ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

រាជិសី នាម

[រាជ-ជិ-សី] reachisei

ស្ដេចទ្រង់រាជ្យដែលចេញទ្រង់ព្រះផ្នួសជាឥសី។

រាជី

គ្រឿងចំណាំដាក់ជាជំនួសនិមិត្តសីមាដែលពុំប្រាកដ ឬ ដែលកំបាំងមើលពុំឃើញ ដើម្បីឱ្យដឹងទីកំណត់ព្រំដែន :

រាជី នាម

[រា-ជី] reaji

គ្រឿងចំណាំដាក់ជាជំនួសនិមិត្តសីមាដែលពុំប្រាកដ ឬ ដែលកំបាំងមើលពុំឃើញ ដើម្បីឱ្យដឹងទីកំណត់ព្រំដែន :

រាជូបករណ៍

គ្រឿងប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជា, គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិតព្រះអង្គ; (ទង់រាជូបករណ៍ ទង់សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រើផ្ទាល់ព្រះអង្គ)។

រាជូបករណ៍ នាម

[រា-ជូ-ប៉ៈ-ក] reachubkoron

គ្រឿងប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជា, គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិតព្រះអង្គ; (ទង់រាជូបករណ៍ ទង់សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រើផ្ទាល់ព្រះអង្គ)។

រាជ្យ

ការដណ្ដើមយករាជ្យ, ការជ្រែករាជ្យ។

រាជ្យ គុណនាម

[រាច] reachyor

ដែលជាប់ទាក់ទងដោយព្រះរាជា, ដែលជារបស់ព្រះរាជា ឬដែលជារបស់សម្រាប់ផែនដី :

រាជ្យ នាម

[រាច] reachyor

ភាវៈជាព្រះរាជា; សម្បត្តិសម្រាប់ផែនដី, ស្រុកទេសដែលជាសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា; ការគ្រប់គ្រងផែនដី :

រាជ្យ នាម

[រា-ជៈ-ទ្រ័ប] reachyor

ទ្រព្យសម្រាប់រាជ្យ, របស់រាជការ។

រាជ្យ នាម

[រា-ជ្យៈ-ភ័ង] reachyor

ការដណ្ដើមយករាជ្យ, ការជ្រែករាជ្យ។

រាជ្យាង្គ

អង្គនៃរាជ្យ, អង្គរបស់រាជការ; តាមបែបបទបុរាណថាមាន ៩យ៉ាងគឺ ១មានព្រះរាជាជាប្រធានរបស់ប្រទេស; ២មានមហាមាត្យអ្នកឈ្លាសវៃជាប្រធានសម្រេចកិច្ច រាជការ; ៣មានប្រទេសដទៃជាមិត្តស្និទ្ធជិត; ៤មានទ្រព្យបរិបូណ៌ល្មមដល់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស; ៥មានអ្នកប្រាជ្ញច្រើន; ៦មានបន្ទាយមាំមួន; ៧មានស

រាជ្យាង្គ នាម

[រា-ជ្យាង] reachyeangkor

អង្គនៃរាជ្យ, អង្គរបស់រាជការ; តាមបែបបទបុរាណថាមាន ៩យ៉ាងគឺ ១មានព្រះរាជាជាប្រធានរបស់ប្រទេស; ២មានមហាមាត្យអ្នកឈ្លាសវៃជាប្រធានសម្រេចកិច្ច រាជការ; ៣មានប្រទេសដទៃជាមិត្តស្និទ្ធជិត; ៤មានទ្រព្យបរិបូណ៌ល្មមដល់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស; ៥មានអ្នកប្រាជ្ញច្រើន; ៦មានបន្ទាយមាំមួន; ៧មានស

រាជ–

(ម.ព. រាជ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

រាជ– នាម

[—រាច] —reach≈

(ម.ព. រាជ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

រាជ—

(ម.ព. រាជ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រាជ— នាម

[រា-ជៈ—] reacheak—≈

(ម.ព. រាជ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រាតត្បាត កិរិយាសព្ទ

[រាត-ត្បាត] reattbat

រុករានយករបស់អំពីអ្នកនេះខ្លះអ្នកនោះខ្លះដោយទទូចឱ្យខាងតែបាន, រុករាន លុកលុយនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្ដីសុខនិងការរស់នៅ :

រាតត្បាត គុណនាម

[រាត-ត្បាត] reattbat

ដែលឆ្លងរាលដាលទៅគ្រប់ទិសទី :

រាតម្បាញ

ឈើចងបន្តោងតង្ករតម្បាញ (ហៅ ឈើរា ក៏បាន)។

រាតម្បាញ នាម

[រា-ដំ-បាញ] reatmbeanh

ឈើចងបន្តោងតង្ករតម្បាញ (ហៅ ឈើរា ក៏បាន)។

រាត់ កិ., គុ.កិ. ១)

[រាត់] reat

ទាញកន្ត្រាក់ផ្ដាច់ដោយបង្ខំ :

រាត់ កិរិយាសព្ទ ២)

[រាត់] reat

វាយបេះដោយចុងរំពាត់ :

រាត់រាយ

រាយរតាត់រតាយ, ខ្ចាត់ខ្ចាយពីសពាស :

រាត់រាយ កិ., គុ.កិ.

[រាត់-រាយ] rortoreay

រាយរតាត់រតាយ, ខ្ចាត់ខ្ចាយពីសពាស :

រាត្រី

ឈើតូចមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូបតែក្នុងវេលាយប់, ជាពួកភូតគ្រាម កាច់ដើមដោតបណ្ដុះបាន, ជាឈើចាញ់ទឹក :

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី] reatrei

យប់, វេលាយប់។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-កាល] reatrei

(ម.ព. រត្តិកាល)។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-ច] reatrei

(ម.ព. រត្តិចរ)។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-ជល់] reatrei

ទឹកសន្សើម។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-ភាក] reatrei

(ម.ព. រត្តិភាគ)។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-មៈ-នី] reatrei

ព្រះចន្ទ្រ។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-វិ-គំ] reatrei

រាត្រីវិភាត អរុណោទ័យ (ពេលព្រឹកព្រាង, វេលាបំព្រាង)។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-សៈ-ម៉ោ-ស] reatrei

ការប្រជុំគ្នាក្នុងរាត្រី, ទីប្រជុំគ្នាពេលយប់។ ច្រើនប្រើចំពោះទីប្រជុំដែលមានរបាំឬមហោស្រពផ្សេងៗ ជាគ្រឿងកម្សាន្តផង។

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-សុ-វ៉ាត់] reatrei

សួស្ដីក្នុងវេលាយប់; ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាក្នុងវេលាយប់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាយប់!

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី] reatrei

ឈើតូចមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូបតែក្នុងវេលាយប់, ជាពួកភូតគ្រាម កាច់ដើមដោតបណ្ដុះបាន, ជាឈើចាញ់ទឹក :

រាថយ

ទច់ មិនរុលទៅមុខ, ឈប់ហើយថយ មិនទៅមុខ :

រាថយ កិរិយាសព្ទ

[រា-ថយ] reathay

ទច់ មិនរុលទៅមុខ, ឈប់ហើយថយ មិនទៅមុខ :

រាធន៍

សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន, សេចក្ដីរុងរឿង។

រាធន៍ នាម

[រាត] reathon

សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន, សេចក្ដីរុងរឿង។

រាន នាម

[រាន] rean

គ្រែវាលឬមានដំបូល មានសសរដាំក្នុងដី សម្រាប់អង្គុយលំហើយឬសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់លក់ជាដើម។

រាន នាម

[រាន-មាន់] rean

រានធ្វើឱ្យមាន់នៅ។

រាន កិរិយាសព្ទ

[លក់-រាន] rean

ដាក់អីវ៉ាន់លើរានលក់។

រាន កិរិយាសព្ទ ១)

[រាន] rean

កាប់គាស់រម្លើងទីដី, ព្រៃ ឱ្យកើតបានជាស្រែ, ចម្ការ, ភូមិលំនៅ :

រាន កិរិយាសព្ទ ២)

[រាន] rean

ជម្នះចូលឱ្យបានជឿនទៅមុខ :

រាន កិរិយាសព្ទ

[រាន-ទន់-ទ្រាន] rean

ទន្ទ្រានចូលឥតញញើត។

រាន កិរិយាសព្ទ

[រាន-ព្រៃ] rean

កាប់ឆ្ការព្រៃ យកដី :

រាន នាម

[រាន-ភ្លើង] rean

រានវាលខ្ពស់ដាក់ពំនូកដីពីលើ សម្រាប់បង្កាត់ភ្លើងឱ្យឆេះសន្ធោយកពន្លឺក្នុងវេលាយប់។

រាន កិរិយាសព្ទ

[រាន] rean

រវះរវាម; មិនរើសអើង :

រានកាន

រាតត្បាត; យកដោយរំលោភ; ជ្រៀតបៀតយក :

រានកាន កិរិយាសព្ទ

[រាន-កាន] reankan

រាតត្បាត; យកដោយរំលោភ; ជ្រៀតបៀតយក :

រានហាល

រានវាលជាប់នឹងផ្ទះសម្រាប់ហាលអ្វីៗ។

រានហាល នាម

[រាន-ហាល] reanohal

រានវាលជាប់នឹងផ្ទះសម្រាប់ហាលអ្វីៗ។

រាន់

បន្ទាន់ទប់មិនឈ្នះ :

រាន់ កិ., គុ.កិ.

[រាន់] rean

បន្ទាន់ទប់មិនឈ្នះ :

រាប គុណនាម ១)

[រាប] reab

ដែលមិនរដិបរដុប, ដែលឥតប៉ោង, ឥតផត, ឥតខ្ពស់ទាប :

រាប គុណនាម ២)

[រាប] reab

ដែលពង្រាបបានបទស៊ាំថ្នឹកហើយ :

រាប គុណនាម

[រាប-ធេង] reab

រាបសព្វអន្លើ។

រាប គុណនាម

[រាប-ស្មើ] reab

ដែលរាបស្មើគ្នាឥតមានប្លែក។

រាបទាប

ដែលមានតែទាបឥតខ្ពស់, ឥតរដិបរដុប; ដែលសុភាពទន់ភ្លន់ :

រាបទាប គុណនាម

[រាប-ទាប] reaboteab

ដែលមានតែទាបឥតខ្ពស់, ឥតរដិបរដុប; ដែលសុភាពទន់ភ្លន់ :

រាបសា

ដែលមិនប្លែកពីគេ, យ៉ាងកណ្ដាល, សាមញ្ញ :

រាបសា គុណនាម

[រាប-សា] reabasa

ដែលមិនប្លែកពីគេ, យ៉ាងកណ្ដាល, សាមញ្ញ :

រាប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[រាប់] rorb

គិតចំនួន, ត្រួត, ពិនិត្យ ឬកំណត់ឱ្យដឹងចំនួន :

រាប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[រាប់] rorb

ស្រឡាញ់យកជាគ្នា, ទុកដាក់ថាជាបានការ :

រាប់ គុណនាម ៣)

[រាប់] rorb

មួយចំនួន, ច្រើន(មិនកំណត់ចំនួនឱ្យច្បាស់)។ ជួនកាលមានប្រើ «រាប់សិប» (អាចជាពាក្យមកពី សាមសិប,..., កៅសិប) ផងដែរ :

រាប់ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-បាត] rorb

ដាក់បាយក្នុងបាត្រដូចគេរាប់ គឺដួសបាយនឹងវែកដាក់ក្នុងបាត្រភិក្ខុសង្ឃ ដែលដាក់រៀបដង្ហែគ្នា, ដោយគ្នេរបាយឱ្យល្មមគ្រប់គ្រាន់តាមចំនួនបាត្រ :

រាប់ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-មុក] rorb

រាប់យកជាមុខ, ទុកដាក់ថាជាអ្នកមានមុខមានឈ្មោះ។

រាប់ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-រក] rorb

រាប់អានទៅមករកនេះរកនោះ ឬរាប់អានពឹងរកគ្នា។

រាប់រៀប

និយាយបូរបាច់តាមរបៀបហូរហែឬនិយាយតំណាលតាមរបៀបរឿងរ៉ាវ :

រាប់រៀប កិ., គុ.កិ.

[រាប់-រៀប] reabarieb

និយាយបូរបាច់តាមរបៀបហូរហែឬនិយាយតំណាលតាមរបៀបរឿងរ៉ាវ :

រាប់លុយ

ចងការប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃដោយមានការប្រាក់ខ្ពស់ :

រាប់លុយ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-លុយ] reabluy≈

ចងការប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃដោយមានការប្រាក់ខ្ពស់ :

រាប់អាន

ចងចិត្តស្រឡាញ់, ពេញចិត្តទៅរក; គោរព, ជឿស្ដាប់ :

រាប់អាន កិរិយាសព្ទ

[រាប់-អាន] reabaaan

ចងចិត្តស្រឡាញ់, ពេញចិត្តទៅរក; គោរព, ជឿស្ដាប់ :

រាពណ៍

នាមរបស់ព្រះបាទទសក័ណ្ឋឬទសមុខ (ក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ច្រើនហៅថា :

រាពណ៍ នាម

[រាប] reapon

នាមរបស់ព្រះបាទទសក័ណ្ឋឬទសមុខ (ក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ច្រើនហៅថា :

រាម

នាមរបស់ព្រះរាជឱរសអង្គមួយនៃព្រះបាទទសរថនិងនាងសុមិត្រា (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) :

រាម នាម

[រាម] ream

រនាម :

រាម នាម

[រាម] ream

ឈ្មោះកំពង់មាត់សមុទ្រនៅខេត្តព្រះសីហនុ។

រាម នាម

[រាម] ream

នាមរបស់ព្រះរាជឱរសអង្គមួយនៃព្រះបាទទសរថនិងនាងសុមិត្រា (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) :

រាមកិរ្តិ៍

រឿងរាមាយណៈ; ប្រើដោយផ្សំពាក្យ រាម + កិរ្តិ៍ ហៅថា រឿងរាមកិរ្តិ៍ ឬ រាមកេរ្តិ៍។

រាមកិរ្តិ៍ នាម

[រាម-កេ] reamkerti

រឿងរាមាយណៈ; ប្រើដោយផ្សំពាក្យ រាម + កិរ្តិ៍ ហៅថា រឿងរាមកិរ្តិ៍ ឬ រាមកេរ្តិ៍។

រាមចន្ទ្រ នាម

[រាម-ច័ន] reamchontror

ព្រះរាម (ក្នុងអវតារទី ២នៃវិស្ណុ)។

រាមញ្ញ នាម

[រា-មុ័ញ] reamonhnh

មនុស្សជាតិមន។

រាមញ្ញ នាម

[រា-មុ័ញ-ប្រ-ទេស] reamonhnh

ប្រទេសមន។

រាមណេយ្យ—

(ម.ព. រមណីយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រាមណេយ្យ— នាម

[រា-មៈ-នៃ-យៈ—] reameakneyyeak—≈

(ម.ព. រមណីយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រាមភូមិ នាម

[រា-មៈ-ភូម] reamphum

ដូចគ្នានឹង រមណីយភូមិ ដែរ។

រាមរាជ្យ

រាជ្យព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាមឬព្រះរាមាធិបតី; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "យូរអង្វែងណាស់ហើយ" គឺនិយាយតាមពាក្យចាស់ៗតំណាលប្រាប់គ្នាថា តាំងពីរាមរាជ្យឯណោះ គឺតាំងពីក្នុងរាជ្យព្រះរាមឯណោះ (ព.សា.)។

រាមរាជ្យ នាម

[រាម-រាច] reamreachyor

រាជ្យព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាមឬព្រះរាមាធិបតី; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "យូរអង្វែងណាស់ហើយ" គឺនិយាយតាមពាក្យចាស់ៗតំណាលប្រាប់គ្នាថា តាំងពីរាមរាជ្យឯណោះ គឺតាំងពីក្នុងរាជ្យព្រះរាមឯណោះ (ព.សា.)។