វចនានុក្រមខ្មែរ

ល្មៃ គុណនាម

[ល្មៃ] lmey

ល្អប្រពៃ ផូរផង់ ទន់ល្វន់ :

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប] lmouph

ដែលមានលោភច្រើន ដែលមានសេចក្ដីត្រូវការច្រើនឥតអៀនខ្មាស :

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប-កាម] lmouph

ដែលរវះរវាមកាម។

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប-មិន-ចេះ-ល្មម] lmouph

ល្មោភមិនចេះស្កប់ស្កល់។

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប-ស៊ី] lmouph

ដែលស៊ីច្រើន, រានចំណីហួសពេក។

ល្យំ គុណនាម

[ល្យំ] lyum

(ម.ព. រយំ)។

ល្វក់ គុណនាម

[ល្វក់] lvok

ដែលនៅខ្ចីណាស់ :

ល្វត គុណនាម

[ល្វត] lvot

ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ :

ល្វន់ គុណនាម

[ល្វន់] lvon

ទន់ល្មៃ ទន់ល្មមស្រួល :

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សពួកមួយ ចេញផ្លែស្កះតាមដើមតាមមែក, ឥតផ្កាទេ ចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដង, មានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទមានផ្លែធំៗ វេលាទុំមានកើតជាមមង់នៅខាងក្នុង, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាមមង់; មួយប្រភេទទៀតផ្លែតូចៗវេលាទុំមិនមានមមង់ទេ បរិភោគបាន, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាតូច, ខ្លះហៅ ឧ

ល្វា នាម

[ល្វា] lvea

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សពួកមួយ ចេញផ្លែស្កះតាមដើមតាមមែក, ឥតផ្កាទេ ចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដង, មានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទមានផ្លែធំៗ វេលាទុំមានកើតជាមមង់នៅខាងក្នុង, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាមមង់; មួយប្រភេទទៀតផ្លែតូចៗវេលាទុំមិនមានមមង់ទេ បរិភោគបាន, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាតូច, ខ្លះហៅ ឧ

ល្វាចេក

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលនិយាយប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវស្រាក។

ល្វាចេក នាម

[ល្វា-ចេក] lveachek

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរមួយមេ បន្លឺសូរសព្ទញាប់រន្ថាន់ ដោយធៀបនឹងសត្វល្វាចេក ប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោច :

ល្វាចេក នាម

[ល្វា-ចេក] lveachek

ឈ្មោះបក្សីតូចមួយប្រភេទ ពួកទ្រមាក់ខ្លា ប៉ុន្តែមាត្រធំជាង កន្ទុយវែងជាងទ្រមាក់ខ្លា សម្បុរខ្មៅ មានលាយសបន្តិចត្រង់ស្លាបចំអេងខាងពោះស, ជាសត្វប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវឈប់មាត់។

ល្វាចេក នាម

[មៈ-នុស-ល្វា-ចេក] lveachek

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលនិយាយប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវស្រាក។

ល្វាដី

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សមួយប្រភេទ ស្លឹកធំទ្រវែងសាច់រឹងគគ្រាត ប្រើការខាត់រំលីងឈើជាដើមបាន, ផ្លែតូចៗចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដងដូចល្វាដែរ ផ្លែស្អេកស្កះតាមដើមតាមមែកដូចល្វា ប៉ុន្តែក្រពុលបរិភោគពុំបាន, សំបកដើមបុកស្ងោរឱ្យរលួយធ្វើក្រដាសសាច់គ្រើមបាន :

ល្វាដី នាម

[ល្វា-ដី] lveadei

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សមួយប្រភេទ ស្លឹកធំទ្រវែងសាច់រឹងគគ្រាត ប្រើការខាត់រំលីងឈើជាដើមបាន, ផ្លែតូចៗចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដងដូចល្វាដែរ ផ្លែស្អេកស្កះតាមដើមតាមមែកដូចល្វា ប៉ុន្តែក្រពុលបរិភោគពុំបាន, សំបកដើមបុកស្ងោរឱ្យរលួយធ្វើក្រដាសសាច់គ្រើមបាន :

ល្វាសល្វន់

ទន់ភ្លន់ល្វត :

ល្វាសល្វន់ គុណនាម

[ល្វាស-ល្វន់] lveaslvon

ទន់ភ្លន់ល្វត :

ល្វីង

ដែលមានរសប្រហាតស្ទើរចត់ស្ទើរជូរ ដូចយ៉ាងរសបណ្ដូលពេច, ស្តៅ, អង្កាញ់ជាដើម :

ល្វីង គុណនាម

[ល្វីង] lving

ដែលមានរសប្រហាតស្ទើរចត់ស្ទើរជូរ ដូចយ៉ាងរសបណ្ដូលពេច, ស្តៅ, អង្កាញ់ជាដើម :

ល្វីងមាត់

(ព.ប្រ.) ដែលធុញទ្រាន់ព្រោះតឹងគំនិត ឬព្រោះអស់គំនិតអស់ឧបាយនឹងធ្វើឱ្យបានសម្រេចការ :

ល្វីងមាត់ គុណនាម ១)

[ល្វីង-មាត់] lvingmeat≈

ប្រហាតចេញរសល្វីងក្នុងមាត់ នាំឱ្យបរិភោគអាហារមិនឆ្ងាញ់។

ល្វីងមាត់ គុណនាម ២)

[ល្វីង-មាត់] lvingmeat≈

(ព.ប្រ.) ដែលធុញទ្រាន់ព្រោះតឹងគំនិត ឬព្រោះអស់គំនិតអស់ឧបាយនឹងធ្វើឱ្យបានសម្រេចការ :

ល្វឹង

ល្ហល្ហេវ, ធំទូលាយ, ស្រឡះធេង :

ល្វឹង គុណនាម

[ល្វឹង] lvueng

ល្ហល្ហេវ, ធំទូលាយ, ស្រឡះធេង :

ល្វឹងល្វើយ

ល្ហល្ហេវក្រៃពេក, ធំធេង :

ល្វឹងល្វើយ គុណនាម

[ល្វឹង-ល្វើយ] lvuenglvauy

ល្ហល្ហេវក្រៃពេក, ធំធេង :

ល្វើយ

ដែលខ្សោយថយកម្លាំង, ស្បើយកម្លាំង :

ល្វើយ គុណកិរិយា ១)

[ល្វើយ] lvauy

ដែលយឺតៗ ស្បើយៗ :

ល្វើយ គុណកិរិយា ២)

[ល្វើយ] lvauy

ដែលឮសូរតិចៗ ស្បើយៗ :

ល្វើយ គុណនាម

[ល្វើយ] lvauy

ដែលខ្សោយថយកម្លាំង, ស្បើយកម្លាំង :

ល្វៀង

ឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានមែកបែកសាងញ៉ាង មានបន្លាវែងៗ ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែមូលៗ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែបំពេញរាជ្យ, សាច់រឹង មានរសជូរភ្លាវប្រហាត ប្រើការលាងសំពត់ ឬដុះជម្រះក្អែលបាន ច្របាច់ទៅបែកពពុះដូចសាប៊ូ ប៉ុន្តែដល់ស្ងួតទៅស្អិតបន្តិចៗ។

ល្វៀង នាម

[ល្វៀង] lvieng

ឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានមែកបែកសាងញ៉ាង មានបន្លាវែងៗ ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែមូលៗ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែបំពេញរាជ្យ, សាច់រឹង មានរសជូរភ្លាវប្រហាត ប្រើការលាងសំពត់ ឬដុះជម្រះក្អែលបាន ច្របាច់ទៅបែកពពុះដូចសាប៊ូ ប៉ុន្តែដល់ស្ងួតទៅស្អិតបន្តិចៗ។

ល្វេ

ឈ្មោះសម្លប្រហើរដែលមានបុកម្សៅដាក់បន្ថែមឱ្យខាប់ទឹក :

ល្វេ នាម

[ល្វេ] lve≈

ឈ្មោះសម្លប្រហើរដែលមានបុកម្សៅដាក់បន្ថែមឱ្យខាប់ទឹក :

ល្វេងល្វើយ

ដែលមានសូរលាន់ឮរងំ ឬដែលផ្សាយក្លិនក្រអូបល្វើយៗ គួរឱ្យស្រណោះ, គួរឱ្យចាប់ចិត្ត :

ល្វេងល្វើយ គុណនាម

[ល្វេង-ល្វើយ] lvenglvauy

ដែលមានសូរលាន់ឮរងំ ឬដែលផ្សាយក្លិនក្រអូបល្វើយៗ គួរឱ្យស្រណោះ, គួរឱ្យចាប់ចិត្ត :

ល្វែង

ល្វែងម៉ោងដែលខ្សែបណ្ដោយគោលពុះចំពាក់កណ្ដាល។

ល្វែង នាម

[ល្វែង] lveaeng

ប៉ែកសង្កាត់ផ្ទះលំនៅត្រង់ចន្លោះជួរសសរ :

ល្វែង នាម

[ល្វែង-ម៉ោង] lveaeng

ចំណែកនៃផ្ទៃផែនដីនៅចន្លោះខ្សែបណ្ដោយពីរ ដែលគេកំណត់ម៉ោងដូចៗគ្នានៅគ្រប់ទីកន្លែង។ គេចែកផែនដីជា២៤ល្វែងម៉ោង។

ល្វែង នាម

[ល្វែង-មេក] lveaeng

(ម.ព. ល្វែងរាសិចក្រ)។

ល្វែង នាម

[ល្វែង-រា-សិ-ចាក់] lveaeng

ភាគរាសីឬប៉ែកសង្កាត់មេឃក្នុងរាសិចក្រ។

ល្វែង នាម

[ល្វែង-ម៉ោង-គោល] lveaeng

ល្វែងម៉ោងដែលខ្សែបណ្ដោយគោលពុះចំពាក់កណ្ដាល។

ល្វែត

ល្វតប៉ាន់ចុះប៉ាន់ឡើង :

ល្វែត គុណនាម

[ល្វែត] lveaet

ដែលទន់ឬធូរខ្លាំង :

ល្វែត នាម

[គំ-និត-ទន់-ល្វែត] lveaet

គំនិតមិនរឹងប៉ឹង។

ល្វែត គុណនាម

[ល្វែត-ល្វត] lveaet

ល្វតប៉ាន់ចុះប៉ាន់ឡើង :

ល្វៃ

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្វត ថា ល្វតល្វៃ ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ក្រៃពេក :

ល្វៃ បុព្វបទ

[ល្វៃ] lvey

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្វត ថា ល្វតល្វៃ ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ក្រៃពេក :

ល្ហ

ល្ហធ្លុងត្លេវ ល្ហស្រឡះត្លេវ :

ល្ហ គុណនាម ១)

[ល្ហ] lhor

ដែលមានលំហទូលាយឥតមានអ្វីទើសទែង :

ល្ហ គុណនាម ២)

[ល្ហ] lhor

ដែលមានលំអានឆ្លុងឬស្នាមក្រឡាញ :

ល្ហ គុណនាម

[ល្ហ-ល្ហេវ] lhor

ល្ហធ្លុងត្លេវ ល្ហស្រឡះត្លេវ :

ល្ហក បុព្វបទ

[ល្ហក] lhok

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ច្រក ថា ច្រកល្ហក ច្រកតូចធំ ឬច្រកដែលបត់បែន កេលកុង ក្រវិចក្រវៀន។

ល្ហក់

ដែលសុទ្ធតែកំពុងលូតលាស់ខ្ពស់ស្រឡះ ឬដែលសុទ្ធតែនៅក្មេងកំពុងដកកម្ពស់ :

ល្ហក់ គុណនាម

[ល្ហក់] lhok

ដែលសុទ្ធតែកំពុងលូតលាស់ ឬដែលសុទ្ធតែកំពុងនៅក្មេងស្រលួតស្រឡះ :

ល្ហក់ គុណនាម

[ល្ហក់-ល្ហាវ] lhok

ដែលសុទ្ធតែកំពុងលូតលាស់ខ្ពស់ស្រឡះ ឬដែលសុទ្ធតែនៅក្មេងកំពុងដកកម្ពស់ :

ល្ហាច

(ព.ប្រ.) សម្ដីរាយពពាយឬភរភាយល្ហឥតទើសទាក់។

ល្ហាច គុណនាម

[ល្ហាច] lheach

ដែលរាចរាយ ឬសាយរាយពេញពាសមើលទៅឃើញស្ងាច :

ល្ហាច គុណនាម ១)

[ល្ហ-ល្ហាច] lheach

ល្ហមើលទៅឃើញរាចល្ហាច :

ល្ហាច គុណនាម ២)

[ល្ហ-ល្ហាច] lheach

(ម.ព. ល្ហាចល្ហ)។

ល្ហាច គុណនាម ៣)

[ល្ហ-ល្ហាច] lheach

(ម.ព. សម្ដីល្ហាចល្ហ)។

ល្ហាច គុណនាម

[ល្ហាច-ល្ហ] lheach

(ម.ព. ល្ហ)។

ល្ហាច គុណនាម

[ល្ហាច-ល្ហឹម] lheach

ដែលសាយរាយល្ហឹមលន្លឹម :

ល្ហាច នាម

[សំ-ដី-ល្ហាច] lheach

(ព.ប្រ.) សម្ដីរាយពពាយឬភរភាយមិនចេះអស់មិនចេះហើយ :

ល្ហាច នាម

[សំ-ដី-ល្ហាច-ល្ហ] lheach

(ព.ប្រ.) សម្ដីរាយពពាយឬភរភាយល្ហឥតទើសទាក់។

ល្ហាល

(ម.ព. រហាល)។

ល្ហាល គុណនាម

[ល្ហាល] lheal

(ម.ព. រហាល)។

ល្ហិតល្ហៃ

(ម.ព. រហិតរហៃ)។

ល្ហិតល្ហៃ គុណនាម

[ល្ហិត-ល្ហៃ] lhitlhey

(ម.ព. រហិតរហៃ)។

ល្ហឹម

(ម.ព. ល្ហាច)។

ល្ហឹម គុណនាម

[ល្ហឹម] lhuem

ដែលវាលធ្លុងត្លេវវែងលន្លឹម :

ល្ហឹម គុណនាម

[ល្ហឹម-ល្ហាច] lhuem

(ម.ព. ល្ហាច)។

ល្ហុង

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ពួកស្វាយល្ហួតប៉ុន្តែផ្លែតូចជាង :

ល្ហុង នាម

[ល្ហុង] lhung

ដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្កាផ្លែចេញតាមគល់ធាងខ្លី, មានច្រើនប្រភេទគឺ ល្ហុងស៊ីផ្លែ ឬហៅត្រឹមតែ ល្ហុង ក៏បាន មានសំណុំដើមធំ ស្លឹកធំៗឆែកជ្រៅៗ ធាងវែងៗ មានប្រហោង ផ្លែធំៗ ប្រើជាអាហារបានតាមគួរដល់ការប្រកប :

ល្ហុង នាម

[ល្ហុង] lhung

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ពួកស្វាយល្ហួតប៉ុន្តែផ្លែតូចជាង :

ល្ហុងខ្ញែ

ដើមតូចបែកមែកសាងញ៉ាង ស្លឹកឆែកៗ តែរាក់ៗ តូចៗជាងល្ហុងស៊ីផ្លែ ធាងខ្លីៗ ផ្លែច្រាញៗ ជាចង្កោមៗ គ្រាប់សម្បុរពពាស សម្រាប់ស្លប្រេង ហៅថា ប្រេងល្ហុងឬប្រេងស្អិត។

ល្ហុងខ្ញែ នាម

[ល្ហុង-ខ្ញែ] lhongkhnhe≈

ដើមតូចបែកមែកសាងញ៉ាង ស្លឹកឆែកៗ តែរាក់ៗ តូចៗជាងល្ហុងស៊ីផ្លែ ធាងខ្លីៗ ផ្លែច្រាញៗ ជាចង្កោមៗ គ្រាប់សម្បុរពពាស សម្រាប់ស្លប្រេង ហៅថា ប្រេងល្ហុងឬប្រេងស្អិត។

ល្ហុងខ្វង

ដើមស្រលួត បែកមែកច្រើន ស្លឹកតូចៗឥតឆែកជ្រៅ ធាងខ្លីៗឥតប្រហោង ផ្លែមូលៗរលីង កាត់ដើមដាំដុះ សម្រាប់ដាំធ្វើរបង គ្រាប់ស្លប្រេងបាន :

ល្ហុងខ្វង នាម

[ល្ហុង-ខ្វង] lhongkhavng≈

ដើមស្រលួត បែកមែកច្រើន ស្លឹកតូចៗឥតឆែកជ្រៅ ធាងខ្លីៗឥតប្រហោង ផ្លែមូលៗរលីង កាត់ដើមដាំដុះ សម្រាប់ដាំធ្វើរបង គ្រាប់ស្លប្រេងបាន :

ល្ហួត

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែធំៗវែងៗ កាលនៅខ្ចីមានរសជូរបន្តិចបន្តួច ដល់ទុំផ្អែមត្រជាក់ :

ល្ហួត នាម

[ល្ហួត] lhuot

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែធំៗវែងៗ កាលនៅខ្ចីមានរសជូរបន្តិចបន្តួច ដល់ទុំផ្អែមត្រជាក់ :

ល្ហើយ

(ព.ប្រ.) រសើបចិត្តឬស្បើយចិត្ត។

ល្ហើយ គុណនាម

[ល្ហើយ] lhauy

ត្រជាក់ដោយសម្ផស្សខ្យល់បក់ប៉ះត្រូវ :

ល្ហើយ កិរិយាសព្ទ

[ល្ហើយ-ចិត] lhauy

(ព.ប្រ.) រសើបចិត្តឬស្បើយចិត្ត។

ល្ហេចល្ហាច

សាយរាយពាយ ច្រើនថា រហិចរហាច :

ល្ហេចល្ហាច កិរិយាសព្ទ

[ល្ហេច-ល្ហាច] lhechlhach≈

សាយរាយពាយ ច្រើនថា រហិចរហាច :

ល្ហេវ

ដែលវាលត្លេវ :

ល្ហេវ គុណនាម ១)

[ល្ហេវ] lhev

ខ្ពស់ស្រោងស្រឡះត្លេវ :

ល្ហេវ គុណនាម ២)

[ល្ហេវ] lhev

ដែលវាលត្លេវ :

ល្ហែ

ល្ហែល្មមឈប់លំហើយខ្លួនបាន។

ល្ហែ ន., គុ.

[ល្ហែ] lheae

ដំណើរនៅទំនេរដោយមានវេលាសម្រាក; ដំណើររយាលអំពីរវល់, អំពីសេចក្ដីនឿយហត់ :

ល្មៃ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្ម៉ើ នាម

ល្យំ គុណនាម

ល្វក់ គុណនាម

ល្វត គុណនាម

ល្វន់ គុណនាម

ល្វា នាម

ល្វាចេក នាម

ល្វាចេក នាម

ល្វាចេក នាម

ល្វាដី នាម

ល្វាសល្វន់ គុណនាម

ល្វីង គុណនាម

ល្វីងមាត់ គុណនាម ១)

ល្វីងមាត់ គុណនាម ២)

ល្វឹង គុណនាម

ល្វឹងល្វើយ គុណនាម

ល្វើយ គុណកិរិយា ១)

ល្វើយ គុណកិរិយា ២)

ល្វើយ គុណនាម

ល្វៀង នាម

ល្វេ នាម

ល្វេងល្វើយ គុណនាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែត គុណនាម

ល្វែត នាម

ល្វែត គុណនាម

ល្វៃ បុព្វបទ

ល្ហ គុណនាម ១)

ល្ហ គុណនាម ២)

ល្ហ គុណនាម

ល្ហក បុព្វបទ

ល្ហក់ គុណនាម

ល្ហក់ គុណនាម

ល្ហាច គុណនាម

ល្ហាច គុណនាម ១)

ល្ហាច គុណនាម ២)

ល្ហាច គុណនាម ៣)

ល្ហាច គុណនាម

ល្ហាច គុណនាម

ល្ហាច នាម

ល្ហាច នាម

ល្ហាល គុណនាម

ល្ហិតល្ហៃ គុណនាម

ល្ហឹម គុណនាម

ល្ហឹម គុណនាម

ល្ហុង នាម

ល្ហុង នាម

ល្ហុងខ្ញែ នាម

ល្ហុងខ្វង នាម

ល្ហួត នាម

ល្ហើយ គុណនាម

ល្ហើយ កិរិយាសព្ទ

ល្ហេចល្ហាច កិរិយាសព្ទ

ល្ហេវ គុណនាម ១)

ល្ហេវ គុណនាម ២)

ល្ហែ ន., គុ.