វចនានុក្រមខ្មែរ

មនុស្ស

ស្ត្រីមនុស្ស, មនុស្សស្រី (មានតែពាក្យប៉ុន្តែមិនសូវដែលប្រើ ព្រោះពាក្យថា មនុស្ស ឬ មនុស្សា ជាសាធារណៈទូទៅទាំងប្រុសទាំងស្រីទៅហើយ)។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស] mnus

ជនអ្នកដឹងការខុសត្រូវ, សត្វវិសេសមួយប្រភេទជាពូជវង្សនៃមនុ, នរៈ។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ឃាត] mnus

អំពើពិឃាតមនុស្ស, ដំណើរសម្លាប់មនុស្ស។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ឃា-ដៈ-កៈ] mnus

អ្នកពិឃាតមនុស្ស (ហៅថា នរឃាតក ឬ ឃាតកៈ ក៏បាន)។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ឃា-តៈ-កៈ] mnus

(ម.ព. មនុស្សឃាដកៈ)។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ជាត] mnus

ជាតិជាមនុស្ស, ពួកមនុស្ស។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ទេប] mnus

ទេវតារបស់ពួកមនុស្ស (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ធ័រ] mnus

ធម៌សម្រាប់មនុស្ស (ច្បាប់សម្រាប់ប្រដៅពួកមនុស្សឱ្យប្រព្រឹត្តសុចរិត; សីល ៥...។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-លោក] mnus

លោកជាទីនៅនៃពួកមនុស្ស, លោកសម្រាប់ពួកមនុស្ស, ឋានមនុស្ស។ល។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សា] mnus

មនុស្សទាំងឡាយ, ពួកមនុស្ស (ព.កា.)។

មនុស្ស នាម

[មៈ-នុស-សី] mnus

ស្ត្រីមនុស្ស, មនុស្សស្រី (មានតែពាក្យប៉ុន្តែមិនសូវដែលប្រើ ព្រោះពាក្យថា មនុស្ស ឬ មនុស្សា ជាសាធារណៈទូទៅទាំងប្រុសទាំងស្រីទៅហើយ)។

មនុស្សភក្ស នាម

[មៈ-នុស-សៈ-ភ័ក] meaknussakphka≈

មនុស្សដែលស៊ីមនុស្សជាអាហារ។

មនុស្សយន្ត

(សំនួន.) មនុស្សដែលធ្វើការមិនឈប់ឈរ, មនុស្សដែលធ្វើការតាមតែការបង្គាប់បញ្ជា។

មនុស្សយន្ត នាម ១)

[មៈ-នុស-យន់] meaknusyn≈

មនុស្សសិប្បនិម្មិតដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របំពាក់គ្រឿងយន្តនិងបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកដោយមានបញ្ចូលកម្មវិធីផ្សេងៗទៅតាមតម្រូវការ ដើម្បីធ្វើការជំនួសកម្លាំងមនុស្ស។

មនុស្សយន្ត នាម ២)

[មៈ-នុស-យន់] meaknusyn≈

(សំនួន.) មនុស្សដែលធ្វើការមិនឈប់ឈរ, មនុស្សដែលធ្វើការតាមតែការបង្គាប់បញ្ជា។

មនោ

ដែលជាទីចម្រើនចិត្ត, ដែលពេញចិត្ត, ត្រូវចិត្ត, ដែលមានលម្អគួរឱ្យស្រឡាញ់មិនភ្លេច :

មនោ នាម

[មៈ-នោ] monou

ចិត្ត។

មនោ គុណនាម ១)

[មៈ-នោ-មៃ] monou

ដែលសម្រេចអំពីចិត្ត។

មនោ គុណនាម ២)

[មៈ-នោ-មៃ] monou

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា ដែលសម្រេចបានដូចចិត្ត, ឆាប់ទាន់ចិត្ត" ជាពាក្យហៅសេះ ដែលលឿនឆាប់ទាន់ចិត្ត :

មនោ នាម

[មៈ-នោ-គៈ-តិ] monou

ដំណើររបស់ចិត្ត, ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្ត; សេចក្ដីប្រាថ្នា, បំណង, ដំណើរដែលចិត្តគ្មាននឹកសោះ ស្រាប់តែបណ្ដាលហេតុឱ្យឃើញជាផ្នូល។

មនោ នាម

[មៈ-នោ-ទ្វា] monou

ទ្វារចិត្ត, ផ្លូវចិត្ត។

មនោ នាម

[ម្នោ-ម្នះ] monou

មានះក្នុងចិត្ត, ចិត្តដែលមានមានះ, ចិត្តរនិងរនាំង :

មនោ នាម

[មៈ-នោ-មៈ-យិត-ធិ] monou

ឫទ្ធិដែលសម្រេចដោយចិត្ត។

មនោ នាម

[មៈ-នោ-រត់] monou

បំណង :

មនោ គុណនាម

[មៈ-នោ-រំ] monou

ដែលជាទីរីករាយចិត្ត, ដែលគួរឱ្យសប្បាយក្នុងចិត្ត :

មនោ នាម

[មៈ-នោ-វិញ-ញាន] monou

វិញ្ញាណដែលកើតក្នុងមនោទ្វារ (សេចក្ដីដឹងដែលកើតមានចំពោះផ្លូវចិត្តសុទ្ធ មិនមែនកើតអំពីទ្វារទាំង ៥គឺ ផ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ)។

មនោ នាម

[មៈ-នោ-ស័ញ-ចេតៈ-ណា] monou

សេចក្ដីរិះគិតក្នុងចិត្ត, ចំណុចរបស់ចិត្ត; ការទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ ដែលមកប៉ះដល់ចិត្ត; អធ្យាស្រ័យប្រកបដោយករុណា ...។

មនោ នាម

[មៈ-នោ-ហ] monou

ដែលជាទីចម្រើនចិត្ត, ដែលពេញចិត្ត, ត្រូវចិត្ត, ដែលមានលម្អគួរឱ្យស្រឡាញ់មិនភ្លេច :

មនោគមវិជ្ជា

បណ្ដុំគំនិត ជំនឿ និងលទ្ធិសម្រាប់សម័យកាលមួយ សង្គមមួយ ឬវណ្ណៈមួយ។

មនោគមវិជ្ជា នាម

[មៈ-នោ-គំ-វិច-ជា] meaknokumvichchea≈

បណ្ដុំគំនិត ជំនឿ និងលទ្ធិសម្រាប់សម័យកាលមួយ សង្គមមួយ ឬវណ្ណៈមួយ។

មនោនិយម

លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា តថភាពជាមូលដ្ឋានរួមឬទាក់ទងនឹងគំនិត ឬទស្សនៈ ហើយថា រូបធាតុគឺគ្រាន់តែជាផលិតផលនៃកិច្ចការរបស់គំនិតប៉ុណ្ណោះ :

មនោនិយម នាម

[មៈ-នោ-និ-យំ] meaknoniyum≈

លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា តថភាពជាមូលដ្ឋានរួមឬទាក់ទងនឹងគំនិត ឬទស្សនៈ ហើយថា រូបធាតុគឺគ្រាន់តែជាផលិតផលនៃកិច្ចការរបស់គំនិតប៉ុណ្ណោះ :

មនោរូបារម្មណ៍

រូបារម្មណ៍សិល្បៈក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ធ្វើឱ្យប្រធានអារម្មណ៍រំភើបញាប់ញ័រ ដែលកើតឡើយដោយសញ្ញាញាណ ការពិចារណា ការត្រិះរិះ ការសង្វេគ។

មនោរូបារម្មណ៍ នាម

[មៈ-នោ-រូ-បា-រ៉ម់] meaknorubarmo≈

រូបារម្មណ៍សិល្បៈក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ធ្វើឱ្យប្រធានអារម្មណ៍រំភើបញាប់ញ័រ ដែលកើតឡើយដោយសញ្ញាញាណ ការពិចារណា ការត្រិះរិះ ការសង្វេគ។

មនោសម្ផស្ស

ការប៉ះពាល់រវាងចិត្តនិងធម្មារម្មណ៍ គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា រវាងចិត្តនិងធម្មារម្មណ៍ ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។

មនោសម្ផស្ស នាម

[មៈ-នោ-សំ-ផស់] meaknosamphsa≈

ការប៉ះពាល់រវាងចិត្តនិងធម្មារម្មណ៍ គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា រវាងចិត្តនិងធម្មារម្មណ៍ ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។

មនោសារ

នាមឥសីម្នាក់ជាផៅពង្សនៃព្រះបាទមនុ, ជាអ្នកបង្កើតគម្ពីរឬច្បាប់ធម្មសាស្ត្រមុនដំបូងបំផុតក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្ប មានជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ :

មនោសារ នាម

[មៈ-នោ-សា] monousar

នាមឥសីម្នាក់ជាផៅពង្សនៃព្រះបាទមនុ, ជាអ្នកបង្កើតគម្ពីរឬច្បាប់ធម្មសាស្ត្រមុនដំបូងបំផុតក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្ប មានជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ :

មនោសិលា

ឈ្មោះថ្មមានសាច់ទន់ផុយប្រើបុកឬដុសយកផង់ប្រកបការបានច្រើនយ៉ាង (ខ្មែរច្រើនហៅក្លាយថា ម្នាងសិលា)។

មនោសិលា នាម

[មៈ-នោ-សិ-ឡា] monouselea

ឈ្មោះថ្មមានសាច់ទន់ផុយប្រើបុកឬដុសយកផង់ប្រកបការបានច្រើនយ៉ាង (ខ្មែរច្រើនហៅក្លាយថា ម្នាងសិលា)។

មនោសុចរិត នាម

[មៈ-នោ-សុ-ចៈ-រ៉ិត] meaknosochakret≈

ការប្រព្រឹត្តល្អដោយចិត្ត។

ពាក្យនេះជាបច្ច័យតទ្ធិត (បា. មន្តុ > មន្ត) ប្រែថា "មាន" សម្រាប់ចុះផ្សំពីខាងចុងសព្ទបាលីច្រើនតែជាអរូបនាមដែលមានស្រៈ ឥ, ឦ, ឧ, ឩ នៅទីបំផុតខាងចុង។ បើស្ត្រីជា មន្តី ឬ មតី។ កាលបើ មន្ត នេះផ្សំជាមួយនឹងនាមសព្ទយ៉ាងនេះហើយ ប្រើជា គុ. ឬ ន. ក៏បាន។

មន្ត នាម

[មន់] mun

ពាក្យដែលចងក្រងជារបៀបសម្រាប់សូត្រសែកស្ដោះផ្លុំ, អាគម; វេទ; ពាក្យស័ក្ដិសិទ្ធសម្រាប់សូត្រប្រសិទ្ធីឱ្យកើតសុខសួស្ដី ...។

មន្ត នាម

[ព័ន-ធុ-មន់] mun

អ្នកមានផៅពង្ស, អ្នកមានពូជពង្ស។ល។

មន្ត គុណនាម

[មន់] mun

ពាក្យនេះជាបច្ច័យតទ្ធិត (បា. មន្តុ > មន្ត) ប្រែថា "មាន" សម្រាប់ចុះផ្សំពីខាងចុងសព្ទបាលីច្រើនតែជាអរូបនាមដែលមានស្រៈ ឥ, ឦ, ឧ, ឩ នៅទីបំផុតខាងចុង។ បើស្ត្រីជា មន្តី ឬ មតី។ កាលបើ មន្ត នេះផ្សំជាមួយនឹងនាមសព្ទយ៉ាងនេះហើយ ប្រើជា គុ. ឬ ន. ក៏បាន។

មន្តី

(ម.ព. មន្ត)។

មន្តី គុណនាម

[ម៉ន់-តី] mnotei≈

(ម.ព. មន្ត)។

មន្ត្រ

(ម.ព. មន្ត)។

មន្ត្រ នាម

[មន់] mno≈

(ម.ព. មន្ត)។

មន្ត្រវិត

អ្នកស៊ើបការសម្ងាត់, ចារបុរស។

មន្ត្រវិត នាម

[មន់-ត្រៈ-វិត] montrovit

អ្នកស៊ើបការសម្ងាត់, ចារបុរស។

មន្ត្រី

សាលាឬទីសម្រាប់ពួកមន្ត្រីប្រជុំគ្នាម្ដងៗ ជំនុំប្រឹក្សាកិច្ចការរាជការ។ល។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី] muntrey

អ្នករាជការដែលមានស័ក្ដិយស, នាម៉ឺន។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-កិត-តិ-យស់] muntrey

មន្ត្រីដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានងារឱ្យគ្រាន់តែមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឥតមានប្រាក់ខែឬប្រាក់រង្វាន់ព្រោះយសស័ក្ដិនោះទេ។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-ខែត] muntrey

មន្ត្រីដែលធ្វើការរាជការក្នុងទីរួមខេត្ត។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-ខ្មោច] muntrey

មន្ត្រីដែលមានឈ្មោះក្នុងតារាងទូទាត់បៀវត្សប្រចាំខែតែគ្មានវត្តមានក្នុងការងារ :

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-ឃុំ] muntrey

មន្ត្រីដែលធ្វើការរាជការក្នុងឃុំ ឬសង្កាត់ មានមេស្រុកឬចៅសង្កាត់ជាដើម។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-សង់-កាត់] muntrey

(ម.ព. មន្ត្រីឃុំ)។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-សន់-និ-បាត] muntrey

ការប្រជុំពួកមន្ត្រីប្រឹក្សាកិច្ចការរាជការ។

មន្ត្រី នាម

[មន់-ត្រី-សៈ-ភា] muntrey

សាលាឬទីសម្រាប់ពួកមន្ត្រីប្រជុំគ្នាម្ដងៗ ជំនុំប្រឹក្សាកិច្ចការរាជការ។ល។

មន្ទប្រភា

ពន្លឺស្រទន់, រស្មីស្រទន់។

មន្ទប្រភា នាម

[ម័ន-ទៈ-ប្រ-ភា] mnoteakbrophea≈

ពន្លឺស្រទន់, រស្មីស្រទន់។

មន្ទភាព

ដំណើរគ្មានកលមាយា ភាពទៀងត្រង់, ភាពគ្មានល្បិចកិច្ចកល, ភាពឆោតល្ងង់។

មន្ទភាព នាម

[ម័ន-ទៈ-ភាប] mnoteakpheab≈

ដំណើរគ្មានកលមាយា ភាពទៀងត្រង់, ភាពគ្មានល្បិចកិច្ចកល, ភាពឆោតល្ងង់។

មន្ទលេន

(ម.ព. ល្បិចចៅក្រម)។

មន្ទលេន នាម

[ម័ន-ទៈ-លេន] ឬ [មន់-ទៈ-លេន] montolen

(ម.ព. ល្បិចចៅក្រម)។

មន្ទារ

(ម.ព. មន្ទារបុស្ប)។

មន្ទារ នាម

[មន់-ទា] montear

ឈ្មោះឈើសួគ៌មួយប្រភេទ។ ខ្មែរហៅឈើតូចមួយប្រភេទ ពួកយីហ៊ុប ស្លឹកនិងផ្កាធំជាងយីហ៊ុប ផ្កាក្លិនក្រអូបឈ្ងប់។

មន្ទារ នាម

[មន់-ទា-បុស] montear

ផ្កាមន្ទារ; សរសេរជា មន្ទារវបុស្ប ក៏បាន។

មន្ទារ នាម

[មន់-ទា-វៈ-បុស] montear

(ម.ព. មន្ទារបុស្ប)។

មន្ទិល

ដំណើរសៅហ្មង, ការស្មោកគ្រោក; សេចក្ដីពិភាល់, សង្ស័យ, ដិតចិត្ត :

មន្ទិល នាម

[មន់-ទិល] montil

ដំណើរសៅហ្មង, ការស្មោកគ្រោក; សេចក្ដីពិភាល់, សង្ស័យ, ដិតចិត្ត :

មន្ទីរ

កន្លែងដែលផ្ដល់ការពិនិត្យ ព្យាបាល និងថែទាំអ្នកជំងឺ។

មន្ទីរ នាម

[មន់-ទី] monti

គ្រឹហា, ផ្ទះ, វិហារ ...។ ខ្មែរច្រើនហៅគ្រឹហាធំៗ ដូចយ៉ាង ធម្មមន្ទីរ, សារមន្ទីរ ជាដើម។

មន្ទីរ នាម

[មន់-ទី-ព្យា-បាល-រោក] monti

កន្លែងដែលផ្ដល់ការពិនិត្យ ព្យាបាល និងថែទាំអ្នកជំងឺ។

មន្ទីរបាល

អ្នកចាំមន្ទីរ, ឆ្មាំមន្ទីរ។

មន្ទីរបាល នាម

[មន់-ទី-រៈ-បាល] montirobal

អ្នកចាំមន្ទីរ, ឆ្មាំមន្ទីរ។

មន្ទីរពហុព្យាបាល

អគារសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺច្រើនប្រភេទ។

មន្ទីរពហុព្យាបាល នាម

[មន់-ទី-ពៈ-ហ៊ុ-ព្យា-បាល] mnotipeakhupyeabal≈

អគារសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺច្រើនប្រភេទ។

មន្ទីរពិសោធ

កន្លែងសម្រាប់ពិសោធតាមជំនាញផ្សេងៗ។

មន្ទីរពិសោធ នាម

[មន់-ទី-ពិ-សោត] mnotipisaot≈

កន្លែងសម្រាប់ពិសោធតាមជំនាញផ្សេងៗ។

មន្ទីរសន្តិសុខ

កន្លែងសម្រាប់ឃុំឃាំងមនុស្សមានទោស ឬមនុស្សត្រូវចោទប្រកាន់ក្នុងបទប្រព្រឹត្តទោសកំហុសមួយ។ នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិតេយ្យនិយមប្រើពាក្យនេះ :

មន្ទីរសន្តិសុខ នាម

[មន់-ទី-សន់-តិ-សុក] mnotisnotesok≈

កន្លែងសម្រាប់ឃុំឃាំងមនុស្សមានទោស ឬមនុស្សត្រូវចោទប្រកាន់ក្នុងបទប្រព្រឹត្តទោសកំហុសមួយ។ នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិតេយ្យនិយមប្រើពាក្យនេះ :

មន្ទីរសម្ភព

អគារសម្រាប់ពិនិត្យ ថែទាំគភ៌ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងសម្រាលកូន :

មន្ទីរសម្ភព នាម

[មន់-ទី-សំ-ភប់] mnotisamphba≈

អគារសម្រាប់ពិនិត្យ ថែទាំគភ៌ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងសម្រាលកូន :

មន្ទុរា

រោងដាក់រថ; រោងសេះ។

មន្ទុរា នាម

[ម័ន-ទុ-រា] monturea

រោងដាក់រថ; រោងសេះ។

មន្ទោទរី

នាមនាងទេវីម្នាក់ជាជាយានៃក្រុងរាពណ៍ (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) ; ខ្មែរហៅកាត់ពាក្យខ្លីតែត្រឹម មន្ទោ ក៏មាន។

មន្ទោទរី នាម

[មន់-ទោ-ទៈ-រី] montoutori

នាមនាងទេវីម្នាក់ជាជាយានៃក្រុងរាពណ៍ (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) ; ខ្មែរហៅកាត់ពាក្យខ្លីតែត្រឹម មន្ទោ ក៏មាន។

មមង់

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ បរិភោគខ្ទុះឈាមជាអាហារ; សត្វល្អិតដែលច្រើនកើតក្នុងផ្លែល្វា។

មនុសារ នាម

មនុស្យ នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្ស នាម

មនុស្សភក្ស នាម

មនុស្សយន្ត នាម ១)

មនុស្សយន្ត នាម ២)

មនូសារ នាម

មនោ នាម

មនោ គុណនាម ១)

មនោ គុណនាម ២)

មនោ នាម

មនោ នាម

មនោ នាម

មនោ នាម

មនោ នាម

មនោ គុណនាម

មនោ នាម

មនោ នាម

មនោ នាម

មនោគមវិជ្ជា នាម

មនោនិយម នាម

មនោរម្យ គុណនាម

មនោរូបារម្មណ៍ នាម

មនោសម្ផស្ស នាម

មនោសារ នាម

មនោសិលា នាម

មនោសុចរិត នាម

មន្ត នាម

មន្ត នាម

មន្ត គុណនាម

មន្តី គុណនាម

មន្ត្រ នាម

មន្ត្រវិត នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ត្រី នាម

មន្ទប្រភា នាម

មន្ទភាព នាម

មន្ទលេន នាម

មន្ទារ នាម

មន្ទារ នាម

មន្ទារ នាម

មន្ទិល នាម

មន្ទីរ នាម

មន្ទីរ នាម

មន្ទីរបាល នាម

មន្ទីរពហុព្យាបាល នាម

មន្ទីរពិសោធ នាម

មន្ទីរសន្តិសុខ នាម

មន្ទីរសម្ភព នាម

មន្ទុរា នាម

មន្ទោទរី នាម