ស្លឹករឹត

Khmer Dictionary

Khmer words, how to say them, and what they mean — open to read, and improved by the people who use it.

68,369 entries

យាយ នាម

[យាយ-លួត] yy

យាយទួតរបស់ម្ដាយឬយាយទួតរបស់ឪពុក។

យាយី

បៀតបៀនរឿយៗឬធ្វើទុក្ខបុកម្នេញឱ្យបានសេចក្ដីលំបាករឿយៗ។

យាយី កិរិយាសព្ទ ១)

[យា-យី] yeayi

បៀតបៀន, ជន្លជន្លេញ, បន្លាច :

យាយី កិរិយាសព្ទ ២)

[យា-យី] yeayi

បៀតបៀនរឿយៗឬធ្វើទុក្ខបុកម្នេញឱ្យបានសេចក្ដីលំបាករឿយៗ។

យារ

ឈ្មោះសេកមួយប្រភេទមាឌស្រដៀងនឹងសេកសោមតែមានចំពុះខ្មៅ :

យារ គុណនាម

[យា] year

ដែលស្លុយ, ស្រុងចុះ, យុលចុះ, ដែលសំយាកចុះ; ជ្រុលចុះក្រោម :

យារ នាម

[ដំ-ឡូង-យា] year

មើមដំឡូងដែលនៅជាប់នឹងគល់កប់ក្នុងដីហួសរដូវហើយ ស្វិតសាច់ស្ប៉តស្ងោរមិនរលួយ។

យារ គុណនាម

[យា-ស្យត] year

ដែលធ្លាក់រយីករយាក, ដែលស្លុយចុះ, ដែលស្រុងចុះ, ដែលសំយាកចុះក្រោមស្តត មើលទៅមិនសមរម្យ :

យារ គុណនាម

[យុ-យា] year

ដែលធូរស្វតយុរចុះរយាក, ដែលយុលរយីករយាក :

យារ គុ.កិ., គុ.

[យូ-យា] year

យូរជ្រុល, យូរហួសកំណត់ :

យារ កិរិយាសព្ទ

[យា] year

ងាដាប :

យារ នាម

[យា] year

ឈ្មោះសេកមួយប្រភេទមាឌស្រដៀងនឹងសេកសោមតែមានចំពុះខ្មៅ :

យាវ នាម

[យាវ] yeav

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ សម្បុរបៃតងចាស់ សាច់ស្វិតល្អួត ប្រើការវេញខ្សែបាន, ស្លឹកខ្ចីប្រើជាបន្លែ លាយផ្សំជាមួយនឹងបន្លែឯទៀតក៏បានខ្លះ :

យាវកាលិក

ដែលគួរប្រកបការបានតែត្រឹមពីព្រឹកទល់នឹងថ្ងៃត្រង់; ភោជនដែលពួកបព្វជិតឬឧបាសកអ្នកសមាទានឧបោសថសីល ត្រូវបរិភោគបានតែត្រឹមពីព្រឹកទៅទល់នឹងថ្ងៃត្រង់ (ព.វិ.)។

យាវកាលិក នាម

[យា-វៈ-កា-លិក] yeavkalik

ដែលគួរប្រកបការបានតែត្រឹមពីព្រឹកទល់នឹងថ្ងៃត្រង់; ភោជនដែលពួកបព្វជិតឬឧបាសកអ្នកសមាទានឧបោសថសីល ត្រូវបរិភោគបានតែត្រឹមពីព្រឹកទៅទល់នឹងថ្ងៃត្រង់ (ព.វិ.)។

យាវជីវិក

ដែលប្រព្រឹត្តទៅបានដរាបដល់អស់ជីវិត; ថ្នាំបំបាត់រោគដែលភិក្ខុ ពុទ្ធសាសនិកទទួលប្រគេនហើយ ទុកដាក់ដោយខ្លួនឯងឆាន់បានដរាបទាល់តែប្រើប្រាស់អស់ (ព.វិ.)។

យាវជីវិក គុ., ន.

[យា-វៈ-ជី-វិក] yeavchivik

ដែលប្រព្រឹត្តទៅបានដរាបដល់អស់ជីវិត; ថ្នាំបំបាត់រោគដែលភិក្ខុ ពុទ្ធសាសនិកទទួលប្រគេនហើយ ទុកដាក់ដោយខ្លួនឯងឆាន់បានដរាបទាល់តែប្រើប្រាស់អស់ (ព.វិ.)។

យាវជីវំ

ដរាបដល់អស់ជីវិត, ទាល់អស់ជីវិត, រហូតមួយជីវិត :

យាវជីវំ គុណកិរិយា

[យា-វៈ-ជី-វ័ង] yeavchivum

ដរាបដល់អស់ជីវិត, ទាល់អស់ជីវិត, រហូតមួយជីវិត :

យាស បុព្វបទ

[យាស] yeas

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ យាង ថា :

យាស់

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលស្គមប្រដក់ប្រដឺតកំព្រឹង ដូចជាដំណាំដែលក្រាចាប់។

យាស់ នាម

[យាស់] yeas

ក្រាដែលរោមដំណាំឱ្យវិនាស :

យាស់ នាម

[មៈ-នុស-យាស់-ជញ់-ជាប់] yeas

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលស្គមប្រដក់ប្រដឺតកំព្រឹង ដូចជាដំណាំដែលក្រាចាប់។

យាំង បុព្វបទ

[យំាង] yangg

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ យូរ ថា :

យិតថោ នាម

[យិត-ថោ] yitothao

(ម.ព. យីថោ)។

យិនស៊ិន

ឈ្មោះរុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលផ្ដល់មើមសម្រាប់ប្រើជាឱសថនិងបំប៉នសុខភាព :

យិនស៊ិន នាម

[យិន-ស៊ិន] yinsin

ឈ្មោះរុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលផ្ដល់មើមសម្រាប់ប្រើជាឱសថនិងបំប៉នសុខភាព :

យី!

សូរលាន់មាត់ដោយភ័យ; ស្លន់; ត្អូញ; បន្ទោស :

យី! ឧទានសព្ទ

[យី] yi

សូរលាន់មាត់ដោយភ័យ; ស្លន់; ត្អូញ; បន្ទោស :

យីកយោក គុណនាម

[យីក-យោក] yikoyouk

(ម.ព. យេកយោគ)។

យីកយោគ គុណនាម

[យីក-យោគ] yikyok

(ម.ព. យេកយោគ)។

យីកេ

ឈ្មោះល្បែងមហោស្រពមួយប្រភេទ លេងស្រដៀងនឹងល្ខោន តែមានទះស្គរតូចខ្លះធំខ្លះបញ្ជើចជាមួយនឹងការច្រៀងរាំ, ស្គរទាំងអស់នោះមានរាងមូលខ្លីៗ ដាសតែម្ខាង (ហៅលិកេ ក៏បាន)។

យីកេ នាម

[យី-កេ] yike

ឈ្មោះល្បែងមហោស្រពមួយប្រភេទ លេងស្រដៀងនឹងល្ខោន តែមានទះស្គរតូចខ្លះធំខ្លះបញ្ជើចជាមួយនឹងការច្រៀងរាំ, ស្គរទាំងអស់នោះមានរាងមូលខ្លីៗ ដាសតែម្ខាង (ហៅលិកេ ក៏បាន)។

យីថោ

ឈ្មោះឈើផ្កាមានសន្លឹកតូចជមវែងស្រួចៗ មានជ័រសផ្កាជាចង្កោម សម្បុរក្រហមខ្ចី មានស្រទាប់ ស្ទើរចាប់ច្រឡំនឹងផ្កាកុលាប ក្លិនក្រអូបប្រហើរឆ្អិតតែផ្សាយមិនសូវបានឆ្ងាយ, បើកាត់ឱ្យជាប់ទាំងមែកត្រាំក្នុងទឹកដបទុកបានយូរថ្ងៃ, ហៅថា យីថោក្រហម ឥឡូវក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានយីថោមួយប្រភេទផ្

យីថោ នាម

[យី-ថោ] yithao

ឈ្មោះឈើផ្កាមានសន្លឹកតូចជមវែងស្រួចៗ មានជ័រសផ្កាជាចង្កោម សម្បុរក្រហមខ្ចី មានស្រទាប់ ស្ទើរចាប់ច្រឡំនឹងផ្កាកុលាប ក្លិនក្រអូបប្រហើរឆ្អិតតែផ្សាយមិនសូវបានឆ្ងាយ, បើកាត់ឱ្យជាប់ទាំងមែកត្រាំក្នុងទឹកដបទុកបានយូរថ្ងៃ, ហៅថា យីថោក្រហម ឥឡូវក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានយីថោមួយប្រភេទផ្

យីស៊ុន

ឈ្មោះឈើផ្កាមួយប្រភេទ ដើមស្លឹក ផ្កាសណ្ឋានកុលាបតែឥតក្លិន, ផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ គឺ ស, ស-ភាវ, ក្រហមចាស់, ក្រហមប្រឿង (អ្នកខ្លះហៅ កុលាបឥតក្លិន)។

យីស៊ុន នាម

[យី-ស៊ុន] yisun

ឈ្មោះឈើផ្កាមួយប្រភេទ ដើមស្លឹក ផ្កាសណ្ឋានកុលាបតែឥតក្លិន, ផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ គឺ ស, ស-ភាវ, ក្រហមចាស់, ក្រហមប្រឿង (អ្នកខ្លះហៅ កុលាបឥតក្លិន)។

យីហោ

គ្រឿងសម្គាល់; នាមដែលតាំងជាសម្គាល់របស់ឈ្មួញ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ក្នុងការជួញ :

យីហោ នាម

[យី-ហោ] yihao

គ្រឿងសម្គាល់; នាមដែលតាំងជាសម្គាល់របស់ឈ្មួញ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ក្នុងការជួញ :

យីហ៊ុន

ឈ្មោះថ្នាំគំនូរមួយប្រភេទ ជាម្សៅម៉ដ្ឋសម្បុរស។

យីហ៊ុន នាម

[យី-ហ៊ុន] yihun

ឈ្មោះថ្នាំគំនូរមួយប្រភេទ ជាម្សៅម៉ដ្ឋសម្បុរស។

យីហ៊ុប

ឈ្មោះឈើផ្កាមួយប្រភេទ ផ្កា ស្រដៀងនឹងមន្ទារតែតូចជាង ស្រទាប់ខាងក្នុងសម្បុរសក្លិនក្រអូបឆ្អិត។

យីហ៊ុប នាម

[យី-ហ៊ុប] yihub

ឈ្មោះឈើផ្កាមួយប្រភេទ ផ្កា ស្រដៀងនឹងមន្ទារតែតូចជាង ស្រទាប់ខាងក្នុងសម្បុរសក្លិនក្រអូបឆ្អិត។

យីអើ!

សូរលាន់មាត់ដោយមានអស្ចារ្យប្លែកក្នុងចិត្ត, ដោយស្ងើច; ដោយឆ្ងល់ :

យីអើ! ឧទានសព្ទ

[យី-អើ] yiaaeu

សូរលាន់មាត់ដោយមានអស្ចារ្យប្លែកក្នុងចិត្ត, ដោយស្ងើច; ដោយឆ្ងល់ :

យីអ៊ុន នាម

[យី-អ៊ុន] yiaun

ភ័ព្វសំណាង, រាសី :

យីះ! ឧទានសព្ទ

[យីះ] yieah

សូរលាន់មាត់ដោយភ្ញាក់, ស្លន់, ខឹង :

យឹត

កិន, ទរ, ប្រមោកដាក់ ឥតញញើត ឥតប្រណី; ស៊ីបាយឥតសំចៃ ដណ្ដើម ឬប្លន់យកទ្រព្យ; វាយ, ដាល់, តប់, ទាត់, ធាក់ :

យឹត កិរិយាសព្ទ ១)

[យឹត] yuet

ទាញឱ្យដាបមកជិត :

យឹត កិរិយាសព្ទ ២)

[យឹត] yuet

ទាញឱ្យខ្លបចូល :

យឹត កិរិយាសព្ទ ៣)

[យឹត] yuet

សម្រឹងស្មិងស្មាធិ៍ដោយតាំងអារម្មណ៍ឱ្យមូល ទាញយកនិមិត្តឱ្យឃើញដូចចិត្តផ្សងឆ្ពោះទៅរកកិច្ចការអ្វីមួយ, ខាបឱ្យឃើញ :

យឹត កិរិយាសព្ទ ៤)

[យឹត] yuet

ស្រវឹងជ្រុលជ្រប់, ងោងខ្លាំង :

យឹត កិរិយាសព្ទ ៥)

[យឹត] yuet

កិន, ទរ, ប្រមោកដាក់ ឥតញញើត ឥតប្រណី; ស៊ីបាយឥតសំចៃ ដណ្ដើម ឬប្លន់យកទ្រព្យ; វាយ, ដាល់, តប់, ទាត់, ធាក់ :

យឹតយោង កិរិយាសព្ទ

[យឹត-យោង] yuetoyoung

ស្រោចស្រង់ សង្គ្រោះឱ្យបានរួចពីការក្រ, ឱ្យបានរួចពីសេចក្ដីក្រីក្រលំបាក :

យឹតយោង កិរិយាសព្ទ

[ជេ-យឹត-យោង] yuetoyoung

ជេរប្រទេចផ្ដាសាបូរបាច់ ឱ្យហិនហោចឱ្យវិនាស។

យឹតយោង កិរិយាសព្ទ

[ជេ-យោង-យឹត] yuetoyoung

(ម.ព. ជេរយឹតយោង)។

យឺត

ដែលមានសាច់ស្វិតទាញទៅលូតវែងលែងមកវិញរួញចូល :

យឺត គុ.កិ., គុ.

[យឺត] yueut

ដែលមិនរហ័ស, មិនរួសរាន់ :

យឺត គុ., គុ.កិ.

[យឺត-យ៉ាវ] yueut

ដែលច្រអូសមិនរហ័សរហួន :

យឺត គុ., គុ.កិ.

[យឺត-យូ] yueut

យូរព្រោះយឺត។

យឺត នាម

[រឿង-យឺត-យ៉ាវ] yueut

រឿងយូរអង្វែងហើយ។

យឺត គុ.កិ., គុ. ១)

[យឺត] yueut

ដែលលូតវែងបន្តិចជាងប្រក្រតីដើម ព្រោះទាញ; ដែលលាចេញមិនរួញ :

យឺត គុ.កិ., គុ. ២)

[យឺត] yueut

ដែលមានសាច់ស្វិតទាញទៅលូតវែងលែងមកវិញរួញចូល :

យឺន

ដែលឋិតនៅបានយូរ, ឋិតថេរ។

យឺន គុណនាម

[យឺន] yueun

ដែលតាំងនៅឬធន់នៅបានយូរ :

យឺន គុណនាម

[យឺន-យូ] yueun

ដែលឋិតនៅបានយូរ, ឋិតថេរ។

យុក

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទ ពួកម្រោមតែនៅក្នុងរន្ធដីធ្វើចំពួយ សម្រាប់ចេញចូល ចេះធ្វើក្អមដាក់ទឹកបាន ទឹកមានរសផ្អែម ស្រដៀងនឹងទឹកម្រោមដែរ។

យុក នាម

[យុក] yuk

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទ ពួកម្រោមតែនៅក្នុងរន្ធដីធ្វើចំពួយ សម្រាប់ចេញចូល ចេះធ្វើក្អមដាក់ទឹកបាន ទឹកមានរសផ្អែម ស្រដៀងនឹងទឹកម្រោមដែរ។

យុកយាក់

ដែលប្រើអាការៈកិរិយាយ៉ាងកាច, ដែលកញ្ឆក់កញ្ឆែងឥតក្រែង ឥតប្រណី, ដែលគ្រលុកឬលុកលុយតាមការ :

យុកយាក់ គុណកិរិយា

[យុក-យាក់] yukyeak

ដែលប្រើអាការៈកិរិយាយ៉ាងកាច, ដែលកញ្ឆក់កញ្ឆែងឥតក្រែង ឥតប្រណី, ដែលគ្រលុកឬលុកលុយតាមការ :

យុគ

ដំណាក់កាលដែលមនុស្សចេះយកស្ពាន់មកធ្វើជារូបធាតុដើមសម្រាប់ផលិតឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ អាវុធ និងគ្រឿងអលង្ការ :

យុគ នាម ១)

[យុក] yuk

នឹម; គូ; អាយុ, អាយុពិភពលោក; កាល, គ្រា, សម័យ។

យុគ នាម ២)

[យុក] yuk

ដំណើរ កំណត់កាលរបស់ពិភពលោក; តាមលទ្ធិបុរាណថាយុគមាន ៤គឺ ទី ១ក្រឹតយុគ (សំ. ក្ឫត) "យុគមាស, អាយុមាស" (ហៅ សត្យយុគ "យុគប្រកបដោយពាក្យសត្យ" ក៏បាន) មានកំណត់ត្រឹម ១ ៧២៨ ០០០ឆ្នាំមនុស្ស ត្រូវជា ៤ ៨០០ឆ្នាំទិព្យ (ពួកមនុស្សក្នុង យុគនេះមានអាយុវែងៗ មានសេចក្ដីសុខច្រើន) ; ទី ២ត្រេ

យុគ នាម ៣)

[យុក] yuk

(ប្រវត្តិ.) ចន្លោះពេលនៃកាលភូគព្ភសាស្ត្រ :

យុគ នាម

[យុក-ដែក] yuk

ដំណាក់កាលដែលមនុស្សយកដែកមកប្រើប្រាស់បន្តពីសំរឹទ្ធ :

យុគ នាម

[យុក-ថ្ម-កន់-ដាល] yuk

(ប្រវត្តិ.) ដំណាក់កាលអន្តរកាលចន្លោះយុគថ្មបំបែកនិងយុគថ្មរំលីងដែលនៅពេលនោះ មនុស្សបំណែកថ្មមកធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ដោយមានការកែច្នៃនិងរចនាឧបករណ៍នោះជាច្រើនប្រភេទ :

យុគ នាម

[យុក-ថ្ម-បំ-បែក] yuk

(ប្រវត្តិ.) ដំណាក់កាលដំបូងនៃសង្គមមនុស្សដែលចេះយកថ្មធម្មជាតិមកបំបែកធ្វើឧបករណ៍ប្រើប្រាស់។ ក្រៅពីឧបករណ៍ថ្ម មនុស្សក៏ចេះយកឆ្អឹង ស្នែង និងឈើ ធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ផងដែរ :

យុគ នាម

[យុក-ថ្ម-រំ-លីង] yuk

(ប្រវត្តិ.) ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃយុគថ្មដែលនៅពេលនោះ មនុស្សយកថ្មមកបំបែក ហើយរំលីងឬសំលៀងធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់។ នៅក្នុងយុគនេះ មនុស្សចេះធ្វើកសិកម្មផងដែរ :

យុគ នាម

[យុក-ទឹក-កក] yuk

(ប្រវត្តិ.) កាលសម័យដ៏យូរដែលទឹកកកបានគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃផែនដីក្នុងអតីតកាល :

យុគ នាម

[យុក-លោ-ហៈ] yuk

ដំណាក់កាលបន្ទាប់ពីយុគថ្មរំលីងដែលមនុស្សចេះយកលោហៈមកប្រើប្រាស់។ យុគលោហៈចែកចេញជាបីគឺ យុគស្ពាន់ យុគសំរឹទ្ធ និងយុគដែក :

យុគ នាម

[យុក-ស្ពាន់] yuk

ដំណាក់កាលដែលមនុស្សចេះយកស្ពាន់មកធ្វើជារូបធាតុដើមសម្រាប់ផលិតឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ អាវុធ និងគ្រឿងអលង្ការ :

យុគគ្រាះ

ការប្រកាន់ជា គូៗ គឺការប្រកាន់ពួក (ដំណើរប្រកាន់ថាពួកយើងពួកគេ) :

យុគគ្រាះ នាម

[យុ-គៈ-គ្រាះ] yukkakreah

ការប្រកាន់ជា គូៗ គឺការប្រកាន់ពួក (ដំណើរប្រកាន់ថាពួកយើងពួកគេ) :

យុគន្តកាល

កាលឬសម័យជាទីបំផុតនៃយុគ; កាលឬសម័យ ជាទីបំផុតនៃអាយុ។

យុគន្តកាល នាម

[យុ-គ័ន-តៈ-កាល] yuknotakkal

កាលឬសម័យជាទីបំផុតនៃយុគ; កាលឬសម័យ ជាទីបំផុតនៃអាយុ។

យុគន្ធរ

ភ្នំដែលទ្រទ្រង់ នូវគូនៃព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ្រ(ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ) :

យុគន្ធរ នាម ១)

[យុ-គន់-ធ] yuknthor

ប្រដាប់ទ្រទ្រង់នូវគូ(ទូករទេះ; ចន្ទាសរថ; ដងរ៉ែក)។

យុគន្ធរ នាម ២)

[យុ-គន់-ធ] yuknthor

ភ្នំដែលទ្រទ្រង់ នូវគូនៃព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ្រ(ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំសត្តបរិភណ្ឌ) :

យុគលពិន្ទុ

ពាក្យសន្មតឱ្យជា ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (:) ដូចគ្នានឹង ដឺពង់ក៍ (Deux points) របស់បារាំងសែស, សម្រាប់ប្រើចុចពីខាងមុខអក្សរ ដែលមានសំឡេង ជា អៈ, អាៈ, អេៈ, ជាដើម ដូចជាខេមរៈ, ធុរៈ, ភារៈ, មរណៈ, លក្ខណៈ, សក្ការៈ, ស្រៈ, អក្ខរៈ, អ៊ីថាៈ, អេៈអុៗ, រអេះរអុ ជាដើម; ប៉ុន្តែ ពាក្យដែ

យុគលពិន្ទុ នាម ១)

[យុ-គៈ-លៈ-ពិន-ទុ] yuklopintu

ចំណុចមួយគូឬចំណុចពីរទន្ទឹមគ្នា។

យុគលពិន្ទុ នាម ២)

[យុ-គៈ-លៈ-ពិន-ទុ] yuklopintu

ពាក្យសន្មតឱ្យជា ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (:) ដូចគ្នានឹង ដឺពង់ក៍ (Deux points) របស់បារាំងសែស, សម្រាប់ប្រើចុចពីខាងមុខអក្សរ ដែលមានសំឡេង ជា អៈ, អាៈ, អេៈ, ជាដើម ដូចជាខេមរៈ, ធុរៈ, ភារៈ, មរណៈ, លក្ខណៈ, សក្ការៈ, ស្រៈ, អក្ខរៈ, អ៊ីថាៈ, អេៈអុៗ, រអេះរអុ ជាដើម; ប៉ុន្តែ ពាក្យដែ

យុគលៈ នាម

[យុ-គៈ-លៈ] yukoleak

គូ; ខ្មែរច្រើនប្រើតែដែលប្រកបជាបទសមាសៈ។