វចនានុក្រមខ្មែរ

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-ឋាន] lok

ទ្រង់ទ្រាយ ឬបែបភាពពិភពលោក, ភូគោល។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-តិ-ភាប] lok

សេចក្ដីស្ងប់របស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-តិ-សុខ] lok

ដំណើរសុខសាន្តរបស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-និ-វាស] lok

ពពួកសត្វដែលនៅអាស្រ័យក្នុងលោក, ពួកមនុស្ស; លោកទាំងអស់។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស័ប] lok

សូរសព្ទរបស់លោក; ភាសាសម្ដីរបស់សត្វលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សាក-សី] lok

(ម.ព. លោកសក្ខី)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សេត] lok

(ម.ព. លោកជេស្ឋ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស្ថា-ណុ] lok

(ម.ព. លោកខាណុ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស្ថិ-តិ] lok

ដំណើរស្ថិតនៅរបស់លោក, ដំណើរដែលលោកតាំងនៅតាមកាលកំណត់; អាយុផែនដី។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ហាស] lok

សេចក្ដីរីករាយសប្បាយរបស់ពួកមនុស្ស។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ហា-សៈ] lok

(ម.ព. លោកហាស)។

លោក នាម

[លោ-កា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] lok

អធិបតីរបស់លោក (មហាព្រហ្ម) ; ម្ចាស់របស់លោក, ម្ចាស់ទ្វីប (ស្តេចចក្រពត្តិ)។

លោក នាម

[លោ-កា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] lok

ការប្រកាន់យកលោកជាធំ គឺការខ្លាចចិត្តពួកមនុស្សផងគ្នា; ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ ព្រោះខ្លាចគេដឹង នឹកខ្មាសគេទុកជាមុន។

លោក នាម

[លោ-កា-ធិប-បាយ] lok

សេចក្ដីអធិប្បាយអំពីលោកសណ្ឋាន។

លោក នាម

[លោ-កា-នុ-វ័ត] lok

ការប្រព្រឹត្តតាមលោក គឺការអនុលោមតាមបែបបទរបស់មនុស្ស ផងគ្នា, ការយកតម្រាប់គ្នា។

លោក នាម

[លោ-កា-នុ-វ័ត] lok

(ម.ព. លោកានុវត្តន៍)។

លោក នាម

[លោ-កា-ភិ-ប្រាយ] lok

(ម.ព. លោកាធិប្បាយ)។

លោក នាម

[លោ-កា-មីស] lok

នុយរបស់សត្វលោក គឺបញ្ចកាមគុណ (រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស)។

លោក នាម

[លោ-កា-មិ-សៈ] lok

(ម.ព. លោកាមិស)។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តៈ-សាស] lok

(ម.ព. លោកាយតៈ)។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តិ-កា] lok

(ម.ព. លោកាយតិកៈ)។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តិ-កៈ] lok

អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញខាងលោកាយតសាស្ត្រ។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តៈ] lok

គម្ពីរសម្ដែងគតិលោកដែលមានដំណើរសេចក្ដីរយីករយាកមិនគួរជឿ ឬគម្ពីរដែលមានសេចក្ដីបដិសេធថាឋានសួគ៌ឋាននរកមិនមាន។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ-ចិត] lok

ចិត្តដែលឆ្លងផុតចាកលោក គឺចិត្តរបស់អរិយបុគ្គល ដែលបានសម្រេចមគ្គផលហើយ (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ-សំ-ប័ត] lok

មគ្គផលនិញ្វន (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ា-ភិ-សៈ-ម៉ៃ] lok

ការបានសម្រេចមគ្គផល (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ា-រ៉ិ-យៈ-ម័ក] lok

ផ្លូវរបស់អរិយបុគ្គលសម្រាប់ឆ្លងចាកលោក (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កេស] lok

អ្នកដែលជាធំ ឬជាចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថាមហាព្រហ្ម)។

លោក នាម

[អោ-កា-សៈ-លោក] lok

ភាគអាកាស។

លោក នាម

[អៈ-បា-យ៉ៈ-លោក] lok

(ម.ព. យមលោក)។

លោក សព្វនាម ១)

[លោក] lok

ព្រះអង្គ; អ្នក; គាត់។

លោក នាម ២)

[លោក] lok

ពាក្យគោរពសម្រាប់និយាយជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ជាងខ្លួន ឬថ្នាក់ស្មើនឹងខ្លួន ដែលត្រូវនិយាយទៅរកឬដែលត្រូវនិយាយដល់ :

លោក សព្វនាម ៣)

[លោក] lok

សម្រាប់ប្រើផ្សំពីខាងដើមនាមនាម ដែលគួរប្រកបដោយសេចក្ដីគោរព :

លោក នាម ៤)

[លោក] lok

សម្រាប់ហៅបព្វជិតទាំងពួង :

លោកខាងកើត

ប្រទេសនៅភាគខាងកើតទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលប្រកាន់យកលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដូចជា អតីតសហភាពសូវៀត ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី ជាដើម :

លោកខាងកើត នាម

[លោក-ខាង-កើត] lokkhangkaeut≈

ប្រទេសនៅភាគខាងកើតទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលប្រកាន់យកលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដូចជា អតីតសហភាពសូវៀត ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី ជាដើម :

លោកខាងលិច

ប្រទេសនៅភាគខាងលិចទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាម៉េរិកខាងជើង ដែលប្រកាន់យករបបសេរី ដូចជា សហរដ្ឋអាម៉េរិក បារាំង អង់គ្លេស ជាដើម :

លោកខាងលិច នាម

[លោក-ខាង-លិច] lokkhanglich≈

ប្រទេសនៅភាគខាងលិចទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាម៉េរិកខាងជើង ដែលប្រកាន់យករបបសេរី ដូចជា សហរដ្ឋអាម៉េរិក បារាំង អង់គ្លេស ជាដើម :

លោកនីតិ នាម

[លោ-កៈ-នី-តិ] lokaknite≈

(ម.ព. ពលរដ្ឋវិជ្ជា)។

រណ្ដៅនៅក្នុងចន្លោះនៃលោក ជាឈ្មោះរណ្ដៅនរក ដែលសត្វជាបុថុជ្ជនប្រភេទខ្លះប្រកាន់ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ជឿស៊ប់ថាគ្មានបុណ្យគ្មានបាបសួគ៌នរកអ្វីទេ សត្វស្លាប់ទៅក៏សូន្យឈឹងឥតមានជាតិកំណើតតទៅទៀតឡើយ, នរកនេះកើតមានព្រោះលទ្ធិនោះឯង។ល។ (ព.ពុ.) :

លោកន្តរនរក នាម

[លោ-កន់-ដ-ន-រក់] ឬ [លោ-ក័ន-តៈ-រ៉ៈ-ន-រក់] loukntoronorok

រណ្ដៅនៅក្នុងចន្លោះនៃលោក ជាឈ្មោះរណ្ដៅនរក ដែលសត្វជាបុថុជ្ជនប្រភេទខ្លះប្រកាន់ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ជឿស៊ប់ថាគ្មានបុណ្យគ្មានបាបសួគ៌នរកអ្វីទេ សត្វស្លាប់ទៅក៏សូន្យឈឹងឥតមានជាតិកំណើតតទៅទៀតឡើយ, នរកនេះកើតមានព្រោះលទ្ធិនោះឯង។ល។ (ព.ពុ.) :

លោកសម្បត្តិ

(ម.ព. លោកិយទ្រព្យ)។

លោកសម្បត្តិ នាម

[លោ-កៈ-សំ-ប័ត] lokaksambta≈

(ម.ព. លោកិយទ្រព្យ)។

លោកអ្នក

(ម.ព. អ្នក)។

លោកអ្នក នាម

[លោក-នាក់] lokneak≈

(ម.ព. អ្នក)។

លោកា

លោកទាំងឡាយ :

លោកា នាម

[លោ-កា] louka

លោកទាំងឡាយ :

លោកា—

(ម.ព. លោក{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោកា— នាម

[លោ-កា—] loka—≈

(ម.ព. លោក១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោកិយ

ជំនឿរបស់លោកិយជន; ការជឿកម្មផលរបស់លោកិយជន។

លោកិយ គុណនាម

[លោ-កី] loukey

ដែលមានក្នុងលោក; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយលោក; សម្រាប់លោក។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ចិត] loukey

ចិត្តរបស់លោកិយសត្វ។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ជន់] loukey

ជនឬមហាជនដែលមានក្នុងលោក។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ទ្រ័ប] loukey

ទ្រព្យឬសម្បត្តិសម្រាប់លោកិយជន។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ធ័រ] loukey

ធម៌សម្រាប់លោកិយសត្វធម្មតា ឬសណ្ដាប់ធ្នាប់របស់លោកិយសត្វ។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ម-ហា-ជន់] loukey

(ម.ព. លោកិយជន)។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ស័ត] loukey

សត្វដែលមានក្នុងលោក។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ស័ត] loukey

(ម.ព. លោកិយសត្ត)។

លោកិយ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ស័ត-ធា] loukey

ជំនឿរបស់លោកិយជន; ការជឿកម្មផលរបស់លោកិយជន។

លោកិយសច្ចៈ

ព្រឹត្តិការណ៍ ហេតុការណ៍ជាក់ស្ដែងមានក្នុងសង្គមមនុស្ស ដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកមកបង្ហាញនៅក្នុងស្នាដៃ :

លោកិយសច្ចៈ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ស័ច-ចៈ] lokeyakschachak≈

ព្រឹត្តិការណ៍ ហេតុការណ៍ជាក់ស្ដែងមានក្នុងសង្គមមនុស្ស ដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកមកបង្ហាញនៅក្នុងស្នាដៃ :

លោកិយ—

(ម.ព. លោកិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោកិយ— នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ—] lokeyak—≈

(ម.ព. លោកិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោកីយ៍

ជំងឺសម្រាប់សត្វក្នុងលោក; ប៉ុន្តែខ្មែរប្រើតាមទម្លាប់សំដៅសេចក្ដីថា អាសន្នរោគ ឬ អហិវាតករោគ។

លោកីយ៍ គុណនាម

[លោ-កី] loukeiy

ដូចគ្នានឹង លោកិយ :

លោកីយ៍ នាម

[ជំ-ងឺ-លោ-កី] loukeiy

ជំងឺសម្រាប់សត្វក្នុងលោក; ប៉ុន្តែខ្មែរប្រើតាមទម្លាប់សំដៅសេចក្ដីថា អាសន្នរោគ ឬ អហិវាតករោគ។

លោកុត្តរ

ធម៌ចម្លងសត្វឱ្យចេញផុតចាកលោកគឺ មគ្គ ៤, ផល៤, និញ្វន ១; ហៅថា នព្វលោកុត្តរធម៌ ក៏បាន (ព.ពុ.)។

លោកុត្តរ នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ] loukottor

ធម៌ចម្លងសត្វឱ្យចេញផុតចាកលោកគឺ មគ្គ ៤, ផល៤, និញ្វន ១; ហៅថា នព្វលោកុត្តរធម៌ ក៏បាន (ព.ពុ.)។

លោកុត្តរធម៌

(ម.ព. លោកុត្តរ)។

លោកុត្តរធម៌ នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ-ធ័រ] lokottakrakthro≈

(ម.ព. លោកុត្តរ)។

លោកុត្តរប្បញ្ញា

បញ្ញាឆ្លងផុតចាកលោក, ឬបញ្ញាក្នុងអរិយមគ្គ ដែលនាំបុគ្គលពីលោកិយនេះឱ្យឆ្លងផុតចាកលោកនេះទៅដល់ឋាននិព្វាន។

លោកុត្តរប្បញ្ញា នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉័ប-ប៉័ញ-ញ៉ា] lokottakrbabnhonha≈

បញ្ញាឆ្លងផុតចាកលោក, ឬបញ្ញាក្នុងអរិយមគ្គ ដែលនាំបុគ្គលពីលោកិយនេះឱ្យឆ្លងផុតចាកលោកនេះទៅដល់ឋាននិព្វាន។

លោកេស្វរៈ

នាមរបស់ពោធិសត្វដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងឧត្តរនិកាយឬមហាយានសន្មតដោយផ្សែផ្សំតាមមតិរបស់ខ្លួន, ប្រកាសជំនឿថាជាធំខាងការបីបាច់រក្សាសត្វលោក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម, ផ្គូធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។

លោកេស្វរៈ នាម ១)

[លោ-កេស-ស្វៈ-រ៉ៈ] loukesvoreak

អ្នកដែលជាធំក្នុងលោកឬជាងសត្វលោក។

លោកេស្វរៈ នាម ២)

[លោ-កេស-ស្វៈ-រ៉ៈ] loukesvoreak

នាមរបស់ពោធិសត្វដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងឧត្តរនិកាយឬមហាយានសន្មតដោយផ្សែផ្សំតាមមតិរបស់ខ្លួន, ប្រកាសជំនឿថាជាធំខាងការបីបាច់រក្សាសត្វលោក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម, ផ្គូធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។