Khmer Dictionary

មត្តេយ្យសិក្សា នាម

[ម័ត-តៃ-យ៉ៈ-សិក-សា] mtataiyakseksa≈

កម្រិតសិក្សាដំបូងមុនបឋមសិក្សា :

មត្ថកវិទ្យា

វិជ្ជាទស្សន៍ទាយចរិតលក្ខណៈ ឬបញ្ញារបស់មនុស្សតាមរយៈការមើលទម្រង់លលាដ៍ក្បាល។

មត្ថកវិទ្យា នាម

[ម័ត-ថៈ-កៈ-វិត-ទ្យា] mtathakkakvittyea≈

វិជ្ជាទស្សន៍ទាយចរិតលក្ខណៈ ឬបញ្ញារបស់មនុស្សតាមរយៈការមើលទម្រង់លលាដ៍ក្បាល។

មទ្ទរដ្ឋ

ដែនមទ្ទៈឬដែនមទ្រៈ (ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ច្រើនមាននិយាយតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា)។

មទ្ទរដ្ឋ នាម

[ម័ត-ទៈ-រ័ត] mottorodthar

ដែនមទ្ទៈឬដែនមទ្រៈ (ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ច្រើនមាននិយាយតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា)។

មទ្ររាស្ត្រ នាម

[ម័ត-ទ្រៈ-រាស] mtatreakreas≈

(ម.ព. មទ្ទរដ្ឋ)។

មទ្រី

ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គនៃព្រះបាទមទ្ទរដ្ឋ ត្រូវជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ, ក្នុងវេស្សន្តរជាតក (ព.ពុ.) :

មទ្រី នាម

[ម័ត-ទ្រី] ឬ [មៈ-ទ្រី] motri

ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គនៃព្រះបាទមទ្ទរដ្ឋ ត្រូវជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ, ក្នុងវេស្សន្តរជាតក (ព.ពុ.) :

មទ្រីបាព៌

សង្កាត់, វគ្គ, កណ្ឌ (ទី ៩) ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនិយាយអំពីរឿងព្រះនាងមទ្រី; ច្រើននិយាយជាប់ជាមួយនឹងពាក្យ "កណ្ឌ" ថែមទៀតថា :

មទ្រីបាព៌ នាម

[មៈ-ទ្រី-បា] motrybapr

សង្កាត់, វគ្គ, កណ្ឌ (ទី ៩) ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនិយាយអំពីរឿងព្រះនាងមទ្រី; ច្រើននិយាយជាប់ជាមួយនឹងពាក្យ "កណ្ឌ" ថែមទៀតថា :

មធុ

បាយាសលាយទឹកឃ្មុំផ្សំផង, បាយាសមានរសទឹកឃ្មុំ (បាយាសរបស់នាងសុជាតាក្នុងពុទ្ធប្បវត្តិ)។

មធុ នាម

[មៈ-ធុ] mothu

ទឹកឃ្មុំ, ទឹកផ្អែម។

មធុ នាម

[មៈ-ធុ-ក] mothu

សត្វធ្វើនូវទឹកផ្អែម មានឃ្មុំនិងម្រោមជាដើម :

មធុ នាម

[មៈ-ធុ-បា-យ៉ាស] mothu

បាយាសលាយទឹកឃ្មុំផ្សំផង, បាយាសមានរសទឹកឃ្មុំ (បាយាសរបស់នាងសុជាតាក្នុងពុទ្ធប្បវត្តិ)។

មធុមេហរោគ នាម

[មៈ-ធុ-មេ-ហៈ-រោក] meakthumehakrok≈

(ម.ព. មធុមេហៈ)។

មធុមេហៈ នាម

[មៈ-ធុ-មេ-ហៈ] mothumehak

រោគទឹកមូត្រផ្អែម។

មធុរស នាម a

[មៈ-ធុ-រស់] mothuros

រសទឹកឃ្មុំ; រសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; ទឹកផ្អែម (មានទឹកអំពៅ, ទឹកត្នោតជាដើម) ; ពាក្យពីរោះ។

មធុរស គុណនាម b

[មៈ-ធុ-រស់] mothuros

ដែលមានរសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; ដែលពីរោះ :

ទន្លេដែលធំសម្បើមស្រដៀងនឹងសមុទ្រ តែមានទឹកសាប (ទន្លេសាប; ហៅឱ្យត្រូវតាមរូបសព្ទថា សមុទ្រសាប ព្រោះឥតមានទន្លេណាមួយមានទឹកប្រៃទេ សុទ្ធតែសាបដូចគ្នា គ្រាន់តែធំល្ហល្ហេវដូចសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ គឺទន្លេដូចជាសមុទ្រប៉ុន្តែមានទឹកសាប)។

មធុរោទក នាម

[មៈ-ធុ-រោ-ទក់] mothuroutok

ទន្លេដែលធំសម្បើមស្រដៀងនឹងសមុទ្រ តែមានទឹកសាប (ទន្លេសាប; ហៅឱ្យត្រូវតាមរូបសព្ទថា សមុទ្រសាប ព្រោះឥតមានទន្លេណាមួយមានទឹកប្រៃទេ សុទ្ធតែសាបដូចគ្នា គ្រាន់តែធំល្ហល្ហេវដូចសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ គឺទន្លេដូចជាសមុទ្រប៉ុន្តែមានទឹកសាប)។

មធុរៈ

(ម.ព. មធុរកថា)។

មធុរៈ គុណនាម a

[មៈ-ធុ-រៈ] mothureak

ផ្អែម; ពីរោះ; ឆ្ងាញ់។

មធុរៈ នាម b

[មៈ-ធុ-រៈ] mothureak

រសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; សម្ដីពីរោះ :

មធុរៈ នាម

[មៈ-ធុ-រៈ-កៈ-ថា] mothureak

សម្ដីពីរោះ, ពាក្យពីរោះ។

មធុរៈ នាម

[មៈ-ធុ-រៈ-ភោ-ជន់] mothureak

ភោជនឆ្ងាញ់។

មធុរៈ នាម

[មៈ-ធុ-រៈ-វាត] mothureak

(ម.ព. មធុរកថា)។

មធុវប្បកម្ម

ការចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធុវប្បកម្ម នាម

[មៈ-ធុ-វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ] meakthuvabbakkaam≈

ការចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធុវប្បករ

អ្នកចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធុវប្បករ នាម

[មៈ-ធុ-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ក] meakthuvabbakka≈

អ្នកចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធូរ

(ម.ព. មធុរៈ)។

មធូរ គុណនាម

[មៈ-ធូ] meakthu≈

(ម.ព. មធុរៈ)។

មធ្យម

យ៉ាងកណ្ដាល :

មធ្យម គុណនាម

[មៈ-ធ្យំ] mothyom

យ៉ាងកណ្ដាល :

មធ្យមភាគ

ចំនួនមធ្យម អត្រាផលធៀបរវាងពិន្ទុសរុបនិងចំនួនមុខវិជ្ជា ផលធៀបរវាងផលបូកសរុបនឹងចំនួនធាតុ :

មធ្យមភាគ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-ភាក] meakthyummeakpheak≈

ចំនួនមធ្យម អត្រាផលធៀបរវាងពិន្ទុសរុបនិងចំនួនមុខវិជ្ជា ផលធៀបរវាងផលបូកសរុបនឹងចំនួនធាតុ :

មធ្យមសិក្សា

កម្រិតសិក្សាចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យដល់វិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សា នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា] meakthyummeakseksa≈

កម្រិតសិក្សាចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យដល់វិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សាបត្រ

កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា-ប័ត] meakthyummeakseksabta≈

សញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ (ប្រព័ន្ធអប់រំជំនាន់មុន) :

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា-ទុ-តិ-យ៉ៈ-ភូម] meakthyummeakseksatuteyakphum≈

កម្រិតសិក្សាចំណេះទូទៅនៅវិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា-ប៉ៈ-ថំ-ម៉ៈ-ភូម] meakthyummeakseksabakthammakphum≈

កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យ។

មធ្យោបាយ

ឧបាយជាកណ្ដាល, ដំណើរទំនងដ៏ល្មមសមគួរសម្រាប់ធ្វើកិច្ចការឱ្យបានសម្រេចតាមបំណង :

មធ្យោបាយ នាម

[ម័ត-ធ្យោ-បាយ] mothyoubay

ឧបាយជាកណ្ដាល, ដំណើរទំនងដ៏ល្មមសមគួរសម្រាប់ធ្វើកិច្ចការឱ្យបានសម្រេចតាមបំណង :

មធ្យ័ត

ប្រយ័ត្នប្រយែង, យកចិត្តទុកដាក់, មាំមួន, ប្រាកដប្រជា :

មធ្យ័ត គុណនាម ១)

[ម័ត-ធ្យ័ត] ឬ [ម័ត-ថ្យ័ត] mothyatt

ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្ថានជាកណ្ដាល, ដែលតាំងនៅក្នុងកណ្ដាល, ជាកណ្ដាល, យ៉ាងកណ្ដាល :

មធ្យ័ត គុណកិរិយា ២)

[ម័ត-ធ្យ័ត] ឬ [ម័ត-ថ្យ័ត] mothyatt

ប្រយ័ត្នប្រយែង, យកចិត្តទុកដាក់, មាំមួន, ប្រាកដប្រជា :

មន

ជាតិមនុស្សដែលកើតនៅក្នុងដែននោះក៏ហៅថា មន, មានអក្សរនិងភាសាស្រដៀងនឹងខ្មែរដោយច្រើន :

មន នាម

[មន] mon

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ គេដាំយកស្លឹកប្រើជាចំណីដង្កូវនាងធ្វើសូត្រ; មាន ២ប្រភេទគឺ មនតូច មនដើមតូចៗ ស្លឹកតូច; មនធំ មនដើមធំ ស្លឹកធំៗ ដាំតែម្ដងរស់នៅបានយូរឆ្នាំ។

មន នាម a

[មន] mon

ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន នៅជាខាងត្បូងជាប់គ្នានឹងដែនភូមា, រួមចូលក្នុងប្រទេសភូមាជាយូរហើយ :

មន នាម b

[មន] mon

ជាតិមនុស្សដែលកើតនៅក្នុងដែននោះក៏ហៅថា មន, មានអក្សរនិងភាសាស្រដៀងនឹងខ្មែរដោយច្រើន :

មនសិការ

ឧបាយដែលកំណត់ក្នុងចិត្ត។

មនសិការ នាម

[មៈ-នៈ-សិ-កា-រ៉ៈ] ឬ [មៈ-នៈ-សិ-កា] monosekar

ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត, ការកំណត់ទុកក្នុងចិត្ត, ដំណើរយកចិត្តទុកដាក់ :

មនសិការ នាម

[មៈ-នៈ-សិ-កា-រ៉ោ-បាយ] monosekar

ឧបាយដែលកំណត់ក្នុងចិត្ត។

មនស្ការ

ដំណើរតាំងចិត្ត, ការផ្គងចិត្ត :

មនស្ការ នាម

[មៈ-ន័ស-ស្កា] monaskar

ដំណើរតាំងចិត្ត, ការផ្គងចិត្ត :

មនាបៈ

សំឡេងជាទីពេញចិត្ត, សូរសព្ទពីរោះ។

មនាបៈ គុណនាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ] moneabak

ដែលជាទីពេញចិត្ត :

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-កៈ-ថា] moneabak

សម្ដីជាទីពេញចិត្ត, សម្ដីពីរោះគួរឱ្យពេញចិត្ត; សម្ដីដែលបំភ្លឺឱ្យយល់ផ្លូវសុចរិត។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-ភ័ន] moneabak

របស់ដែលជាទីពេញចិត្ត, ទ្រព្យសំឡាញ់។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-វ័ត-ថុ] moneabak

វត្ថុជាទីពេញចិត្ត។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-វា-ចា] moneabak

(ម.ព. មនាបកថា)។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-ស័ប] moneabak

សំឡេងជាទីពេញចិត្ត, សូរសព្ទពីរោះ។

មនិល

(ម.ព. ម្និល)។

មនិល នាម

[មៈ-និល] meaknil≈

(ម.ព. ម្និល)។

មនុ

ព្រះនាមនៃព្រហ្មដែលជាអ្នកបង្កើតសត្វលោក ឬនាមរបស់បុរសដែលជាបិតាដើមរបស់ពួកមនុស្សក្នុងបឋមកប្ប (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

មនុ នាម ១)

[មៈ-នុ] monu

ព្រះនាមប្រថមក្សត្រិយ៍ក្នុងខាងដើមភទ្រកល្ប គឺព្រះនាមក្សត្រិយ៍មួយអង្គដែលពួកមនុស្សព្រមគ្នាសន្មតឱ្យធ្វើជាស្ដេចមុនដំបូងបំផុត ក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្បនេះ, ហៅថា ព្រះបាទមនុ ឬហៅថា មហាសម្មតរាជ ក៏បាន (តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា)។