វចនានុក្រមខ្មែរ

លើកពេល

ប្ដូរពេលវេលាទៅធ្វើនៅពេលក្រោយ (សម្រាប់ការប្រជុំឬការណាត់គ្នាធ្វើអ្វីមួយជាដើម) :

លើកពេល នាម

[លើក-ពេល] leukpel≈

ប្ដូរពេលវេលាទៅធ្វើនៅពេលក្រោយ (សម្រាប់ការប្រជុំឬការណាត់គ្នាធ្វើអ្វីមួយជាដើម) :

លើកលែង

វៀរលែងតែ :

លើកលែង កិរិយាសព្ទ

[លើក-លែង] leukleng≈

ឈប់លែង; បដិសេធចោល; វៀរលែង។

លើកលែង គុណកិរិយា

[លើក-លែង-តែ] leuklengtae≈

វៀរលែងតែ :

លើកស្ទួយ

លើកតម្កើង ធ្វើឱ្យថ្កុំថ្កើង លើកកម្ពស់ :

លើកស្ទួយ កិរិយាសព្ទ

[លើក-ស្ទួយ] leukstuoy≈

លើកតម្កើង ធ្វើឱ្យថ្កុំថ្កើង លើកកម្ពស់ :

លើកស្លា

លើកជំនូនធំ (មានស្លាម្លូជាដើម) ជូនមាតាបិតាខាងកូនស្រី។

លើកស្លា កិរិយាសព្ទ

[លើក-ស្លា] leukslea≈

លើកជំនូនធំ (មានស្លាម្លូជាដើម) ជូនមាតាបិតាខាងកូនស្រី។

លើកឡើង

យកបញ្ហាអ្វីមួយមកបង្ហាញឬពិភាក្សា ជាពិសេសនៅពេលប្រជុំជាដើម :

លើកឡើង កិរិយាសព្ទ

[លើក-ឡើង] lerk lerng

យកបញ្ហាអ្វីមួយមកបង្ហាញឬពិភាក្សា ជាពិសេសនៅពេលប្រជុំជាដើម :

លើង

ធ្វើឱ្យរលើង, គាស់រំលើង :

លើង កិរិយាសព្ទ

[លើង] laung

ធ្វើឱ្យរលើង, គាស់រំលើង :

លើស

កន្លងសម័យ។

លើស គុណកិរិយា

[លើស] lers

ដែលហួសប្រមាណ, ហួសពីចំនួន, កន្លង, ក្រៃលែង :

លើស កិរិយាសព្ទ

[លើស-ខ្វះ] lers

លើសឬខ្វះ, លើសខ្លះខ្វះខ្លះ។

លើស កិរិយាសព្ទ

[លើស-ប្រ-ម៉ាន] lers

ហួសប្រមាណ។

លើស កិរិយាសព្ទ

[លើស-មាត] lers

ហួសមាត្រ, លុបមាត្រ :

លើស កិរិយាសព្ទ

[លើស-មា-ត្រា] lers

ហួសខ្នាត, លើសប្រមាណ; ហួសកម្រិតច្បាប់។

លើស គុណកិរិយា

[លើស-លន់] lers

លើសក្រៃ, លើសក្រៃពេក។

លើស គុណកិរិយា

[លើស-លុប] lers

លើសហួសកំណត់, ហួសប្រមាណ។

លើស គុណកិរិយា

[លើស-លស់] lers

លើសខ្វះ, មិនសព្វគ្រប់; ឆ្គាំឆ្គង, ឃ្លាតឃ្លៀងល្អៀងពីច្បាប់, ពីបែបបទ។

លើស គុណកិរិយា

[លើស-លែង] lers

ក្រៃលែង; ពន់ពេក។

លើស គុណកិរិយា

[លើស-វិ-ស័យ] lers

ហួសវិស័យ។

លើស កិរិយាសព្ទ

[លើស-សៈ-ម័យ] lers

កន្លងសម័យ។

លើសឈាម

(ម.ព. លើសសម្ពាធឈាម)។

លើសឈាម នាម

[លើស-ឈាម] leuschheam≈

(ម.ព. លើសសម្ពាធឈាម)។

លើសសម្ពាធឈាម

ការកើនឡើងនៃសម្ពាធឈាមលើសពីកម្រិតធម្មតា ដោយដឹងបានតាមរយៈម៉ាស៊ីនវាស់សម្ពាធឈាម។

លើសសម្ពាធឈាម នាម

[លើស-សំ-ពាត-ឈាម] leussampeatchheam≈

ការកើនឡើងនៃសម្ពាធឈាមលើសពីកម្រិតធម្មតា ដោយដឹងបានតាមរយៈម៉ាស៊ីនវាស់សម្ពាធឈាម។

លឿង

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ បណ្ដាលឱ្យឡើងសាច់សព៌ាង្គកាយលឿង :

លឿង គុណនាម

[លឿង] loeang

ដែលមានពណ៌ដូចសាច់រមៀតឬដូចសម្បុររង្គ, ដូចសម្បុរមាសសុទ្ធ :

លឿង គុណនាម

[លឿង-ខ្ចី] loeang

លឿងស្រគាំ ព័ណ៌សាច់មើមពន្លៃ។

លឿង នាម

[លឿង-ចាស់] loeang

លឿងស្រអាប់។

លឿង នាម

[លឿង-ទុំ] loeang

លឿងលាយក្រហម, លឿងខ្លាំង។

លឿង នាម

[លឿង] loeang

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ បណ្ដាលឱ្យឡើងសាច់សព៌ាង្គកាយលឿង :

លឿងរាជ

រុក្ខជាតិឈើព្រៃ មានផ្កាលឿងខ្ចីនិងផ្លែតូចៗវែងស្រដៀងនឹងផ្លែអូញម៉ូយ បច្ចុប្បន្នគេនិយមយកមកដាំលម្អសួននិងតាមដងវិថី...។

លឿងរាជ នាម

[លឿង-រាជ] leungreach≈

រុក្ខជាតិឈើព្រៃ មានផ្កាលឿងខ្ចីនិងផ្លែតូចៗវែងស្រដៀងនឹងផ្លែអូញម៉ូយ បច្ចុប្បន្នគេនិយមយកមកដាំលម្អសួននិងតាមដងវិថី...។

លឿងឮ

ដែលល្បីលេចឮសាយសុស ដោយមានអ្នកនិយាយតំណាលតៗគ្នាទៅ :

លឿងឮ គុណនាម

[លឿង-លឺ] loeang

ដែលល្បីលេចឮសាយសុស ដោយមានអ្នកនិយាយតំណាលតៗគ្នាទៅ :

លឿន

ដែលច្រើននិយាយជ្រុលហួសលើសហេតុ; ជាងពាក្យ :

លឿន គុ.កិ., គុ. ១)

[លឿន] leun

ឆាប់, ដែលមានល្បឿនឬសន្ទុះខ្លាំង :

លឿន គុ.កិ., គុ. ២)

[លឿន] leun

ជឿន; ដែលចម្រើន, កើន :

លឿន កិរិយាសព្ទ

[លឿន-ទី] leun

ផ្លាស់ទីពីតូចទៅធំឬពីទាបទៅខ្ពស់, ឡើងពីមុខងារតូចទៅមុខងារធំ, ឡើងយសស័ក្ដិ :

លឿន កិរិយាសព្ទ

[លឿន-លយ] leun

បណ្ដែតលឿនគ្រឿងៗតាមអាកាស :

លឿន គុណនាម

[លឿន-សំ-ដី] leun

ដែលច្រើននិយាយជ្រុលហួសលើសហេតុ; ជាងពាក្យ :

លឿនជឿន

ដែលចម្រើនឡើងថែមទាំងមានល្បឿន, លឿនរហ័ស។ ពាក្យទាំងពីរនេះអាចប្រើផ្លាស់ប្ដូរបាន :

លឿនជឿន គុណកិរិយា

[លឿន-ជឿន] leuncheun≈

ដែលចម្រើនឡើងថែមទាំងមានល្បឿន, លឿនរហ័ស។ ពាក្យទាំងពីរនេះអាចប្រើផ្លាស់ប្ដូរបាន :

លឿម

លោហជាតិឬប្រាក់, មាស ដែលគេធ្វើឱ្យមានរូបស្តើងមូលតូចសំប៉ែតមានប្រហោងកណ្ដាល សម្រាប់ដោតប៉ាក់ការវិចិត្រផ្សេងៗ :

លឿម នាម

[លឿម] loeam

លោហជាតិឬប្រាក់, មាស ដែលគេធ្វើឱ្យមានរូបស្តើងមូលតូចសំប៉ែតមានប្រហោងកណ្ដាល សម្រាប់ដោតប៉ាក់ការវិចិត្រផ្សេងៗ :

លឿយ

អារសើយយកស្បែកចេញ :

លឿយ កិរិយាសព្ទ

[លឿយ] loeay

អារសើយយកស្បែកចេញ :

លៀង

រៀបពិធីបូជាលោមអង្វរអារក្ស។

លៀង កិរិយាសព្ទ ១)

[លៀង] lieng

ចិញ្ចឹម, ចិញ្ចឹមរក្សា :

លៀង កិរិយាសព្ទ ២)

[លៀង] lieng

រៀប ឬចំណាយប្រាក់ចាត់ចែងភោជនាហារ ឱ្យភ្ញៀវបរិភោគ :

លៀង កិរិយាសព្ទ

[លៀង-លោម] lieng

រៀបពិធីបូជាលោមអង្វរអារក្ស។

លៀងភា

សត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ រូបរាងស្រដៀងនឹង (សត្វ) កែះ តែមាត្រតូចជាង។

លៀងភា នាម

[លៀង-ភា] liengophea

សត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ រូបរាងស្រដៀងនឹង (សត្វ) កែះ តែមាត្រតូចជាង។

លៀងអារក្ស

(ព.ប្រ.) លបឱ្យសំណូក, សូកប៉ាន់។

លៀងអារក្ស កិរិយាសព្ទ ១)

[លៀង-អា-រ៉ាក់] liengaarak≈

រៀបពិធីមានបាយចំណីព្រមទាំងឱ្យលេងភ្លេងផងបូជាអារក្ស។

លៀងអារក្ស កិរិយាសព្ទ ២)

[លៀង-អា-រ៉ាក់] liengaarak≈

(ព.ប្រ.) លបឱ្យសំណូក, សូកប៉ាន់។

លៀត

សៀតទ្រាប់ឬស៊កត្រង់ចន្លោះកណ្ដាល កុំឱ្យត្រដុសគ្នា (ប្រើតាមទម្លាប់ដោយស្រុក, អ្នកខ្លះថា សៀត, ស៊ក)។

លៀត កិរិយាសព្ទ

[លៀត] liet

សៀតទ្រាប់ឬស៊កត្រង់ចន្លោះកណ្ដាល កុំឱ្យត្រដុសគ្នា (ប្រើតាមទម្លាប់ដោយស្រុក, អ្នកខ្លះថា សៀត, ស៊ក)។

លៀន

ដែលចេញត្លែ ឬដែលឡើងត្លោត :

លៀន កិរិយាសព្ទ ១)

[លៀន] lien

លេចចេញ, ចេញបន្លឹម ពីក្នុងទីដែលលឹបឬដែលកប់ :

លៀន កិរិយាសព្ទ ២)

[លៀន] lien

បញ្ចេញអណ្ដាតពីក្នុងមាត់ :

លៀន គុណនាម ៣)

[លៀន] lien

ដែលចេញត្លែ ឬដែលឡើងត្លោត :

លៀប

ឈ្មោះឈើពួកជ្រៃ, មាន ២ប្រភេទ គឺ លៀបធំ មានស្លឹកធំ, លៀបតូច មានស្លឹកតូច; ត្រួយខ្ចីលៀបទាំង ២ប្រភេទនេះ មានរសចត់បន្តិចៗ ប្រើជាអន្លក់ឬរបោយបាន។

លៀប នាម

[លៀប] lieb

ឈ្មោះឈើពួកជ្រៃ, មាន ២ប្រភេទ គឺ លៀបធំ មានស្លឹកធំ, លៀបតូច មានស្លឹកតូច; ត្រួយខ្ចីលៀបទាំង ២ប្រភេទនេះ មានរសចត់បន្តិចៗ ប្រើជាអន្លក់ឬរបោយបាន។

លៀម

ឈ្មោះលំនាំក្បាច់ល្ខោនមួយប្រភេទ។

លៀម កិរិយាសព្ទ

[លៀម] liem

ចងកណ្ដាប់មាត់ពែង, ប៉ាន់ជាដើម ដោយចម្រៀកដំបារលោហជាតិឬប្រាក់, មាស :

លៀម នាម

[លៀម] liem

ឈ្មោះខ្វែវមួយប្រភេទ ផ្លែរាងខុបខាងចុងដងវែងក៏បានខ្លីក៏បាន សម្រាប់ប្រើការកាប់ឆ្ការ។

លៀម នាម

[លៀម] liem

ឈ្មោះលំនាំក្បាច់ល្ខោនមួយប្រភេទ។

លៀវ

ដងសាវក្ដោង, ខ្សែសាវក្ដោង។ ខ្មែរហៅចំពោះតែខ្សែសាវក្ដោងតូច :

លៀវ នាម

[លៀវ] liev

ដងសាវក្ដោង, ខ្សែសាវក្ដោង។ ខ្មែរហៅចំពោះតែខ្សែសាវក្ដោងតូច :

លៀស

កំបោរដែលកើតពីសំបកលៀសដុតសុសផុស។

លៀស នាម

[លៀស] lies

សត្វមួយប្រភេទពួកគ្រំ សំបកទាំងពីរខាងជាប្រអប់ ខាងគូទតូច ខាងមាត់រីកកំពាង រស់នៅក្នុងភក់ ឬដីខ្សាច់ក្នុងទឹក។

លៀស នាម

[កំ-បោ-លៀស] lies

កំបោរដែលកើតពីសំបកលៀសដុតសុសផុស។

លេខ

(ម.ព. លេខបត្រ)។

លេខ នាម ១)

[ឡេក] lek

គំនូសប្រាប់ចំនួនសំខ្យា :

លេខ នាម ២)

[ឡេក] lek

ការសរសេរ; ការគូស, គូរ, វាស; គំនូរ; ស្នាម, គំនូស; អក្សរ; សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ; គ្រឿងសម្គាល់; ទេវតា; ...។

លេខ នាម

[ឡេក-ចៈ-តុប-ពិត] lek

លេខ៤យ៉ាងគឺ លេខបូក, លេខសង, លេខគុណ, លេខចែក។

លេខ នាម

[ឡេ-ខៈ-ចុន-ណិ-កា] lek

ដី ស; ជក់សម្រាប់គូរ, សម្រាប់លាបថ្នាំ។

លេខ នាម

[ឡេក-នប់-ពន់] lek

(ម.ព. លេខផា)។

លេខ នាម

[ឡេ-ខៈ-ផា] lek

(ព.សា.) (បុរាណច្រើនប្រើក្នុងក្បួនហោរ)។

លេខ នាម

[ឡេ-ខៈ-ភ័ន] lek

ប្រដាប់សម្រាប់ប្រើការសរសេរ មានប៉ាកកានិងខ្មៅដៃជាដើម :

លេខ នាម

[ឡេក-យ័ន] lek

(ព.បុ.) លេខដែលគេសរសេរចុះក្នុងយ័ន្តត្រង់កន្លែងដែលត្រូវចុះលេខ។

លេខ នាម

[ឡេក-វិច-ជា] lek

វិជ្ជាសម្រាប់គិតចំនួន, វិជ្ជានព្វន្ត។

លេខ នាម

[ឡេក-ខៈ-វិ-ញូ] lek

អ្នកចេះលេខវិជ្ជា, អ្នកពូកែខាងវិជ្ជានព្វន្ត។

លេខ នាម

[ឡេក-ខៈ-វិត] lek

(ម.ព. លេខវិញ្ញូ)។

លេខ នាម

[ឡេក-ខៈ-វិ-ទូ] lek

(ម.ព. លេខវិទ)។

លេខ នាម

[ឡេក-ខៈ-វិត-ទ្យា] lek

(ម.ព. លេខវិជ្ជា)។

លេខ នាម

[ឡេក-ខៈ-ហា-រិន] lek

បុរសអ្នកនាំសំបុត្រ, អ្នករត់សំបុត្រ, បុរសប្រៃសណីយ៍។

លេខ នាម

[ឡេ-ខ្យៈ-ប័ត] lek

(ម.ព. លេខបត្រ)។

លេខកៈ

(ម.ព. លេខកដ្ឋាន)។

លេខកៈ នាម

[ឡេ-ខៈ-កៈ] lekhakak

អ្នកសរសេរ, ស្មេរ, ស្មៀន។

លេខកៈ នាម

[ឡេ-ខៈ-កៈ-កាំ] lekhakak

ការឬមុខការរបស់ស្មៀន។

លេខកៈ នាម

[ឡេ-ខៈ-កៈ-កិច] lekhakak

ការរវល់របស់ស្មៀន។

លេខកៈ នាម

[ឡេ-ខៈ-ក័ត-ឋាន] lekhakak

ទីធ្វើការរបស់ស្មៀន, កន្លែងស្មៀន, ការិយាល័យស្មៀន។

លេខកៈ នាម

[ឡេ-ខៈ-កៈ-ស្ថាន] lekhakak

(ម.ព. លេខកដ្ឋាន)។

លេខគណិត

(ម.ព. គណិតសាស្ត្រ)។