វចនានុក្រមខ្មែរ

រមូរ នាម

[រ-មូ] romur

សំណុំដែលមូររួចហើយ, ប្រមូរ, របុំ :

រមូល កិរិយាសព្ទ a

[រ-មូល] romul

រំជួល, ជ្រួល, ឆ្មូល ក្នុងក្រពះ ព្រោះឃ្លានអាហារខ្លាំង ឬព្រោះបរិភោគអាហារចំណីចត់ច្រើនពេកជាដើម :

រមូល គុ., ន. b

[រ-មូល] romul

ដែលរំជួល, ជ្រួល, ឆ្មូល ក្នុងក្រពះ :

រមួត

ឥរិយាបថក្នុងរបាំបុរាណដែលប្រើដងខ្លួនធ្វើចលនាផ្អៀងផ្អងបង្អូសយឺតៗ ទន់ភ្លន់ រស់រវើក ស្អិតជាប់គ្នា និងហាប់ណែន។

រមួត នាម

[រ-មួត] romuot≈

ឥរិយាបថក្នុងរបាំបុរាណដែលប្រើដងខ្លួនធ្វើចលនាផ្អៀងផ្អងបង្អូសយឺតៗ ទន់ភ្លន់ រស់រវើក ស្អិតជាប់គ្នា និងហាប់ណែន។

រមួល គុណនាម

[រ-មួល] romuol

ដែលមានលំនាំវៀចដូចគេចាប់មួល :

រមួល គុណនាម

[រ-មួល-ក] romuol

ដែលប្រឹងរង្កៀក-កដូចគេចាប់មួល :

រមួល គុណនាម

[រ-មួល-ខ្លួន] romuol

ដែលពត់រេខ្លួនដូចគេចាប់រមួល :

រមួលក្រពើ

(ព.ប្រ.) ទញ់ទ័លឆ្លើយដោយដោះស្រាយអាថ៌ប្រស្នាមិនរួច ក៏ខំប្រឹងត្រដរឆ្លើយពានត្រោកពានត្រាំងដោយអាការៈរមួលខ្លួនក្អេលក្អូលៗ ឬអែនអនៗ :

រមួលក្រពើ គុណនាម ១)

[រ-មួល-ក្រ-ពើ] romuolkroper

ដែលរមួលសសៃកំភួនជើង (ដូចជាក្រពើដែលត្រូវគ្រឿងប្រហារមាំរមួលខ្លួន) ព្រោះរោគអហិវាតជាដើមចាប់ខ្លាំង។

រមួលក្រពើ កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-មួល-ក្រ-ពើ] romuolkroper

(ព.ប្រ.) ទញ់ទ័លឆ្លើយដោយដោះស្រាយអាថ៌ប្រស្នាមិនរួច ក៏ខំប្រឹងត្រដរឆ្លើយពានត្រោកពានត្រាំងដោយអាការៈរមួលខ្លួនក្អេលក្អូលៗ ឬអែនអនៗ :

រមៀត

វល្លិមួយប្រភេទ សាច់ដើមសម្បុរលឿងស្រដៀងនឹងមើមរមៀតច្រើនប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ :

ប្រទាលមួយប្រភេទ មានក្លិនប្រហើរ គេដាំយកមើមជារបររាយរង, សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់យកព័ណ៌លឿង, ប្រើជាលម្អិតដែលហៅថា ម្សៅរមៀត សម្រាប់លាបរាងកាយ, ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ, ...ឬប្រើទាំងស្លឹកទាំងមើមធ្វើជាគ្រឿងសម្លក៏បាន; រមៀតមានច្រើនប្រភេទ :

រមៀត នាម

[រ-មៀត] romiet

វល្លិមួយប្រភេទ សាច់ដើមសម្បុរលឿងស្រដៀងនឹងមើមរមៀតច្រើនប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ :

រមៀល

ដែលទាបម្ខាងល្មមតែផ្លែក្រូចរមៀលបាន :

រមៀល កិរិយាសព្ទ

[រ-មៀល] romiel

រអិលជ្រុលវិលឯងរឿយៗ ច្រើនត្រឡប់ច្រើនសាពីទីខ្ពស់ទៅទីទាបដូចគេចាប់ប្រមៀល :

រមៀល គុណនាម

[រ-មៀល-ក្រូច] romiel

ដែលទាបម្ខាងល្មមតែផ្លែក្រូចរមៀលបាន :

រមេញ

ដែលរត់ជួរ, រត់របៀប លំគេញ :

រមេញ គុណនាម

[រ-មេញ] romenh

ដែលរត់ជួរ, រត់របៀប លំគេញ :

រមែង

តែង, តែងតែ, រែង, រែងតែ, ធ្លាប់តែ, ច្រើនតែ :

រមែង គុណកិរិយា

[រ-មែង] romeaeng

តែង, តែងតែ, រែង, រែងតែ, ធ្លាប់តែ, ច្រើនតែ :

រមែងតែ

(ម.ព. រមែង)។

រមែងតែ គុណកិរិយា

[រ-មែង-តែ] romengtae≈

(ម.ព. រមែង)។

រម៉ង់

ដែលចេញជាពកតូចៗរដិបរដុបពាស :

រម៉ង់ គុណនាម

[រ-ម៉ង់] romong

ដែលចេញជាពកតូចៗរដិបរដុបពាស :

រម៉ាំងរម៉ោក

សូរឮម៉ាំងៗម៉ោកៗ ឬម៉ោកៗ ម៉ាំងៗ រឿយៗ ដោយប៉ះទង្គុកទង្គិចនឹងដុំដីរដិបរដុបជាដើម។

រម៉ាំងរម៉ោក គុ.កិ., គុ.

[រ-ម៉ាំង-រ-ម៉ោក] romangromaok

ដែលច្រឡោះបោះខ្ជាំងៗ ម៉ាំងៗ ម៉ោកៗ :

រម៉ាំងរម៉ោក ឧទានសព្ទ

[រ-ម៉ាំង-រ-ម៉ោក] romangromaok

សូរឮម៉ាំងៗម៉ោកៗ ឬម៉ោកៗ ម៉ាំងៗ រឿយៗ ដោយប៉ះទង្គុកទង្គិចនឹងដុំដីរដិបរដុបជាដើម។

រម៉ិករម៉ក់

ដែលតូចៗច្រមិចច្រមក់, កញ្ច្រិកកញ្ច្រក់ :

រម៉ិករម៉ក់ គុណនាម

[រ-ម៉ិក-រ-ម៉ក់] romekromok

ដែលតូចៗច្រមិចច្រមក់, កញ្ច្រិកកញ្ច្រក់ :

រម៉ិង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រម៉ង់ ថា រម៉ិងរម៉ង់ ដែលរម៉ង់ខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះ ឬដែលរម៉ង់មិនស្មើគ្នា :

រម៉ិង បុព្វបទ

[រ-ម៉ិង] romeng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រម៉ង់ ថា រម៉ិងរម៉ង់ ដែលរម៉ង់ខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះ ឬដែលរម៉ង់មិនស្មើគ្នា :

រម៉ិងរម៉ាំង

ដែលចេញសូរសព្ទម៉ាំងៗ ខ្លាំងៗ :

រម៉ិងរម៉ាំង គុ.កិ., គុ.

[រ-ម៉ិង-រ-ម៉ាំង] romengromang

ដែលចេញសូរសព្ទម៉ាំងៗ ខ្លាំងៗ :

រម៉ឹម

ដែលមានមុខតូចៗចេញក្រមឹមៗមក :

រម៉ឹម គុណនាម

[រ-ម៉ឹម] romoem

ដែលមានមុខតូចៗចេញក្រមឹមៗមក :

រម៉េះរម៉ោះ

(ម.ព. មម៉េះមម៉ោះ)។

រម៉េះរម៉ោះ គុ.កិ., គុ.

[រ-ម៉េះ-រ-ម៉ោះ] romehromaoh

(ម.ព. មម៉េះមម៉ោះ)។

រម៉ោក

សូរឮម៉ោកៗរឿយៗ។

រម៉ោក ឧទានសព្ទ

[រ-ម៉ោក] romaok

សូរឮម៉ោកៗរឿយៗ។

រម៉ោករម៉ាំង

(ម.ព. រម៉ាំងរម៉ោក)។

រម៉ោករម៉ាំង ឧទានសព្ទ

[រ-ម៉ោក-រ-ម៉ាំង] romaokromaamng≈

(ម.ព. រម៉ាំងរម៉ោក)។

រម្ងក

អន្ទាក់មានដងកាន់ទាក់ផ្ទាល់ដៃបាន :

រម្ងក នាម

[រំ-ងក] romngok

អន្ទាក់មានដងកាន់ទាក់ផ្ទាល់ដៃបាន :

រម្ងាច

កាយឬឆាយភ្លើងឱ្យរាចរាយដើម្បីឱ្យអន់ឆេះ, ឱ្យអន់រង្គំ :

រម្ងាច កិរិយាសព្ទ

[រំ-ងាច] romngeach

កាយឬឆាយភ្លើងឱ្យរាចរាយដើម្បីឱ្យអន់ឆេះ, ឱ្យអន់រង្គំ :

រម្ងាប់

ធ្វើឱ្យរងាប់, ឱ្យស្ងប់, ឱ្យបាត់ស្ងាត់, ឱ្យវិនាស :

រម្ងាប់ កិរិយាសព្ទ

[រំ-ងាប់] romngeab

ធ្វើឱ្យរងាប់, ឱ្យស្ងប់, ឱ្យបាត់ស្ងាត់, ឱ្យវិនាស :

រម្ងាស់

(ព.ប្រ.) យំអណ្ដឺតអណ្ដកក្រស្ងៀម។

រម្ងាស់ កិរិយាសព្ទ

[រំ-ងាស់] romngeas

ស្ងោរឱ្យពុះច្រើនអំពុះ, ស្ងោរទុកឱ្យពុះយូរដើម្បីឱ្យរលួយ, ឱ្យបែកខ្ទិះ, ឱ្យរីង :

រម្ងាស់ កិរិយាសព្ទ

[ជេ-រំ-ងាស់] romngeas

ជេររំលើកបើកកកាយមិនលែងងាយ។

រម្ងាស់ កិរិយាសព្ទ

[យំ-រំ-ងាស់] romngeas

(ព.ប្រ.) យំអណ្ដឺតអណ្ដកក្រស្ងៀម។

រម្ងើក

(ព.ម.) ; (ព.ទ្រ.)។

រម្ងើក គុណនាម

[រំ-ងើក] romngauk

ដែលមានដំណើរងើកៗ, ដែលយឺតពើកៗ :

រម្ងើក គុណនាម

[អា-រំ-ងើក] romngauk

(ព.ម.) ; (ព.ទ្រ.)។

រម្ដោះ

ធ្វើឱ្យរដោះ, រំលស់ :

រម្ដោះ កិរិយាសព្ទ

[រំ-ដោះ] rumdaoah≈

ធ្វើឱ្យរដោះ, រំលស់ :

រម្ភា

ស្ត្រីអប្សរ; ស្ត្រីពេស្យា :

រម្ភា នាម

[រំ-ភា] romphea

ស្ត្រីអប្សរ; ស្ត្រីពេស្យា :

រម្យ

(ម.ព. រម្យដ្ឋាន)។

រម្យ គុណនាម

[រំ] romyor

ដែលគួររីករាយ, គួរចាប់ចិត្ត; ពីរោះ; ល្អ :

រម្យ គុណនាម

[បូ-រ៉ី-រំ] romyor

(ម.ព. បុរីរម្យ)។

រម្យ នាម

[រ័ម-យ័ត-ឋាន] romyor

ដូចគ្នានឹង រមណីយដ្ឋាន ដែរ (ម.ព. រមណី)។

រម្យ នាម

[រ័ម-យ័ស-ស្ថាន] romyor

(ម.ព. រម្យដ្ឋាន)។

រម្យទម

(ម.ព. រមទម)។

រម្យទម គុណនាម

[រំ-ទំ] romyotom

(ម.ព. រមទម)។

រម្យា

ដើមចម្ប៉ា; រាត្រី; (យប់) :

រម្យា នាម

[រ័ម-យា] romyea

ដើមចម្ប៉ា; រាត្រី; (យប់) :

រម្យ—

(ម.ព. រម្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រម្យ— នាម

[រ័ម-យៈ—] rmoyeak—≈

(ម.ព. រម្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រម្លត់

ធ្វើឱ្យរលត់រលាយ :

រម្លត់ កិរិយាសព្ទ

[រំ-លត់] romlot

(ម.ព. រំលត់)។

រម្លត់ កិរិយាសព្ទ

[រំ-លត់] romlot

ធ្វើឱ្យរលត់រលាយ :

រម្លប់

(ម.ព. រម្លុប)។

រម្លប់ កិរិយាសព្ទ

[រំ-លប់] romlob

(ម.ព. រម្លុប)។

រម្លស់

(ម.ព. រំលស់)។

រម្លស់ កិរិយាសព្ទ

[រំ-លស់] romlos

(ម.ព. រំលស់)។

រម្លាក

ស្នាមដំបៅរលាក :

រម្លាក នាម

[រំ-លាក] romleak

ស្នាមដំបៅរលាក :

រម្លាយ

ដុត, បូជា(ចំពោះសព) :

រម្លាយ កិរិយាសព្ទ ១)

[រំ-លាយ] romleay

ធ្វើឱ្យរលាយ :

រម្លាយ កិរិយាសព្ទ ២)

[រំ-លាយ] romleay

ធ្វើឱ្យខូច, ឱ្យវិនាស, បំបាត់បំបង់ :

រម្លាយ កិរិយាសព្ទ ៣)

[រំ-លាយ] romleay

ដុត, បូជា(ចំពោះសព) :

រម្លីង

(ព.ប្រ.) លក់ចាយឬបំផ្លាញឱ្យអស់គ្មានសល់ :

រម្លីង កិរិយាសព្ទ ១)

[រំ-លីង] romling

ធ្វើឱ្យរលីង :

រម្លីង កិរិយាសព្ទ ២)

[រំ-លីង] romling

(ព.ប្រ.) លក់ចាយឬបំផ្លាញឱ្យអស់គ្មានសល់ :

រម្លឹក

ធ្វើឱ្យរឭកឃើញ គឺឱ្យនឹកឃើញ, ឱ្យភ្ញាក់ស្មារតី, ឱ្យចាំឡើងវិញ :

រម្លឹក កិរិយាសព្ទ

[រំ-លឹក] rumlerk

ធ្វើឱ្យរឭកឃើញ គឺឱ្យនឹកឃើញ, ឱ្យភ្ញាក់ស្មារតី, ឱ្យចាំឡើងវិញ :

រម្លុប

ធ្វើឱ្យរលុប ឬប្រើគេឱ្យលុប :

រម្លុប កិរិយាសព្ទ

[រំ-លុប] romlob

ធ្វើឱ្យរលុប ឬប្រើគេឱ្យលុប :

រម្លុះ

ប្រឡាយធំដែលទឹកហូរច្រោះធ្លុះធ្លាយឬដែលជីកឱ្យធ្លុះធ្លាយនាំទឹកឱ្យហូរច្រោះរលុះថែមឡើងទៀត ចេញពីស្ទឹង, ពីព្រែកមកកាន់ទីវាលឬនាំឱ្យស្ទឹង, ឱ្យព្រែកហូរចួបគ្នា :

រម្លុះ កិរិយាសព្ទ a

[រំ-លុះ] romluh

ធ្វើឱ្យរលុះ, ឱ្យច្រោះធ្លាយ :

រម្លុះ នាម b

[រំ-លុះ] romluh

ប្រឡាយធំដែលទឹកហូរច្រោះធ្លុះធ្លាយឬដែលជីកឱ្យធ្លុះធ្លាយនាំទឹកឱ្យហូរច្រោះរលុះថែមឡើងទៀត ចេញពីស្ទឹង, ពីព្រែកមកកាន់ទីវាលឬនាំឱ្យស្ទឹង, ឱ្យព្រែកហូរចួបគ្នា :

រម្លូត

ធ្វើឱ្យរបូតចុះឬឱ្យរបូតចេញ :

រម្លូត កិរិយាសព្ទ ១)

[រំ-លូត] romlut

ធ្វើឱ្យរលូត :

រម្លូត កិរិយាសព្ទ ២)

[រំ-លូត] romlut

ធ្វើឱ្យរបូតចុះឬឱ្យរបូតចេញ :

រម្លើង

(ម.ព. រំលើងឫសគល់)។

រម្លើង កិរិយាសព្ទ

[រំ-លើង] romlerng

ធ្វើឱ្យរលើង :