្ចការ; ដំណើរទទួលធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗ, ការទទួលធុរៈ, ទទួលរ៉ាប់រង; សេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ, ខ្នះខ្នែង; ឧបាយ :

ព្យាបាល

ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះការថែរក្សាជំងឺ, ការទ្រាំជំងឺ; ប្រើជា កិ. ថា "រក្សាជំងឺ, ទ្រាំជំងឺ" ក៏បាន; ហៅមនុស្សអ្នករក្សា, ថែទាំ, ទ្រាំជំងឺក៏បាន :

ព្យាបាល នាម a

[ព្យា-បាល] pyeabal

ការរក្សាដោយឡែក, ការថែរក្សា, បីបាច់។

ព្យាបាល កិរិយាសព្ទ b

[ព្យា-បាល] pyeabal

ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះការថែរក្សាជំងឺ, ការទ្រាំជំងឺ; ប្រើជា កិ. ថា "រក្សាជំងឺ, ទ្រាំជំងឺ" ក៏បាន; ហៅមនុស្សអ្នករក្សា, ថែទាំ, ទ្រាំជំងឺក៏បាន :

ព្យាបាលវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីវិធីព្យាបាលនិងថែទាំអ្នកជំងឺ។

ព្យាបាលវិទ្យា នាម

[ព្យា-បាល-វិត-ទ្យា] pyeabalvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីវិធីព្យាបាលនិងថែទាំអ្នកជំងឺ។

ព្យាម

ប្រវែងមួយកាងដៃ គឺប្រវែងបួនហត្ថ :

ព្យាម នាម

[ព្យាម] pyeam

ប្រវែងមួយកាងដៃ គឺប្រវែងបួនហត្ថ :

ព្យាមប្បភា

រស្មី ឬពន្លឺដែលផ្សាយចេញមួយព្យាមជុំវិញ គឺរស្មីប្រក្រតីដែលផ្សាយចេញអំពីព្រះសរីរកាយនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ព.ពុ.) :

ព្យាមប្បភា នាម

[ព្យា-ម័ប-ប៉ៈ-ភា] pyeambbophea

រស្មី ឬពន្លឺដែលផ្សាយចេញមួយព្យាមជុំវិញ គឺរស្មីប្រក្រតីដែលផ្សាយចេញអំពីព្រះសរីរកាយនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ព.ពុ.) :

ព្យាយាម នាម a

[ព្យា-យាម] pjeayeam

សេចក្ដីខំប្រឹងប្រែង, ការប្រឹងប្រែង, ដំណើរខ្មីឃ្មាត, សង្វាត :

ព្យាយាម កិរិយាសព្ទ b

[ព្យា-យាម] pjeayeam

ខំប្រឹង, ប្រឹងប្រែង, សង្វាត :

ព្យាសកម្ម

វិធីសាស្ត្រ និងបទប្បញ្ញត្តិនៃការងារក្រិតខ្នាតឧបករណ៍មាត្រាសាស្ត្រ។

ព្យាសកម្ម នាម

[ព្យា-សៈ-កាំ] pyeasakkaam≈

វិធីសាស្ត្រ និងបទប្បញ្ញត្តិនៃការងារក្រិតខ្នាតឧបករណ៍មាត្រាសាស្ត្រ។

ព្យុហៈ នាម

[ព្យុ-ហៈ] pyuhak

កងទ័ព, ក្បួនទ័ព; ពួក, ប្រជុំ :

ព្យុហៈ នាម

[ព្យុ-ហៈ-យា-ត្រា] pyuhak

ដំណើរលើកជាក្បួនទ័ពចេញទៅ។

ព្យុហៈ នាម

[ព្យុ-ហៈ-យោ-ធា] pyuhak

ពួកទាហាន។

ព្យុហៈ នាម

[ព្យុ-ហៈ-សន់-និ-បាត] pyuhak

ប្រជុំកងទ័ព, ការភ្ជុំពល។

ព្យុហៈ នាម

[ព្យុ-ហៈ-សេ-ណា] pyuhak

ពួកសេនា, ប្រជុំសេនា។

ព្យុហៈ នាម

[យោ-ធៈ-ព្យុ-ហៈ] pyuhak

(ម.ព. ព្យុហយោធា)។

ព្យុះ

(ព.ប្រ.) ស្រុកកើតអាសន្នរោគខ្លាំង។

ព្យុះ នាម ១)

[ព្យុះ] pyuh

ខ្យល់ខ្លាំង គឺខ្យល់ដែលបក់បោកខ្លាំងក្រៃ។

ព្យុះ នាម ២)

[ព្យុះ] pyuh

(ព.ប្រ.) សេចក្ដីក្រេវក្រោធច្រឡោតខ្លាំង :

ព្យុះ នាម

[ព្យុះ-កំ-បុត-ត្បូង] pyuh

(ម.ព. ព្យុះត្រូពិក)។

ព្យុះ នាម

[ព្យុះ-ជី-វឹត] pyuh

(សំនួន.) បញ្ហាលំបាកស្មុគស្មាញនៃជីវិត។

ព្យុះ នាម

[ព្យុះ-ត្រូ-ពិច] pyuh

ព្យុះតាមរដូវនៅតំបន់ត្រូពិកដែលបណ្ដាលមកពីមណ្ឌលសម្ពាធខ្សោយ។