រូបតា នាម
[រូ-ប៉ៈ-តា] rubakta≈
មូលតាមួយបែបដែលឥតមានអត្ថិភាពជាពាក្យឯករាជ្យក្នុងភាសា (លោក អៀវ កើស ហៅថា «កន្ទេចពាក្យ») សម្រាប់ភ្ជាប់ជាមួយពាក្យប្ញស ឬជាមួយប្ញស ដើម្បីបង្កើតនិងពាក្យបំបែកពាក្យ។ :
Khmer words, how to say them, and what they mean — open to read, and improved by the people who use it.
[រូ-ប៉ៈ-តា] rubakta≈
មូលតាមួយបែបដែលឥតមានអត្ថិភាពជាពាក្យឯករាជ្យក្នុងភាសា (លោក អៀវ កើស ហៅថា «កន្ទេចពាក្យ») សម្រាប់ភ្ជាប់ជាមួយពាក្យប្ញស ឬជាមួយប្ញស ដើម្បីបង្កើតនិងពាក្យបំបែកពាក្យ។ :
រូបជំនួស។
[រូប-តាង] rubtang≈
រូបជំនួស។
រូបភាពដែលប្រត្យក្សារម្មណ៍ផ្ដល់ឱ្យអង្គចងចាំ (លំនឹក) នៅពេលដែលមនុស្សបានជួបប្រាស្រ័យផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុជាច្រើនលើក ហើយបានផ្ដិត ស្លាកស្នាមរបស់វាចូលទៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស ក្រោយមកអង្គចងចាំ បង្ហាញឡើងវិញនូវលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន ពេលដែលមនុស្សមិននៅផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុ។
[រូប-តំ-ណាង] rubtamnang≈
(ម.ព. រូបតាង)។
[រូប-តំ-ណាង] rubtamnang≈
រូបភាពដែលប្រត្យក្សារម្មណ៍ផ្ដល់ឱ្យអង្គចងចាំ (លំនឹក) នៅពេលដែលមនុស្សបានជួបប្រាស្រ័យផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុជាច្រើនលើក ហើយបានផ្ដិត ស្លាកស្នាមរបស់វាចូលទៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស ក្រោយមកអង្គចងចាំ បង្ហាញឡើងវិញនូវលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន ពេលដែលមនុស្សមិននៅផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុ។
រូបដែលផ្ដិតចាកកញ្ចក់ថត។
[រូប-ថត] rubathat
រូបដែលផ្ដិតចាកកញ្ចក់ថត។
សារធាតុដែលមានម៉ាសហើយតាំងទីក្នុងលំហ។
[រូ-ប៉ៈ-ធាត] rubaktheat≈
សារធាតុដែលមានម៉ាសហើយតាំងទីក្នុងលំហ។
ទ្រឹស្ដីដែលយល់ថារូបធាតុគឺជាតថភាពដំបូង ពោលគឺរូបធាតុ និងដំណើរបាតុភូតទាំងអស់អាចឱ្យគេពន្យល់បានថា ជាការបង្ហាញឱ្យឃើញឬជាលទ្ធផលនៃរូបធាតុ :
[រូ-ប៉ៈ-ធាត-និ-យំ] rubaktheatniyum≈
ទ្រឹស្ដីដែលយល់ថារូបធាតុគឺជាតថភាពដំបូង ពោលគឺរូបធាតុ និងដំណើរបាតុភូតទាំងអស់អាចឱ្យគេពន្យល់បានថា ជាការបង្ហាញឱ្យឃើញឬជាលទ្ធផលនៃរូបធាតុ :
ដែលអាចប្រែរូបរាងបាន។
[រូប-ប៉ៈ-រ៉ិ-វាត់] rubbakreveat≈
ដែលអាចប្រែរូបរាងបាន។
បម្រែរូប, ដំណើរការផ្លាស់ប្ដូររូប, ការក្លាយរូបរាង :
[រូប-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័ត] rubbakrevta≈
បម្រែរូប, ដំណើរការផ្លាស់ប្ដូររូប, ការក្លាយរូបរាង :
រូបតាង រូបសង្ខេប :
[រូប-បំ-ព្រួញ] rubbampruonh≈
រូបតាង រូបសង្ខេប :
រូបវិចិត្រដោយព័ណ៌; បែបរូបផ្សេងៗ។
[រូប-ភាប] rub pheap
រូបវិចិត្រដោយព័ណ៌; បែបរូបផ្សេងៗ។
គន្លឹះ វិធី តួលេខ និម្មិតសញ្ញា ឬមធ្យោបាយដែលតំណាងឱ្យក្បួន ច្បាប់ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយអ្វីមួយ :
[រូប-ប៉ៈ-មន់] rubbakmno≈
គន្លឹះ វិធី តួលេខ និម្មិតសញ្ញា ឬមធ្យោបាយដែលតំណាងឱ្យក្បួន ច្បាប់ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយអ្វីមួយ :
បណ្ដុំនៃនិមិត្តសញ្ញាគីមីដែលបង្ហាញអំពីវត្តមាននិងសមាមាត្ររបស់អាតូមនៅក្នុងសមាសធាតុ។
[រូ-ប៉ៈ-មន់-គី-មី] rubakmnokimi≈
បណ្ដុំនៃនិមិត្តសញ្ញាគីមីដែលបង្ហាញអំពីវត្តមាននិងសមាមាត្ររបស់អាតូមនៅក្នុងសមាសធាតុ។
ទ្រង់ទ្រាយ ឬសណ្ឋាននៃអ្វីមួយដែលអាចមើលឃើញ :
[រូប-រាង] rubareang
សណ្ឋានរបស់រូប។
[រូប-រាង] rubareang
ទ្រង់ទ្រាយ ឬសណ្ឋាននៃអ្វីមួយដែលអាចមើលឃើញ :
ដែលមានរូបប្រាកដដល់ភ្នែក :
[រូ-ប៉ៈ-វ័ន] rubakvno≈
ដែលមានរូបប្រាកដដល់ភ្នែក :
បុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពតាមផ្លូវច្បាប់ដែលអាចក្លាយជាប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច។ ប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចកើតឡើងនៅពេលដែលបុគ្គលនោះចាប់កំណើត ហើយរលត់ទៅវិញនៅពេលដែលបុគ្គលនោះបានស្លាប់។ សិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់បុគ្គលនោះអាចអនុវត្តទៅបានដោយមានសមត្ថភាពទាំងបីគឺ សមត្ថភាពទទ
[រូ-ប៉ៈ-វ័ន-បុក-គល់] rubakvnobokklo≈
បុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពតាមផ្លូវច្បាប់ដែលអាចក្លាយជាប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច។ ប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចកើតឡើងនៅពេលដែលបុគ្គលនោះចាប់កំណើត ហើយរលត់ទៅវិញនៅពេលដែលបុគ្គលនោះបានស្លាប់។ សិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់បុគ្គលនោះអាចអនុវត្តទៅបានដោយមានសមត្ថភាពទាំងបីគឺ សមត្ថភាពទទ
ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលផ្អែកលើទ្រឹស្ដីធៀបនិងមេកានិកកង់ទិក។
[រូប-វិត-ទ្យា] rubvittyea≈
វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាទាក់ទងនឹងរូបធាតុ កម្លាំង ថាមពល និងចលនា។
[រូប-វិត-ទ្យា-ក្លា-ស៊ិក] rubvittyeakleasik≈
ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលផ្អែកទៅលើការសន្មតនៃមេកានិកញូតុន។
[រូប-វិត-ទ្យា-ទ្រឹស-ស្ដី] rubvittyeatroessdei≈
ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលពណ៌នាពីបាតុភូតធម្មជាតិតាមគំរូគណិតវិទ្យា។
[រូប-វិត-ទ្យា-ទំ-នើប] rubvittyeatumneub≈
ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលផ្អែកលើទ្រឹស្ដីធៀបនិងមេកានិកកង់ទិក។
ទ្រង់ទ្រាយរបស់រូប។
[រូប-សន់-ឋាន] rubsnothan≈
ទ្រង់ទ្រាយរបស់រូប។
ទម្រង់របស់ពាក្យ។ ដោយភាសាជាសូរ ទម្រង់នេះជាសូរដែលស្តាប់ឮ ប៉ុន្តែវាក៏អាចជារូប ដែលគេមើលឃើញតាមរយៈសំណេរផងដែរ។ ក្នុងពាក្យកម្លាយឬពាក្យសមាស គេអាចវិភាគរូបសព្ទជាចំណែកៗ :
[រូ-ប៉ៈ-ស័ប] rubaksba≈
ទម្រង់របស់ពាក្យ។ ដោយភាសាជាសូរ ទម្រង់នេះជាសូរដែលស្តាប់ឮ ប៉ុន្តែវាក៏អាចជារូប ដែលគេមើលឃើញតាមរយៈសំណេរផងដែរ។ ក្នុងពាក្យកម្លាយឬពាក្យសមាស គេអាចវិភាគរូបសព្ទជាចំណែកៗ :
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីពាក្យ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងទម្រង់និងរចនាសម្ពន្ធរបស់ពាក្យជាដើម :
[រូ-ប៉ៈ-ស័ប-វិត-ទ្យា] rubaksbavittyea≈
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីពាក្យ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងទម្រង់និងរចនាសម្ពន្ធរបស់ពាក្យជាដើម :
ដំណើរមានរូបសមរម្យ, មាន រូបល្អ; ការបរិបូណ៌ដោយលំអ។
[រូប-សំ-ប័ត] rubsambta≈
ដំណើរមានរូបសមរម្យ, មាន រូបល្អ; ការបរិបូណ៌ដោយលំអ។
(ម.ព. សំណាក)។
[រូប-សាក] rubsak≈
(ម.ព. សំណាក)។
ការសិក្សាអំពីផែនដីតាមរយៈបច្ចេកទេសរូបវិទ្យាដូចជា ទម្រង់រួមនិងចលនាផ្សេងៗទៅលើបាតុភូតឧតុភូត ជលធារ សាគរ ការរញ្ជួយដី បន្ទុះភ្នំភ្លើង ម៉ាញេទិក ជាដើម។
[រូ-ប៉ៈ-សាស] rubaksas≈
វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីទម្រង់ រូបរាងទូទៅ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃភាវៈរស់និងភាវៈគ្មានជីវិត :
[រូ-ប៉ៈ-សាស-ផែន-ដី] rubaksasphaendei≈
ការសិក្សាអំពីផែនដីតាមរយៈបច្ចេកទេសរូបវិទ្យាដូចជា ទម្រង់រួមនិងចលនាផ្សេងៗទៅលើបាតុភូតឧតុភូត ជលធារ សាគរ ការរញ្ជួយដី បន្ទុះភ្នំភ្លើង ម៉ាញេទិក ជាដើម។
រូបដែលចម្លងយកបែបពីរូបដទៃ មានសណ្ឋានដូចរូបដើម។
[រូប-សំ-ណាក] rubsamnak≈
រូបដែលចម្លងយកបែបពីរូបដទៃ មានសណ្ឋានដូចរូបដើម។
លក្ខណៈ, ទ្រង់ទ្រាយ, លំនាំរបស់រូប។
[រូប-ស្បាត] rubsbat≈
លក្ខណៈ, ទ្រង់ទ្រាយ, លំនាំរបស់រូប។
មនុស្សអ្នកជាន់អារក្ស។
[រូប-អា-រ៉ាក់] rubaarak≈
មនុស្សអ្នកជាន់អារក្ស។
រូបទាំងឡាយ :
[រូ-ប៉ា] ruba
រូបទាំងឡាយ :
រូបភាពនៃគំនិតក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលបង្កើតឡើងតាមរយៈគំនិតច្នៃប្រឌិត (សិល្ប៍វិធី) របស់អ្នកនិពន្ធ សិល្បករឱ្យកើតឡើងជារូបរាង ជារឿងរ៉ាវ ជាដំណើររឿងអ្វីមួយ ដោយមានលក្ខណៈសមស្របទៅនឹងទិដ្ឋភាពសង្គមណាមួយ ធម្មជាតិណាមួយ ឬមានលក្ខណៈអច្ឆរិយៈក៏មាន។
[រូ-ប៉ា-រ៉ម់] rubarmo≈
អារម្មណ៍គឺរូប; រូបជាអារម្មណ៍, អារម្មណ៍ដែលអាស្រ័យរូប។
[រូ-ប៉ា-រ៉ម់-សិល-ប៉ៈ] rubarmoselbak≈
រូបភាពនៃគំនិតក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលបង្កើតឡើងតាមរយៈគំនិតច្នៃប្រឌិត (សិល្ប៍វិធី) របស់អ្នកនិពន្ធ សិល្បករឱ្យកើតឡើងជារូបរាង ជារឿងរ៉ាវ ជាដំណើររឿងអ្វីមួយ ដោយមានលក្ខណៈសមស្របទៅនឹងទិដ្ឋភាពសង្គមណាមួយ ធម្មជាតិណាមួយ ឬមានលក្ខណៈអច្ឆរិយៈក៏មាន។
(ម.ព. រូបី)។
[រូ-ប៉ិ-នី] rubeny
(ម.ព. រូបី)។
[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ] rubey
ប្រាក់; ប្រាក់ឬមាសឬលោហជាតិមានទង់ដែងជាដើមដែលមានរូបសណ្ឋានឬត្រាជាគ្រឿងសម្គាល់ សម្រាប់ចាយរាល់ប្រទេស; ទោះវត្ថុដទៃក្រៅពីប្រាក់មាសនិងលោហជាតិ ដែលរដ្ឋបាលក្នុងប្រទេសនីមួយៗបញ្ញត្តឱ្យប្រើជារបស់សម្រាប់ចាយជាជំនួសប្រាក់មាស ដូចយ៉ាងធនបត្រដែលប្រើក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះក៏ហៅ រូបិយៈ
[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប្រ-ភប់] rubey
ប្រភពនៃរូបិយ។
[រូ-ប៉ិ-យៈ-ម៉ៃ] rubey
ដែលធ្វើដោយប្រាក់, ដែលយកសាច់ប្រាក់ធ្វើ។
[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វិ-កា] rubey
(ម.ព. រូបិយម័យ)។
[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-សំ-ភប់] rubey
កំណើតរូបិយៈ។
[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-ស័ង-វោ-ហា] rubey
ការទិញដូរដោយរូបិយៈ, ការចាយវាយរូបិយៈ។
អ្នកធានាឱ្យអ្នកណាម្នាក់ខ្ចីប្រាក់។
[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប៉ៈ-ដិ-ភោ-គី] rubeyeakbakdephoki≈
អ្នកធានាឱ្យអ្នកណាម្នាក់ខ្ចីប្រាក់។
រូបិយវត្ថុជាក្រដាស, ក្រដាសជាតំណាងរូបិយវត្ថុនៃប្រទេសនីមួយៗ។
[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប័ន] rubeyeakbno≈
ប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុដែលប្រទេសនីមួយៗប្រើប្រាស់ :
[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប័ន] rubeyeakbno≈
រូបិយវត្ថុជាក្រដាស, ក្រដាសជាតំណាងរូបិយវត្ថុនៃប្រទេសនីមួយៗ។
រូបិយវត្ថុដែលគេជួញដូរច្រើនជាងគេនៅលើទីផ្សារ។
[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ] rubeyakvtatho≈
ឧបករណ៍ផ្លូវការដែលចេញផ្សាយដោយធនាគារជាតិ និងទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយប្រើសម្រាប់វាស់វែងតម្លៃ ដោះដូរ និងសន្សំ។ រូបិយវត្ថុមានដូចជា កាក់លោហៈ ក្រដាសប្រាក់ មូលប្បទានបត្រ ជាដើម :
[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ-យាន] rubeyakvtathoyean≈
រូបិយវត្ថុដែលគេជួញដូរច្រើនជាងគេនៅលើទីផ្សារ។
ផលបត្រពាណិជ្ជកម្មដែលម្ចាស់បំណុល (ឥណទាយក) បញ្ជាទៅកូនបំណុល (ឥណទាយិក) ឱ្យបង់ប្រាក់ត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់ចំនួនទៅតាមថ្លៃសងបំណុល (ឥណប្រតិទាន) ជូនទៅបុគ្គលណាមួយ។
[រូ-ប៉ិ-យ៉ា-ណាត់] rubeyanat≈
ផលបត្រពាណិជ្ជកម្មដែលម្ចាស់បំណុល (ឥណទាយក) បញ្ជាទៅកូនបំណុល (ឥណទាយិក) ឱ្យបង់ប្រាក់ត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់ចំនួនទៅតាមថ្លៃសងបំណុល (ឥណប្រតិទាន) ជូនទៅបុគ្គលណាមួយ។
(ម.ព. រូបិយ)។
[រូ-បិ-យ៉ៈ] rubeyak≈
(ម.ព. រូបិយ)។
ដែលមានរូប, ដែលមានលំអ; បុរសអ្នកមានលំអ; ប្រើស្រីជា រូបិនី នាងល្អ :
[រូ-ប៉ី] rubei
ប្រាក់; រូបិយៈដែលអ្នកប្រទេសឥណ្ឌាប្រើចាយសព្វថ្ងៃនេះ, គេហៅថា រូពី។
[រូ-ប៉ី] rubei
ដែលមានរូប, ដែលមានលំអ; បុរសអ្នកមានលំអ; ប្រើស្រីជា រូបិនី នាងល្អ :
(ម.ព. រូប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[រូប—] rub—≈
(ម.ព. រូប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. រូបី{¥¥}១{££})។
[រូ-ពី] rupi
(ម.ព. រូបី១)។
(ព.ប្រ.) និយាយដៀមដាមបញ្ឆិតបញ្ឆៀងនាយអាយ ដោយច្រណែន, ដោយបញ្ឈឺចិត្ត; រំអុកបៀតបៀនយកនេះយកនោះ។
[រូស] rus
ធ្វើឱ្យមុត, ឱ្យដាច់ ដោយដែកអង្រូស :
[រូស] rus
កោសរលាត់ដូចជាត្រូវដោយដែកអង្រូស :
[រូស-នាយ-រូស-អាយ] rus
(ព.ប្រ.) និយាយដៀមដាមបញ្ឆិតបញ្ឆៀងនាយអាយ ដោយច្រណែន, ដោយបញ្ឈឺចិត្ត; រំអុកបៀតបៀនយកនេះយកនោះ។
(ម.ព. រូ)។
[រូ-ហាន] ruhan
(ម.ព. រូ)។
អានសំបុត្រដាច់, អានសំបុត្របាន។
[រួច] rouch
របូតផុត រដោះ ស្រេច, ហើយ, ហើយស្រេច រហូត, រហូតដល់ ទទួលទម្ងន់បាន បាន, កើត, ចេញ។
[ទៅ-រួច] rouch
ទៅបាន, ទៅកើត។
[ធ្វើ-កា-រួច] rouch
ធ្វើការស្រេច។
[រួច-ដៃ] rouch
របូតផុតពីដៃ។
[រួច-ទុក] rouch
រដោះពីទុក្ខ។
[លើក-រួច] rouch
លើកបាន។