វចនានុក្រមខ្មែរ

ភិក្ខុ

ប្រជុំភិក្ខុច្រើនតាំងពី ៤រូបឡើងទៅ។

ភិក្ខុ នាម

[ភិក-ខុ] ឬ [ភិក] phikkho

សមណៈអ្នកសូម, សមណៈអ្នកខ្លាចភ័យក្នុងវដ្ដសង្សារ, អ្នកខ្លាចបាបជានិច្ច, អ្នកមានព្យាយាមដុតបំផ្លាញអំពើអាក្រក់ ...។ ខាងពុទ្ធសាសនា ហៅចំពោះតែបុរសអ្នកបួសដែលមានភេទឧត្តមជាងសាមណេរ :

ភិក្ខុ នាម

[ភិក-ខុ-ភាប] phikkho

ដំណើរបានទទួលឧបសម្បទាជាភិក្ខុ គឺការបានភេទជាលោកភិក្ខុ។

ភិក្ខុ នាម

[ភិក-ខុ-ភា-វៈ] phikkho

(ម.ព. ភិក្ខុភាព)។

ភិក្ខុ នាម

[ភិក-ខុ-សង់] phikkho

ប្រជុំភិក្ខុច្រើនតាំងពី ៤រូបឡើងទៅ។

ភិក្ខុនី

ភិក្ខុស្រី គឺស្ត្រីដែលបួសជាភិក្ខុ (មានតែពីក្នុងពុទ្ធកាលនិងពុទ្ធសាសនាកាលសម័យពីដើម, សព្វថ្ងៃនេះមិនមាន)។

ភិក្ខុនី នាម

[ភិក-ខុ-ណី] phikkhoni

ភិក្ខុស្រី គឺស្ត្រីដែលបួសជាភិក្ខុ (មានតែពីក្នុងពុទ្ធកាលនិងពុទ្ធសាសនាកាលសម័យពីដើម, សព្វថ្ងៃនេះមិនមាន)។

ភិក្ខុ សាមណេរក្នុងវត្ត និងសៀវភៅភិក្ខុ សាមណេរចូលមកកាន់វត្ត១និងចេញពីវត្ត១ព្រមទាំងត្រួតត្រាវត្តទាំងមូលជំនួសចៅអធិការ :"

ន.

ភិត

ច្រើននិយាយផ្សំនឹងពាក្យ ភ័យ ថា ភិតភ័យ ឬ ភ័យភិត។

ភិត កិ., គុ.

[ភិត] phit

ខ្លាច; ដែលខ្លាច :

ភិត បុព្វបទ

[ភិត] phit

ច្រើននិយាយផ្សំនឹងពាក្យ ភ័យ ថា ភិតភ័យ ឬ ភ័យភិត។

ភិន

ភេទដែលមានភិន, រូបរាងដែលមានសណ្ឋានឬមានលក្ខណៈផ្សេងគ្នា។

ភិន នាម

[ភិន] phin

ស្លាកស្នាម, គ្រឿងសម្គាល់នៅរូបកាយ :

ភិន នាម

[ភិន-ភាក] phin

ចំណែកស្លាកស្នាមជាគ្រឿងសម្គាល់; រូបរាង, ទ្រង់ទ្រាយដែលមានគ្រឿងចំណាំឱ្យស្គាល់បាន។

ភិន នាម

[ភិន-ភេត] phin

ភេទដែលមានភិន, រូបរាងដែលមានសណ្ឋានឬមានលក្ខណៈផ្សេងគ្នា។

ភិន្នបិតុក នាម

[ភិន-នៈ-ប៉ិ-តុក] phinnbetok

បងប្អូនម្ដាយជាមួយឪពុកទីទៃ។

ភិន្នបិតុកៈ

(ម.ព. ភិន្នបិតុក)។

ភិន្នបិតុកៈ នាម

[ភិន-នៈ-ប៉ិ-តុ-កៈ] phinneakbetokak≈

(ម.ព. ភិន្នបិតុក)។

ភិន្នោទរ

បងប្អូនដែលកើតអំពីមាតាផ្សេងគ្នាតែរួមបិតាមួយ គឺបងប្អូនឪពុកជាមួយម្ដាយទីទៃ បងភិន្នោទរ, ប្អូនភិន្នោទរ។

ភិន្នោទរ នាម

[ភិន-នោ-ទ] phinnoutor

បងប្អូនដែលកើតអំពីមាតាផ្សេងគ្នាតែរួមបិតាមួយ គឺបងប្អូនឪពុកជាមួយម្ដាយទីទៃ បងភិន្នោទរ, ប្អូនភិន្នោទរ។

ភិយ្យោ

ច្រើន, លើសលែង, ពន់ពេក; និយាយថា ភិយ្យោសោ ក៏មាន (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។

ភិយ្យោ គុណនាម

[ភី-យោ] phiyyou

ច្រើន, លើសលែង, ពន់ពេក; និយាយថា ភិយ្យោសោ ក៏មាន (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។

ភិយ្យោភាព

ដែលច្រើនក្រៃលែង, ដែលលើសលែង។

ភិយ្យោភាព នាម a

[ភី-យោ-ភាប] phiyyoupheap

ដំណើរច្រើនក្រៃលែង, ភាវៈលើសលែង :

ភិយ្យោភាព គុណនាម b

[ភី-យោ-ភាប] phiyyoupheap

ដែលច្រើនក្រៃលែង, ដែលលើសលែង។

ភិរុកា

រ.ស ខ្លាច :

ភិរុកា កិរិយាសព្ទ

[ភិ-រុ-កា] phiruka≈

រ.ស ខ្លាច :

ភិល

សូរឮដោយបក្សីស្ទុះហើរ។

ភិល ឧទានសព្ទ

[ភិល] phil

សូរឮដោយបក្សីស្ទុះហើរ។

ភិសវង់

វង្វេងស្មារតីដោយខ្លាច, ភាន់ភាំង, សង្ស័យ, ស្ងើច ឬស្ញែងដោយភាន់គំនិត។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "គួរឱ្យចាប់ចិត្តស្រឡាញ់, គួរឱ្យស្នេហា, ..." :

ភិសវង់ កិរិយាសព្ទ

[ភិ-សៈ-វង់] phisovong

វង្វេងស្មារតីដោយខ្លាច, ភាន់ភាំង, សង្ស័យ, ស្ងើច ឬស្ញែងដោយភាន់គំនិត។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "គួរឱ្យចាប់ចិត្តស្រឡាញ់, គួរឱ្យស្នេហា, ..." :

ភី

ដែលមានអាការៈ ឬឫកពាសង្ហា, ហ‍៊‍ិហា, ក្រអឺត :

ភី គុណកិរិយា

[ភី] phi≈

ដែលមានអាការៈ ឬឫកពាសង្ហា, ហ‍៊‍ិហា, ក្រអឺត :

ភីង

សូរឮដោយរលំ, ដួល, ធ្លាក់, សំពងអ្វីៗដែលខ្ទរ, ស្ពោត។

ភីង ឧទានសព្ទ

[ភីង] phing

សូរឮដោយរលំ, ដួល, ធ្លាក់, សំពងអ្វីៗដែលខ្ទរ, ស្ពោត។

ភីលភល

(ម.ព. ភែលភល)។

ភីលភល ឧទានសព្ទ

[ភីល-ភល] philphol

(ម.ព. ភែលភល)។

ភីលៀង

បងចិញ្ចឹម; អ្នកគយគន់ឃ្លាំចាំរក្សា, អ្នកបីបាច់រក្សាមើលការខុសត្រូវ។ ពាក្យនេះ ខ្មែរច្រើនប្រើហៅចំពោះអ្នកមើលថែទាំបីបាច់រក្សាព្រះរាជបុត្រ ឬអ្នកថែរក្សាកូនមន្ត្រីធំ និងអ្នកមានធនធានស្ដុកស្ដម្ភ :

ភីលៀង នាម

[ភី-លៀង] philieng

បងចិញ្ចឹម; អ្នកគយគន់ឃ្លាំចាំរក្សា, អ្នកបីបាច់រក្សាមើលការខុសត្រូវ។ ពាក្យនេះ ខ្មែរច្រើនប្រើហៅចំពោះអ្នកមើលថែទាំបីបាច់រក្សាព្រះរាជបុត្រ ឬអ្នកថែរក្សាកូនមន្ត្រីធំ និងអ្នកមានធនធានស្ដុកស្ដម្ភ :

ភឹង

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើដោយម្សៅលាយពងទានិងស្ករ មានរូបសណ្ឋានមូលស្ដើងស្រដៀងនឹងសំបុកពីងពាង ឆ្អើរនឹងភ្លើងឱ្យឆ្អិនស្រួយមានឱជារសផ្អែមលាយឆ្អាបបន្តិចៗ :

ភឹង ឧទានសព្ទ

[ភឹង] phueng

សូរឮដោយវាយ, គោះ ឬដាច់ខ្សែធំដែលសន្ធឹងតឹង។

ភឹង កិរិយាសព្ទ

[កាត់-ចិត្ត-ភឹង] phueng

(ព.ប្រ.) កាត់ចិត្ត ឬដាច់ចិត្តស្រឡះ។

ភឹង កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ចិត-ភឹង] phueng

(ម.ព. កាត់ចិត្តភឹង)។

ភឹង នាម

[ភឹង] phueng

ឈ្មោះប្រដាប់មួយប្រភេទធ្វើដោយដែកតួផ្លែសំប៉ែតស្រដៀងនឹងចបកាប់ សម្រាប់ចាំងពង្រាបសាច់ឈើ (ឈ្មោះដឹងចាំងមួយប្រភេទ)។

ភឹង នាម

[ភឹង] phueng

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើដោយម្សៅលាយពងទានិងស្ករ មានរូបសណ្ឋានមូលស្ដើងស្រដៀងនឹងសំបុកពីងពាង ឆ្អើរនឹងភ្លើងឱ្យឆ្អិនស្រួយមានឱជារសផ្អែមលាយឆ្អាបបន្តិចៗ :

ភឹប

សូរឮដោយរលាស់ផ្ទាំងសំពត់, ដោយទទះស្លាបឬភ្លើងឆាបឆេះប្រេងកាតជាដើម។

ភឹប ឧទានសព្ទ

[ភឹប] phueb

សូរឮដោយរលាស់ផ្ទាំងសំពត់, ដោយទទះស្លាបឬភ្លើងឆាបឆេះប្រេងកាតជាដើម។

ភឹល

(ម.ព. ភិល)។

ភឹល ឧទានសព្ទ

[ភឹល] phuel

(ម.ព. ភិល)។

ភឺតៗ

សូរឮដោយខ្យល់ចេញតឹងអំពីហែបសន្ទះស្នប់ជាងដែកជាដើម។

ភឺតៗ ឧទានសព្ទ

[ភឺត-ភឺត] phueut

សូរឮដោយខ្យល់ចេញតឹងអំពីហែបសន្ទះស្នប់ជាងដែកជាដើម។

ភឺន

ផ្ទាំង :

ភឺន នាម

[ភឺន] phueun

ផ្ទាំង :

ភឺស

សូរឮដោយចាប់ដកកូនឈើជាដើម។

ភឺស ឧទានសព្ទ

[ភឺស] phueus

សូរឮដោយចាប់ដកកូនឈើជាដើម។

ភឺះ

(ម.ព. ភឺស)។

ភឺះ ឧទានសព្ទ

[ភឺស] pheus≈

(ម.ព. ភឺស)។

ភុង

សូរឮដោយធ្លាយឬបែកធុងទឹកឬក្អមទឹកជាដើម។

ភុង ឧទានសព្ទ

[ភុង] phung

សូរឮដោយធ្លាយឬបែកធុងទឹកឬក្អមទឹកជាដើម។

ភុជង្គ

ពិភពនាគ។

ភុជង្គ នាម

[ភុ-ជង់] phuchongkor

ពស់, នាគ។

ភុជង្គ នាម

[ភុ-ជង់-នាក] phuchongkor

ពិភពនាគ។

ភុជង្គលីលា

ឈ្មោះកាព្យមួយប្រភេទក្នុងមួយឃ្លាមានសង្កាត់បី, ត្រង់សង្កាត់ទី ១មាន ៦ព្យាង្គ, សង្កាត់ទី ២និងទី ៣មាន ៤ព្យាង្គ ហៅថា បទភុជង្គលីលា :

ភុជង្គលីលា នាម

[ភុ-ជង់-លី-លា] phuchngkolilea

ឈ្មោះកាព្យមួយប្រភេទក្នុងមួយឃ្លាមានសង្កាត់បី, ត្រង់សង្កាត់ទី ១មាន ៦ព្យាង្គ, សង្កាត់ទី ២និងទី ៣មាន ៤ព្យាង្គ ហៅថា បទភុជង្គលីលា :

ភុជិស្សជន

ជនអ្នកជា គឺអ្នកដែលឥតជំពាក់បំណុលគេឬដែលមិនមែនទាសៈ, ទាសីគេ។

ភុជិស្សជន នាម

[ភុ-ជិស-សៈ-ជន់] phuchissochon

ជនអ្នកជា គឺអ្នកដែលឥតជំពាក់បំណុលគេឬដែលមិនមែនទាសៈ, ទាសីគេ។

ភុជិស្សតា

ភាវៈនៃអ្នកជា, ភាពជាអ្នកជា, ដំណើរឥតជំពាក់បំណុលគេ។

ភុជិស្សតា នាម

[ភុ-ជិស-សៈ-តា] phuchissata

ភាវៈនៃអ្នកជា, ភាពជាអ្នកជា, ដំណើរឥតជំពាក់បំណុលគេ។

ភុជិស្សភាព

(ម.ព. ភុជិស្សតា)។

ភុជិស្សភាព នាម

[ភុ-ជិស-សៈ-ភាប] phuchissakpheab≈

(ម.ព. ភុជិស្សតា)។

ភុត្តសេស

អាហារដែលសល់អំពីបរិភោគ, អាហារជាដែល, ជាសំណល់។

ភុត្តសេស នាម

[ភុត-តៈ-សែស] phuttases

អាហារដែលសល់អំពីបរិភោគ, អាហារជាដែល, ជាសំណល់។

ភុត្តាវសេស

(ម.ព. ភុត្តសេស)។

ភុត្តាវសេស នាម

[ភុត-តា-វ៉ៈ-សែស] phuttavaksaes≈

(ម.ព. ភុត្តសេស)។

ភុម្មទេវតា

ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅលើផ្ទៃផែនដី។

ភុម្មទេវតា នាម

[ភុម-មៈ-ទេ-វៈ-ដា] phummtevota

ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅលើផ្ទៃផែនដី។

ភុយ

សូរឮដោយខ្យល់ភើជាដើម។

ភុយ ឧទានសព្ទ

[ភុយ] phuy

សូរឮដោយខ្យល់ភើជាដើម។

ភុយស៊ីប

(រូប.) ឧបករណ៍ម្យ៉ាងប្រើដើម្បីកំណត់អាំងតង់ស៊ីតេនៃបណ្ដាញអគ្គិសនី។ ពេលចរន្តលើសកំណត់ វាក៏ដាច់) :

ភុយស៊ីប នាម

[ភុយ-ស៊ីប] phuysib≈

(រូប.) ឧបករណ៍ម្យ៉ាងប្រើដើម្បីកំណត់អាំងតង់ស៊ីតេនៃបណ្ដាញអគ្គិសនី។ ពេលចរន្តលើសកំណត់ វាក៏ដាច់) :

ភុល

សូរឮដោយបក្សីស្ទុះហើរព្រមគ្នា ឬសូរទឹកខ្ពុរចេញជាដើម។

ភុល ឧទានសព្ទ

[ភុល] phul

សូរឮដោយបក្សីស្ទុះហើរព្រមគ្នា ឬសូរទឹកខ្ពុរចេញជាដើម។

ភុំភឿន

ពួកក្លើ, គូកន។

ភុំភឿន នាម

[ភុំ-ភឿន] phuumphoean

ពួកក្លើ, គូកន។

ភូ នាម

[ភូ] phu

សំណុំសក់, រោម, សរសៃអ្វីៗ សម្រាប់ប្រើចងជារំយោល។ សំ.បា. ផែនដី, លោក, ពិភពលោក។ (បា. ភូ; សំ. ភ្រូ) ចិញ្ចើម។

ភូគព្ភវិទូ

អ្នកប្រាជ្ញខាងភូគព្ភសាស្ត្រ។

ភូគព្ភវិទូ នាម

[ភូ-គប់-ភៈ-វិ-ទូ] phukbapheakvitu≈

អ្នកប្រាជ្ញខាងភូគព្ភសាស្ត្រ។

ភូគព្ភវិទ្យា

(ម.ព. ធរណីវិទ្យា)។

ភូគព្ភវិទ្យា នាម

[ភូ-គប់-ភៈ-វិត-ទ្យា] phukbapheakvittyea≈

(ម.ព. ធរណីវិទ្យា)។

ភូគព្ភសាស្ត្រ

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីកំណកំណើត ប្រវត្តិ សមាសភាព និងទម្រង់របស់ផែនដី ព្រមទាំងរូបធាតុដែលផ្សំផែនដី។

ភូគព្ភសាស្ត្រ នាម

[ភូ-គប់-ភៈ-សាស] phukbapheaksas≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីកំណកំណើត ប្រវត្តិ សមាសភាព និងទម្រង់របស់ផែនដី ព្រមទាំងរូបធាតុដែលផ្សំផែនដី។

ភូគោល

គោលនៃផែនដី, ដុំមូលជាតំណាងពិភពលោក, ដុំមូលជាតំណាងផែនដីទាំងមូលដែលមានគូរផែនទីពិភពលោកពាសភ្ជាប់ជាមួយផង, រូបសណ្ឋានលោក។

ភូគោល នាម

[ភូ-គោល] phukoul

គោលនៃផែនដី, ដុំមូលជាតំណាងពិភពលោក, ដុំមូលជាតំណាងផែនដីទាំងមូលដែលមានគូរផែនទីពិភពលោកពាសភ្ជាប់ជាមួយផង, រូបសណ្ឋានលោក។

ភូឈួយ

មន្ត្រីដែលមានមុខងារជាអ្នកទទួលបន្ទុក ធ្វើកិច្ចការរាជការបន្ទាប់ពីមន្ត្រីជាអធិបតី :

ភូឈួយ នាម

[ភូ-ឈួយ] phuchhuoy

មន្ត្រីដែលមានមុខងារជាអ្នកទទួលបន្ទុក ធ្វើកិច្ចការរាជការបន្ទាប់ពីមន្ត្រីជាអធិបតី :

ភូត

(ម.ព. ភរ)។

ភូត នាម

[ភូត] phut

អ្វីដែលកើតមានហើយ; ទេវតា; សត្វលោក; ខ្មោចបិសាច; បញ្ចក្ខន្ធ; ធាតុទាំងបួន; សេចក្ដីពិត។ល។ :

ភូត នាម

[ភូត] phut

ពួកទេវតា, ពួកសត្វលោក ឬពួកខ្មោចបិសាច។

ភូត កិរិយាសព្ទ

[ភូត] phut

ពោលពាក្យមិនពិត, និយាយកុហក។

ភូត គុណនាម

[ភូត] phut

ដែលមិនពិត :