វចនានុក្រមខ្មែរ

សព្ទ, ពាក្យ ឬសង្កាត់ពាក្យ ដែលលុបកណ្ដាលខ្លះចេញទុកឱ្យនៅតែខាងដើមនិងខាងចុង; ខាងភាសាបាលីដូចជា សុដ្ឋុភាសិត "ពាក្យដែលគេពោលដោយប្រពៃ" លុបទុកត្រឹមតែ សុភាសិត "ពាក្យត្រឹមត្រូវ, ពាក្យពីរោះ", ធាតុ និធាន ចេតិយ "ចេតិយជាទីតម្កល់ធាតុ ឬចេតិយដែលគេបញ្ចុះធាតុ" លុបទុកត្រឹមតែ ធាតុចេត

មជ្ឈេលុប នាម

[ម័ច-ឈេ-លប់] mochchhelob

សព្ទ, ពាក្យ ឬសង្កាត់ពាក្យ ដែលលុបកណ្ដាលខ្លះចេញទុកឱ្យនៅតែខាងដើមនិងខាងចុង; ខាងភាសាបាលីដូចជា សុដ្ឋុភាសិត "ពាក្យដែលគេពោលដោយប្រពៃ" លុបទុកត្រឹមតែ សុភាសិត "ពាក្យត្រឹមត្រូវ, ពាក្យពីរោះ", ធាតុ និធាន ចេតិយ "ចេតិយជាទីតម្កល់ធាតុ ឬចេតិយដែលគេបញ្ចុះធាតុ" លុបទុកត្រឹមតែ ធាតុចេត

មជ្ឈេលោប

(ម.ព. មជ្ឈេលុប)។

មជ្ឈេលោប នាម

[ម័ច-ឈេ-លោប] ឬ [ប-ម័ច-ឈេ-លោ-បៈ] mchachhelob]rue[bamchachhelobak≈

(ម.ព. មជ្ឈេលុប)។

មឈូស

ក្ដារមានសណ្ឋានជាហឹប សម្រាប់ដាក់សពមនុស្ស, ក្ដារដាក់សព :

មឈូស នាម

[មៈ-ឈូស] mochhus

ក្ដារមានសណ្ឋានជាហឹប សម្រាប់ដាក់សពមនុស្ស, ក្ដារដាក់សព :

មញ្ជិកា

ស្រីពេស្យា (ស្រីផ្កាមាស)។

មញ្ជិកា នាម

[ម័ញ-ជិ-កា] monhchika

ស្រីពេស្យា (ស្រីផ្កាមាស)។

មញ្ជូសា

ហឹប; ទូ; ទូសម្រាប់ដាក់គ្រឿងសម្អាង។

មញ្ជូសា នាម

[ម័ញ-ជូ-សា] monhchusa

ហឹប; ទូ; ទូសម្រាប់ដាក់គ្រឿងសម្អាង។

មញ្ជេដ្ឋ

ដែលមានសម្បុរហង្សបាទ គឺមានសម្បុរក្រហមប្រឿង ព័ណ៌ខ្លឹមស្បែង :

មញ្ជេដ្ឋ គុណនាម

[ម័ញ-ជេត-ឋៈ] ឬ [ម័ច-ជេត] monhchedthar

ដែលមានសម្បុរហង្សបាទ គឺមានសម្បុរក្រហមប្រឿង ព័ណ៌ខ្លឹមស្បែង :

មណី

(ម.ព. មណីរត្ន)។

មណី នាម

[មៈ-នី] monei

ឈ្មោះកែវឬត្បូងវិសេសមួយប្រភេទ; ពេជ្រ, ខ្យងដាំ; ច្រើននិយាយថា កែវមណី។

មណី នាម

[មៈ-នី-កា] monei

ជាងច្នៃត្បូង, ជាងច្នៃពេជ្រ, ដាំខ្យង។

មណី នាម

[មៈ-នី-ជោ-តិ-រស់] monei

ឈ្មោះកែវវិសេសមួយប្រភេទមានតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនាថា មានអានុភាពអាចឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍គ្រប់យ៉ាងបាន តាមចំណង់របស់អ្នកត្រូវការ។

មណី នាម

[មៈ-នី-រ័ត] monei

កែវមណី, ពេជ្រមានតម្លៃ។

មណី នាម

[មៈ-នី-រ័ត] monei

(ម.ព. មណីរត្ន)។

មណ្ឌនភណ្ឌ

គ្រឿងប្រដាប់តែងខ្លួន។

មណ្ឌនភណ្ឌ នាម

[ម័ន-ឌៈ-នៈ-ភ័ន] mondonophondor

គ្រឿងប្រដាប់តែងខ្លួន។

មណ្ឌប

បារាំ, តែនតិ៍, រោងលាត (សម្រាប់ប្រើការបណ្ដោះអាសន្នមួយដងមួយកាល)។ ខ្មែរច្រើនហៅចំពោះប្រាសាទតូចៗ ដែលមានដំបូលជាកំពូលរាងច្រឡោ សណ្ឋានមកុដ វិចិត្រដោយក្បាច់រចនាផ្សេងៗ :

មណ្ឌប នាម

[ម័ន-ដប់] mondab

បារាំ, តែនតិ៍, រោងលាត (សម្រាប់ប្រើការបណ្ដោះអាសន្នមួយដងមួយកាល)។ ខ្មែរច្រើនហៅចំពោះប្រាសាទតូចៗ ដែលមានដំបូលជាកំពូលរាងច្រឡោ សណ្ឋានមកុដ វិចិត្រដោយក្បាច់រចនាផ្សេងៗ :

មណ្ឌល

កន្លែងរៀបចំសម្រាប់ប្រឡង :

មណ្ឌល នាម ១)

[ម័ន-ឌល់] mondal

រង្វង់មូល, ទីដែលមានសណ្ឋានមូល :

មណ្ឌល នាម ២)

[ម័ន-ឌល់] mondal

វង់ឬដួងព្រះអាទិត្យឬព្រះចន្ទ្រ :

មណ្ឌល នាម ៣)

[ម័ន-ឌល់] mondal

ទី, ទីប្រជុំ, តំបន់ :

មណ្ឌល នាម ៤)

[ម័ន-ឌល់] mondal

ខេត្ត, ដែន ...។ ទីរួមខេត្តក៏ហៅ មណ្ឌល បានដែរ។

មណ្ឌល នាម

[មន់-ឌល់-កំ-ណែ] mondal

កន្លែងកែកិច្ចការបេក្ខជនប្រឡង :

មណ្ឌល នាម

[មន់-ឌល់-ប្រ-ឡង] mondal

កន្លែងរៀបចំសម្រាប់ប្រឡង :

មណ្ឌលកីឡា

(ម.ព. កីឡដ្ឋាន)។

មណ្ឌលកីឡា នាម

[ម័ន-ឌល់-កី-ឡា] mnodlokeila≈

(ម.ព. កីឡដ្ឋាន)។

មណ្ឌលគិរី

ឈ្មោះខេត្តមួយនៃកម្ពុជរដ្ឋ, បំបែកចេញពីខេត្តក្រចេះ ក្នុង គ. ស. ១៩៦១(ព្រះរាជក្រមលេខ ៦៤បរ. ចុះថ្ងៃទី ៣០ឆ្នូ ១៩៦១), កាលពីដើមហៅ ឆ្លូងលើ។

មណ្ឌលគិរី នាម

[មន់-ឌល់-គិ-រី] mondolokiri

ឈ្មោះខេត្តមួយនៃកម្ពុជរដ្ឋ, បំបែកចេញពីខេត្តក្រចេះ ក្នុង គ. ស. ១៩៦១(ព្រះរាជក្រមលេខ ៦៤បរ. ចុះថ្ងៃទី ៣០ឆ្នូ ១៩៦១), កាលពីដើមហៅ ឆ្លូងលើ។

មណ្ឌលជីវៈ

(ម.ព. ជីវមណ្ឌល)។

មណ្ឌលជីវៈ នាម

[មន់-ឌល់-ជី-វៈ] mnodlochiveak≈

(ម.ព. ជីវមណ្ឌល)។

មណ្ឌលថ្ម

មណ្ឌលរឹងដែលផ្សំឡើងដោយសំបកផែនដីនិងស្រទាប់ខាងលើបំផុតនៃម៉ង់តូ មានកម្រាស់ពី៧០គីឡូម៉ែត្រទៅ១៣០គីឡូម៉ែត្រ។

មណ្ឌលថ្ម នាម

[មន់-ឌល់-ថ្ម] mnodlothmo≈

មណ្ឌលរឹងដែលផ្សំឡើងដោយសំបកផែនដីនិងស្រទាប់ខាងលើបំផុតនៃម៉ង់តូ មានកម្រាស់ពី៧០គីឡូម៉ែត្រទៅ១៣០គីឡូម៉ែត្រ។

មណ្ឌលទឹក

មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយទឹកលើដី ទឹកក្នុងដី និងទឹកក្រោមដី ទាំងទម្រង់រាវ ទាំងទម្រង់រឹង។

មណ្ឌលទឹក នាម

[មន់-ឌល់-ទឹក] mnodlotoek≈

មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយទឹកលើដី ទឹកក្នុងដី និងទឹកក្រោមដី ទាំងទម្រង់រាវ ទាំងទម្រង់រឹង។

មណ្ឌលវាត

ខ្យល់ដែលបក់កួចមូលដង្គោលឡើង, ខ្យល់កំបុតត្បូង, ព្យុះចាប់ដក។

មណ្ឌលវាត នាម

[ម័ន-ឌៈ-លៈ-វាត] mondaloveat

ខ្យល់ដែលបក់កួចមូលដង្គោលឡើង, ខ្យល់កំបុតត្បូង, ព្យុះចាប់ដក។

មណ្ឌលសុខភាព

ទីតាំងទទួលពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺកម្រិតតូចនៅតាមភូមិឃុំ។

មណ្ឌលសុខភាព នាម

[មន់-ឌល់-សុ-ខៈ-ភាប] mnodlosokhakpheab≈

ទីតាំងទទួលពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺកម្រិតតូចនៅតាមភូមិឃុំ។

មណ្ឌលអាកាស

មណ្ឌលបរិយាកាសចន្លោះមណ្ឌលអាកាសរចល់និងមណ្ឌលអាកាសកណ្ដាល មានរយៈកម្ពស់ដល់៥០គីឡូម៉ែត្រ (មានកម្រាស់ប្រមាណ៤០គីឡូម៉ែត្រ)។ មណ្ឌលនេះខ្សត់ខ្យល់និងសំណើម។

មណ្ឌលអាកាស នាម

[មន់-ឌល់-អា-កាស] mnodloaakas≈

(ភូមិ.) មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយល្បាយឧស្ម័ន (អាសូត អុកស៊ីសែន ឧស្ម័នកម្រ) ចំហាយទឹក ពពក អាអេរ៉ូសូល ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ ល។ ដែលគ្របដណ្ដប់ជុំវិញផែនដី។

មណ្ឌលអាកាស នាម

[មន់-ឌល់-អា-កាស-កន់-ដាល] mnodloaakasknodal≈

មណ្ឌលបរិយាកាសចន្លោះមណ្ឌលអាកាសស្ងប់និងមណ្ឌលអាកាសក្ដៅ មានរយៈកម្ពស់ពី៥០ទៅ៨៥គីឡូម៉ែត្រ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ សីតុណ្ហភាពចុះជាលំដាប់ទៅតាមរយៈកម្ពស់។

មណ្ឌលអាកាស នាម

[មន់-ឌល់-អា-កាស-ក្ដៅ] mnodloaakaskdav≈

មណ្ឌលបរិយាកាសបន្តពីមណ្ឌលអាកាសកណ្ដាល ហើយមានរយៈកម្ពស់៨៥ដល់៥០០គីឡូម៉ែត្រ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ សីតុណ្ហភាពឡើងជាលំដាប់ទៅតាមរយៈកម្ពស់។

មណ្ឌលអាកាស នាម

[មន់-ឌល់-អា-កាស-ក្រៅ] mnodloaakaskrov≈

មណ្ឌលបរិយាកាសដែលខ្ពស់ជាងគេបំផុត (បន្តពីមណ្ឌលអ៊ីយ៉ុង) ចាប់ពី១០០០គីឡូម៉ែត្រឡើងទៅ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ មានអាតូមស្រាលៗដែលអណ្ដែតផុតពីទំនាញផែនដី។

មណ្ឌលអាកាស នាម

[មន់-ឌល់-អា-កាស-រ-ចល់] mnodloaakasrochlo≈

ស្រទាប់បរិយាកាសព័ទ្ធជុំវិញផែនដី មានកម្រាស់៦ទៅ៨គីឡូម៉ែត្រនៅតំបន់ប៉ូល និង១៦ដល់១៧គីឡូម៉ែត្រនៅតំបន់អេក្វាទ័រ។ មណ្ឌលនេះមានលក្ខណៈសម្គាល់ដោយសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធបរិយាកាសចុះពីរយៈកម្ពស់ទាបទៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ ហើយជាមណ្ឌលដែលកើតមានបាតុភូតឧតុភូតច្រើនបំផុត។

មណ្ឌលអាកាស នាម

[មន់-ឌល់-អា-កាស-ស្ងប់] mnodloaakassangb≈

មណ្ឌលបរិយាកាសចន្លោះមណ្ឌលអាកាសរចល់និងមណ្ឌលអាកាសកណ្ដាល មានរយៈកម្ពស់ដល់៥០គីឡូម៉ែត្រ (មានកម្រាស់ប្រមាណ៤០គីឡូម៉ែត្រ)។ មណ្ឌលនេះខ្សត់ខ្យល់និងសំណើម។

មណ្ឌលអ៊ីយ៉ុង

មណ្ឌលបរិយាកាសខ្ពស់លាតសន្ធឹងពីក្នុងមណ្ឌលអាកាសស្ងប់ឡើងទៅដល់រាប់រយគីឡូម៉ែត្រ ហើយសម្បូរទៅដោយអ៊ីយ៉ុងនិងអេឡិចត្រុង។

មណ្ឌលអ៊ីយ៉ុង នាម

[មន់-ឌល់-អ៊ី-យ៉ុង] mnodloaiyong≈

មណ្ឌលបរិយាកាសខ្ពស់លាតសន្ធឹងពីក្នុងមណ្ឌលអាកាសស្ងប់ឡើងទៅដល់រាប់រយគីឡូម៉ែត្រ ហើយសម្បូរទៅដោយអ៊ីយ៉ុងនិងអេឡិចត្រុង។

មណ្ឌុកកូល

អម្បូរកង្កែប, ពពួកកង្កែប។

មណ្ឌុកកូល នាម

[មន់-ឌុ-កៈ-កូល] mnodukakkoul≈

អម្បូរកង្កែប, ពពួកកង្កែប។

មណ្ឌុកដ

(ម.ព. ល្បិចចៅក្រម)។

មណ្ឌុកដ នាម

[ម័ន-ឌុ-កត់] ឬ [មន់-ឌុ-កត់] mondokod

(ម.ព. ល្បិចចៅក្រម)។

មណ្ឌុកសត្វ

ថលជលិក ពពួកហ៊ីង កង្កែប គីង្គក់ជាដើម :

មណ្ឌុកសត្វ នាម

[មន់-ឌុ-កៈ-ស័ត] mnodukaksta≈

ថលជលិក ពពួកហ៊ីង កង្កែប គីង្គក់ជាដើម :

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ] motok

បុគ្គលដែលស្លាប់ហើយ។

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-ប-រ៉ិក-ខា] motok

គ្រឿងបរិក្ខារ ឬទ្រព្យរបស់បុគ្គលដែលស្លាប់ហើយ។

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-ភ័ន] motok

(ម.ព. មតកបរិក្ខារ)។

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-ភ័ត] motok

ភត្តដែលគេឧទ្ទិសឱ្យបុគ្គលស្លាប់ (ខាងពុទ្ធសាសនា ចំពោះភត្តដែលប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅបុគ្គលស្លាប់; ខាងលទ្ធិដទៃ ចំពោះបាយសំណែន)។

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-ភា-សា] motok

ភាសាស្លាប់ ភាសាដែលគេលែងប្រើ។

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-រូប] motok

សព, សាកសព។

មតក នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-សាស] motok

បណ្ដាំបុគ្គលស្លាប់ (បណ្ដាំខ្មោច)។

មតកបុគ្គល

អ្នកស្លាប់ទៅ, បុគ្គលដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។

មតកបុគ្គល នាម

[មៈ-តៈ-កៈ-បុ-គល់] meaktakkakboklo≈

អ្នកស្លាប់ទៅ, បុគ្គលដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។

មតកៈ នាម

[មៈ-តៈ-កៈ] meaktakkak≈

(ម.ព. មតក)។

មតិ

(ម.ព. មតិមន្ត)។

មតិ នាម

[មៈ-តិ] mate

ប្រាជ្ញា; ការឈ្វេងយល់, គំនិត, យោបល់ :

មតិ នាម

[មៈ-តិ-មៈ-តី] mate

(ម.ព. មតិមន្ត)។

មតិ នាម

[មៈ-តិ-ម៉ន់] mate

អ្នកមានប្រាជ្ញា, អ្នកប្រាជ្ញ។

មតី

(ម.ព. មន្ត)។

មតី គុណនាម

[មៈ-តី] meaktei≈

(ម.ព. មន្ត)។

មត់ កិរិយាសព្ទ

[មត់] mot

បញ្ចេះឱ្យដឹងជាមុនដោយត្រូវគំនិតគ្នា, សន្មតគ្នាដោយប្ដេជ្ញាយ៉ាងស្ងាត់ :

មត៌ក

(ម.ព. មរតក)។

មត៌ក នាម

[មៈ-រៈ-ដក់] meakreakdka≈

(ម.ព. មរតក)។

មត្តញ្ញុតា

ភាពនៃបុគ្គលអ្នកដឹងប្រមាណ, ការស្គាល់ប្រមាណក្នុងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាងមានការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិតាមសម្មាអាជីវៈនិងការបរិភោគអាហារជាដើម :

មត្តញ្ញុតា នាម

[ម័ត-ត័ញ-ញុ-តា] mottonhnhuta

ភាពនៃបុគ្គលអ្នកដឹងប្រមាណ, ការស្គាល់ប្រមាណក្នុងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាងមានការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិតាមសម្មាអាជីវៈនិងការបរិភោគអាហារជាដើម :

មត្តញ្ញូ

អ្នកស្គាល់ប្រមាណ, អ្នកចេះស្មាន, ចេះលៃលកឱ្យបានស្រួលក្នុងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាង។

មត្តញ្ញូ នាម

[ម័ត-ត័ញ-ញូ] mottanhnhu

អ្នកស្គាល់ប្រមាណ, អ្នកចេះស្មាន, ចេះលៃលកឱ្យបានស្រួលក្នុងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាង។

មត្តិកា

ភាជន៍ដែលគេធ្វើដោយមត្តិកា (ភាជន៍ដី) មានក្អម, ឆ្នាំង, ថូ, ចាន ជាដើម។

មត្តិកា នាម

[ម័ត-តិ-កា] motteka

ដីស្អិត, ដីល្អិតផង់ដែលលាយទឹកទៅស្អិត, ដីឥដ្ឋ។ ដីដែលលាយទឹកឱ្យគ្រាន់តែសើមស្អិតហើយពូតជាដុំ ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតទុកដុសជម្រះកាយក្នុងពេលងូតទឹក (ប្រើតែក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលពុំទាន់មានសប៊ូ) :