វចនានុក្រមខ្មែរ

របួស នាម

[រ-បួស] lbous

អាការៈឬដំណើរពិការ ដោយត្រូវនឹងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ ឬដោយប៉ះ, ជល់, ទង្គុក, ទង្គិចជាដើម :

របួស នាម

[រ-បួស] lbous

និយាយកាត់ខ្លីប្រើដូចជានាមនាមសំដៅលើរូបមនុស្សក៏បាន :

របើក កិរិយាសព្ទ ១)

[រ-បើក] roberk

ហើបបើកឡើងឯង ឬហើបហាឡើងឯងឃ្លាតពីទីប្រក្រតី :

របើក កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-បើក] roberk

(ព.ប្រ.) ឃ្លាតខ្ចាត់ចេញពីទីមួយទៅទីដទៃ ដោយមានហេតុទើសទាស់ឱ្យនៅពុំបាន :

របើក កិរិយាសព្ទ

[រ-បើក-រ-បាញ] roberk

(ម.ព. របាញ)។

របើរ

ខណៈឬស្របក់ប្រមាណប្រហែលមួយវេលារើរបើរនៃរូបបុគ្គលស្លាប់ :

របើរ នាម ១)

[រ-បើ] robaeur

អាហារនៅក្នុងក្រពះនៃបុគ្គលទើបធ្វើមរណកាលមិនទាន់យូរប៉ុន្មាន ដែលដល់ពេលកំណត់ ក៏រើផ្សាយក្លិនស្អុយជូរចេញមកតាមមុខទ្វារ ធុំឆួលភាយៗម្ដងៗ :

របើរ នាម ២)

[រ-បើ] robaeur

ខណៈឬស្របក់ប្រមាណប្រហែលមួយវេលារើរបើរនៃរូបបុគ្គលស្លាប់ :

របើស

ទីតាំងដោយឡែកមួយរបស់ក្រុងសម្រាប់ទុកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវរបស់របរ ឬសត្វដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់នៅទីសាធារណៈ ហើយដែលត្រូវបានសមត្ថកិច្ចរឹបអូស ប្រមូល ឬរើសបាន។

របើស នាម ១)

[រ-បើស] robaeus

សត្វឬរបស់អ្វីៗដែលបានដោយរើសហើយ ដាច់អាល័យពីម្ចាស់ដើម ត្រូវបានជាសម្បត្តិសម្រាប់រាជការ :

របើស នាម ២)

[រ-បើស] robaeus

(ព.ប្រ.) កូនក្មេងដែលដើរអាវ៉ាសែដាច់សង្វែង ចោលផ្ទះលំនៅឬស្រុកទេស, មានគេរើសយកមកចិញ្ចឹមរក្សា (ដោយទំនងត្រូវច្បាប់), ក៏ហៅ របើស បានដែរ :

របើស នាម

[រ-បើស-ក្រុង] robaeus

ទីតាំងដោយឡែកមួយរបស់ក្រុងសម្រាប់ទុកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវរបស់របរ ឬសត្វដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់នៅទីសាធារណៈ ហើយដែលត្រូវបានសមត្ថកិច្ចរឹបអូស ប្រមូល ឬរើសបាន។

របៀង

ប៉ែកល្វែងសាលាឬផ្ទះធំត្រង់ខាងក្រៅជញ្ជាំងជុំវិញ ក៏ហៅ របៀង ដែរ។

របៀង នាម ១)

[រ-បៀង] robeang

ជួរល្វែងវិហារ ត្រង់ប៉ែកកណ្ដាលល្វែងគ្រឹះ និងល្វែងបាំងសាច :

របៀង នាម ២)

[រ-បៀង] robeang

ប៉ែកល្វែងសាលាឬផ្ទះធំត្រង់ខាងក្រៅជញ្ជាំងជុំវិញ ក៏ហៅ របៀង ដែរ។

របៀងឧស្សាហកម្ម

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយដែលជាច្រកឬផ្លូវសម្រាប់តភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសឬតំបន់នានា ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។

របៀងឧស្សាហកម្ម នាម

[រ-បៀង-អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] robiengaussahakkaam≈

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយដែលជាច្រកឬផ្លូវសម្រាប់តភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសឬតំបន់នានា ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។

របៀន នាម ១)

[រ-បៀន] robeang

ចំណេះដែលចេះមកពីរៀន :

របៀន នាម ២)

[រ-បៀន] robeang

សិល្បសាស្ត្រ, វិជ្ជាការ, អាគមគាថា :

របៀប នាម

[រ-បៀប] r'beab

ការដែលរៀបឬដំណើររៀបរៀងឱ្យចុះបែប; បែប, បែបបទ, បែបផែន, បែបយ៉ាង, លំដាប់ដែលរៀបត្រូវបែប :

របៀប នាម

[រ-បៀប-រ-បប] r'beab

បែបបទ ឬសណ្ដាប់ធ្នាប់ដែលមានរបប។

របៀប នាម

[រ-បៀប-រៀប-រយ] r'beab

សណ្ដាប់ធ្នាប់ដ៏រាបសាត្រូវបែបគ្នា ត្រូវរបបគ្នា។

របៀប នាម

[រ-បៀប-រៀប-រៀង] r'beab

របៀបដែលរៀងគ្នាតាមលំដាប់។

របៀបវារៈ

គោលគំនិតសំខាន់ៗដែលរាយទៅតាមលំដាប់លំដោយ ដើម្បីយកមកពិភាក្សានៅក្នុងអង្គប្រជុំណាមួយ :

របៀបវារៈ នាម

[រ-បៀប-វា-រៈ] robiebveareak≈

គោលគំនិតសំខាន់ៗដែលរាយទៅតាមលំដាប់លំដោយ ដើម្បីយកមកពិភាក្សានៅក្នុងអង្គប្រជុំណាមួយ :

របេកក្រុង

ការរីកក្រុងបណ្ដាលមកពីលំហូរប្រជាជនចូលច្រើនពីជនបទឬកន្លែងផ្សេងទៀត :

របេកក្រុង នាម

[រ-បេក-ក្រុង] robekkrung≈

ការរីកក្រុងបណ្ដាលមកពីលំហូរប្រជាជនចូលច្រើនពីជនបទឬកន្លែងផ្សេងទៀត :

(ព.ប្រ.) កូនត្រីតូចៗមានកូនត្រីក្រាញ់ជាដើមដែលប្រទះទុក្ខវេទនាព្រោះទឹកក្នុងថ្លុក, ក្នុងជ្រលងជាដើមរីងនៅតិចតួច ទាំងត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំងផង; ច្រើនមានតែក្នុងខែជេស្ឋឬខែអាសាឍ ដែលជួនកាល (ក្នុងឆ្នាំខ្លះ) ត្រូវខ្យល់ច្រករនាមអំពីទិសនីរតីបក់រំហួតរាំងគ្មានភ្លៀង រីងទឹក :

របេង នាម

[រ-បេង] robeng

ឈ្មោះរោគក្អករីងឬរោគស្គមរីងជារោគបណ្ដាលកកើតអំពីសួតជាដើម មានអាការៈតត្រំតត្រើយយ៉ាងរឹងត្អឹង ទាំងជារោគឆ្លងផងដែរ :

របេង នាម

[ពូច-រ-បេង] robeng

ពូជមនុស្សដែលធ្លាប់តែអ្នកខ្លះមានរោគរបេងឆ្លងពីមាតាបិតាតៗរៀងមកដល់កូនចៅផង។

របេង នាម

[រ-បេង-កូន-ក្រាញ់] robeng

(ព.ប្រ.) កូនត្រីតូចៗមានកូនត្រីក្រាញ់ជាដើមដែលប្រទះទុក្ខវេទនាព្រោះទឹកក្នុងថ្លុក, ក្នុងជ្រលងជាដើមរីងនៅតិចតួច ទាំងត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំងផង; ច្រើនមានតែក្នុងខែជេស្ឋឬខែអាសាឍ ដែលជួនកាល (ក្នុងឆ្នាំខ្លះ) ត្រូវខ្យល់ច្រករនាមអំពីទិសនីរតីបក់រំហួតរាំងគ្មានភ្លៀង រីងទឹក :

របេញរបុញ

(ម.ព. របិញរបុញ)។

របេញរបុញ គុណនាម

[រ-បេញ-រ-បុញ] robenhrobonh

(ម.ព. របិញរបុញ)។

របេះ

(ម.ព. របេះរបោច)។

របេះ កិរិយាសព្ទ

[រ-បេះ] robeh

រលេះចេញ, របូតចេញដូចគេចាប់បេះ :

របេះ កិរិយាសព្ទ ១)

[រ-បេះ-ដៃ] robeh

របូតដៃចេញពីចំណាប់។

របេះ កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-បេះ-ដៃ] robeh

(ព.ប្រ.) រសាយដៃ; ទាល់គំនិត។

របេះ កិរិយាសព្ទ

[ចេះ-រ-បេះ-ក្បាច់] robeh

(ព.ទ.បុ.) មានចំណេះតែមារយាទមិនល្អឬប្រហែលធ្វេសមិនប្រយ័ត្ន ធ្វើឱ្យភ្លាត់ខូចការខូចប្រយោជន៍។

របេះ កិរិយាសព្ទ

[រ-បេះ-រ-បោច] robeh

របេះដូចគេចាប់បោច, របោចរបូតចេញ។

របេះ កិរិយាសព្ទ

[រ-បោច-រ-បេះ] robeh

(ម.ព. របេះរបោច)។

របែង

កម្រងដែលរែង, ការដែលកើតពីរែង :

របែង នាម

[រ-បែង] robaeng

កម្រងដែលរែង, ការដែលកើតពីរែង :

របែររបោរ

(ព.ប្រ.) ដែលបោរវៀចវេរ, របិញរបុញក្រៃពេក :

របែររបោរ គុណនាម ១)

[រ-បែ-រ-បោ] robaerrobaor

ដែលបោរវៀចរមួល :

របែររបោរ គុណនាម ២)

[រ-បែ-រ-បោ] robaerrobaor

(ព.ប្រ.) ដែលបោរវៀចវេរ, របិញរបុញក្រៃពេក :

របៃ

ការរចនាល្អិតៗរបស់ជាងមាស :

របៃ នាម ១)

[រ-បៃ] robai

គ្រឿងសម្អាងមួយប្រភេទសម្រាប់ស្ត្រីពាក់ជាក្បាំងមុខក្នុងកាលដែលស្អិតស្អាងខ្លួនចេញមកក្រាបសំពះ ក្នុងពិធីអាវាហមង្គល (ច្រើនប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម)។

របៃ នាម ២)

[រ-បៃ] robai

រំយោលផ្កាកម្រងឬរំយោលក្បាច់រចនាផ្សេងៗ។

របៃ គុណនាម

[រ-បៃ] robai

ការរចនាល្អិតៗរបស់ជាងមាស :

របៃរៃដាក់

របស់ដែលរៃឬតម្រូវបណ្ដារាស្ត្រឱ្យចេញឱ្យជូន តាមមុខងារ មុខក្រសួង (ច្រើនមានតែខាងរាជការរដ្ឋបាលក្នុងសម័យបុរាណ)។

របៃរៃដាក់ នាម

[រ-បៃ-រៃ-ដាក់] robaireydak

របស់ដែលរៃឬតម្រូវបណ្ដារាស្ត្រឱ្យចេញឱ្យជូន តាមមុខងារ មុខក្រសួង (ច្រើនមានតែខាងរាជការរដ្ឋបាលក្នុងសម័យបុរាណ)។

របោច

រដកដាច់ឃ្លាតចេញដូចគេបោច :

របោច កិរិយាសព្ទ

[រ-បោច] robaoch

រដកដាច់ឃ្លាតចេញដូចគេបោច :

របោម

សុខុមសត្វមួយបែប មានស្លាប រូបរាងស្រដៀងនឹងរុយ តែធំជាង ច្រើនកើតក្នុងព្រៃនិងវាលមានស្មៅទ្រុបទ្រុល ជាពួកសត្វលោហិតភ័ក្ស :

របោម នាម

[រ-បោម] robaom

សុខុមសត្វមួយបែប មានស្លាប រូបរាងស្រដៀងនឹងរុយ តែធំជាង ច្រើនកើតក្នុងព្រៃនិងវាលមានស្មៅទ្រុបទ្រុល ជាពួកសត្វលោហិតភ័ក្ស :

របោយ គុណកិរិយា

[រ-បោយ] robaoy

ដែលពីមុនមានច្រើន លុះតមកកាន់តែរលោះនៅមានបន្តិចបន្តួច រង្វើលៗ :

របោយ នាម

[រ-បោយ] robaoy

គ្រឿងអន្លក់ស្រស់ឆៅឬឆ្អិន សម្រាប់ប្រើបរិភោគផ្សំជាមួយនឹងអាហារឆ្អាប :

របោះ

ចន្លោះរង្វើលៗឃ្លាតៗពីគ្នា :

របោះ គុណនាម

[រ-បោះ] robaoh

ដែលរង្វើលៗឃ្លាតៗដាច់ៗពីគ្នា :

របោះ នាម

[រ-បោះ] robaoh

ចន្លោះរង្វើលៗឃ្លាតៗពីគ្នា :

របោះរបោយ

ដែលរបោយណាស់, ដែលយូរៗឃើញមានមួយៗ :

របោះរបោយ គុណកិរិយា

[រ-បោះ-រ-បោយ] robaohbaoy

ដែលរបោយណាស់, ដែលយូរៗឃើញមានមួយៗ :

របះ

(ម.ព. របះបន្ទាត់)។

របះ នាម

[រ-បះ] robah

ការរះឱ្យមានឃ្លា។

របះ នាម

[រ-បះ] robah

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទមានរូបសណ្ឋានបែបនេះ (។) សម្រាប់រះខណ្ឌឃ្លាក្នុងសង្កាត់នៃប្រយោគវែងខ្លីនីមួយៗ។ របះ នេះមានឈ្មោះផ្សេងៗទៅទៀតហៅថា របះសាខា ក៏បានគឺ។

របះ នាម

[រ-បះ-ចប់] robah

(ម.ព. របះបរិយោសាន)។

របះ នាម

[រ-បះ-តូច] robah

របះដែលរះរាំងសេចក្ដីខ្លី។

របះ នាម

[រ-បះ-ធំ] robah

របះដែលរះរាំងសេចក្ដីវែង។

របះ នាម

[រ-បះ-បន់-ទាត់] robah

របះដែលរះត្រង់ចុងបន្ទាត់មួយខាងលើហើយបន្ទាត់ខាងក្រោមបន្ទាប់គ្នានោះត្រូវលូកចូល គឺត្រូវសរសេរលូកចូលមកខាងក្នុងឱ្យល្មមដល់ការគួរ មិនសរសេរឱ្យមានដើមបន្ទាត់ឬក្បាលបន្ទាត់ស្មើនឹងបន្ទាត់លើ។

របះ នាម

[រ-បះ-ប៉ះ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] robah

ក្នុងសម័យបុរាណ ប្រើរូបសណ្ឋានបែបនេះ (៕), ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រើរូបបែបនេះ (។) គឺរូបទោលតែមួយដែរ; ឬជួនប្រើរូបបែបនេះ (។ ៚) ក៏មាន, រូបបែបនេះ (៕៚) ក៏មាន (ដូចបុរាណដែរ)។ របះដែលមាន គោមូត្រ ផ្សំជាមួយផងនេះ កវីក្នុងសម័យបុរាណ ច្រើនប្រើក្នុងទីបំផុតចប់ស្រេចនៃកាព្យ, ដូចជា :