វចនានុក្រមខ្មែរ

លប គុណកិរិយា

[លប-លប] lob

សន្សឹមៗ មិនឱ្យឮសូរ :

លប់

(ម.ព. លុប)។

លប់ នាម

[លប់] lobb

ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាទ្រុង រុំស្លឹកឈើស្រស់មានប៉ែកដាក់បក្សីធ្នាក់ មានប៉ែកសំណាញ់ មានគន្លឹះថ្លោះបាន សម្រាប់ឱ្យជាប់បក្សីព្រៃដែលដេញធ្នាក់ :

លប់ នាម

[លប់] lobb

(ម.ព. លុប)។

លពបុរី

(ម.ព. លវោ)។

លពបុរី នាម

[លប់-បុ-រ៉ី] lopoborei

(ម.ព. លវោ)។

លម

ប្រដាប់ធ្វើដោយសំពត់ ឬដោយស្បែកសម្លាប់មានស្រទាប់ដោយឡែកពីគ្នា សម្រាប់ប្រើការដាក់ប្រាក់ជាដើម :

លម នាម

[លម] lom

ប្រដាប់ធ្វើដោយសំពត់ ឬដោយស្បែកសម្លាប់មានស្រទាប់ដោយឡែកពីគ្នា សម្រាប់ប្រើការដាក់ប្រាក់ជាដើម :

លម៉ើ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសន្តានត្នោត តែមានស្លឹកនិងបន្លាផ្សេងគ្នាអំពីត្នោត ផ្លែតូចៗមានរសផ្អែម ប្រើធ្វើជាបង្អែម :

លម៉ើ នាម

[លៈ-ម៉ើ] lomaeu

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសន្តានត្នោត តែមានស្លឹកនិងបន្លាផ្សេងគ្នាអំពីត្នោត ផ្លែតូចៗមានរសផ្អែម ប្រើធ្វើជាបង្អែម :

លម្បដ

អ្នកធ្ងន់ក្នុងកាម, អ្នកងប់ចិត្តទៅរកកាម :

លម្បដ នាម

[លំ-បត់] lombod

អ្នកធ្ងន់ក្នុងកាម, អ្នកងប់ចិត្តទៅរកកាម :

លម្ហ

ឋានក្រោមជើងហោជាងនៃប្រាសាទ ឬវិហារមុខដាច់ ដែលមើលពីដីទៅឃើញល្ហ ព្រោះមិនមានដំបូលបាំងសាច :

លម្ហ នាម ១)

[លំ-ហ] lomhor

ទីដែលវាលល្ហ :

លម្ហ នាម ២)

[លំ-ហ] lomhor

ឋានក្រោមជើងហោជាងនៃប្រាសាទ ឬវិហារមុខដាច់ ដែលមើលពីដីទៅឃើញល្ហ ព្រោះមិនមានដំបូលបាំងសាច :

លម្ហាច

បឹងរាក់ដែលក្នុងរដូវភ្លៀងមានទឹកល្ហាច :

លម្ហាច នាម ១)

[លំ-ហាច] lomheach

ទីវាលដែលមានទឹកល្ហាចវាលមានទឹកប៉ាចល្ហាច :

លម្ហាច នាម ២)

[លំ-ហាច] lomheach

បឹងរាក់ដែលក្នុងរដូវភ្លៀងមានទឹកល្ហាច :

លម្ហើយ

រដូវដែលធ្លាក់ខ្យល់ពីទិសឧត្តរបក់មក :

លម្ហើយ កិរិយាសព្ទ a

[លំ-ហើយ] lomhauy

ធ្វើឱ្យល្ហើយ, ហាលខ្យល់ឱ្យល្ហើយ :

លម្ហើយ កិរិយាសព្ទ b

[លំ-ហើយ] lomhauy

(ព.ប្រ.) ឈប់អំពីកិច្ចការសម្រាកខ្លួនមានកំណត់កាលវេលា :

លម្ហើយ នាម

[លំ-ហើយ] lomhauy

រដូវដែលធ្លាក់ខ្យល់ពីទិសឧត្តរបក់មក :

លម្ហែ

ធ្វើឱ្យល្ហែ, ឱ្យទំនេរមានកាលកំណត់ :

លម្ហែ កិរិយាសព្ទ

[លំ-ហែ] lomheae

ធ្វើឱ្យល្ហែ, ឱ្យទំនេរមានកាលកំណត់ :

លម្អ

សកម្មភាពកែលម្អគុណភាពដីដាំដុះឱ្យមានជីជាតិ។

លម្អ នាម

[លំ-អ] lomaor

សេចក្ដីល្អ, ភាវៈល្អ គឺបែបភាព, បែបបទ, លំនាំ, សណ្ឋាន, ទ្រង់, កិរិយា ...ដែលល្អ :

លម្អ នាម

[លំ-អ-ដី] lomaor

សកម្មភាពកែលម្អគុណភាពដីដាំដុះឱ្យមានជីជាតិ។

លម្អក់

ធ្វើឱ្យល្អក់ :

លម្អក់ កិរិយាសព្ទ

[លំ-អក់] lomaok

ធ្វើឱ្យល្អក់ :

លម្អក់ព័ណ៌

ធ្វើពណ៌ឱ្យល្អក់ គឺសម្ដែងអាការៈកិរិយាពុំសមគួរនៅមុខអ្នកដទៃ :

លម្អក់ព័ណ៌ កិរិយាសព្ទ

[លំ-អក់-ព័រ] lomaokopoanr

ធ្វើពណ៌ឱ្យល្អក់ គឺសម្ដែងអាការៈកិរិយាពុំសមគួរនៅមុខអ្នកដទៃ :

លម្អង

នំម្យ៉ាងធ្វើពីម្សៅអង្ករដំណើបស្ងួត ដែលកិនរួចសង្កត់ច្របាច់ច្រោះទឹកចេញ ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតល្អរួចរែងរោយដាក់ចម្អិនលើខ្ទះក្ដៅ សង្កត់វែកឱ្យមានរាងសំប៉ែតដាក់ស្នូលដូងផ្អែម រួចខ្ចប់ប្រឡាក់នឹងម្សៅលាជម៉ដ្ឋ។

លម្អង នាម

[លំ-អង] lomaong

ផង់ល្អិត, ធូលីល្អិតផង់ :

លម្អង នាម

[លំ-អង-ចេក] lomaong

នំម្យ៉ាងធ្វើពីម្សៅអង្ករដំណើបស្ងួត ដែលកិនរួចសង្កត់ច្របាច់ច្រោះទឹកចេញ ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតល្អរួចរែងរោយដាក់ចម្អិនលើខ្ទះក្ដៅ សង្កត់វែកឱ្យមានរាងសំប៉ែតដាក់ស្នូលដូងផ្អែម រួចខ្ចប់ប្រឡាក់នឹងម្សៅលាជម៉ដ្ឋ។

លម្អន់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ លម្អិត ថា លម្អិតលម្អន់។

លម្អន់ កិរិយាសព្ទ

[លំ-អន់] lomaon

(ព.ប្រ.) ធ្វើឱ្យខ្ទេចខ្ទី; ឱ្យវិនាសអន្តរាយមិនឱ្យលូតលាស់ចម្រើនតទៅទៀត។

លម្អន់ បុព្វបទ

[លំ-អន់] lomaon

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ លម្អិត ថា លម្អិតលម្អន់។

លម្អាន

លំនាំ, ទំនង, គន្លង, គំរូ, ទំនៀម, ស្នាម :

លម្អាន នាម

[លំ-អាន] lumaan≈

លំនាំ, ទំនង, គន្លង, គំរូ, ទំនៀម, ស្នាម :

លម្អិត

កម្ទេចឬផង់ល្អិត, ម្សៅផង់ :

លម្អិត កិរិយាសព្ទ ១)

[លំ-អិត] lumert

ធ្វើឱ្យល្អិត :

លម្អិត កិរិយាសព្ទ ២)

[លំ-អិត] lumert

(ព.ប្រ.) ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យអស់អំណាច; ឱ្យផុតពូជ :

លម្អិត នាម

[លំ-អិត] lumert

កម្ទេចឬផង់ល្អិត, ម្សៅផង់ :

លម្អៀង

ធ្វើឱ្យល្អៀង, ឱ្យផ្អៀងទៅរកម្ខាងជាងម្ខាង (ចំពោះតែផ្លូវចិត្ត) :

លម្អៀង កិរិយាសព្ទ

[លំ-អៀង] lomeang

ធ្វើឱ្យល្អៀង, ឱ្យផ្អៀងទៅរកម្ខាងជាងម្ខាង (ចំពោះតែផ្លូវចិត្ត) :

លយ កិរិយាសព្ទ

[លយ] loy

បណ្ដែត :

លយកែវ

ឈ្មោះទឹកធ្វើដោយដាក់ចំណិតសាច់ផ្លែឈើ មានរសជូរ ឬកំពឹសក្រូចពោធិ៍សាត់ជាដើមបណ្ដែតក្នុងទឹកលាយស្ករនិងអំបិលខ្លះ មានរសផ្អែមលាយជូរប្រៃបន្តិចៗ (បើធ្វើកំពឹសក្រូច ខ្មែរហៅ កំពឹសក្រូចបណ្ដែត)។

លយកែវ នាម

[លយ-កែវ] loykaev

ឈ្មោះទឹកធ្វើដោយដាក់ចំណិតសាច់ផ្លែឈើ មានរសជូរ ឬកំពឹសក្រូចពោធិ៍សាត់ជាដើមបណ្ដែតក្នុងទឹកលាយស្ករនិងអំបិលខ្លះ មានរសផ្អែមលាយជូរប្រៃបន្តិចៗ (បើធ្វើកំពឹសក្រូច ខ្មែរហៅ កំពឹសក្រូចបណ្ដែត)។

លយឆាយ

លយជាយ គឺស្លៀកសំពត់សម្លុយក្បិន :

លយឆាយ កិ., គុ.កិ.

[លយ-ឆាយ] loyochhay

លយជាយ គឺស្លៀកសំពត់សម្លុយក្បិន :

លយៈ

សំឡេងច្រៀងលាយជាមួយនឹងសូរតន្ត្រី ឬចង្វាក់ភ្លេងនិងចម្រៀងលាយគ្នា :

លយៈ នាម

[លៈ-យៈ] loyeak

ឈ្មោះមាត្រារាប់វេលាចំនួន១០ខណៈ គឺ១០០ការផ្ទាត់ម្រាមដៃបន្តគ្នាមិនដាច់; តាមលទ្ធិបុរាណ ប្រាប់បែបឱ្យរាប់ថា :

លយៈ នាម

[លៈ-យៈ] loyeak

សំឡេងច្រៀងលាយជាមួយនឹងសូរតន្ត្រី ឬចង្វាក់ភ្លេងនិងចម្រៀងលាយគ្នា :

លលក នាម

[ល-លក] lolok

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ ពួកទទា, ឈ្មោលចេះរងាវ។

លលក នាម

[ល-លក-ទ្រោល] lolok

លលកឈ្មោលក្លារងាវខ្ទរ។

លលក នាម

[ល-លក-បរ] lolok

លលកឈ្មោលដើរដំណើរក្រទា ពង់កធ្វើងីកងាកៗ បញ្ចេញសូរសព្ទរនញាប់រន្ថាន់ កៀងញីឬអួតជល់គ្នា។

លលក នាម

[ល-លក-បូល] lolok

លលកបញ្ចេញសំឡេងឯកសព្ទផ្ទួនពីរៗស្រាលៗរង្វើលៗ។

លលកខ្មោច

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មាត្រធំវែងឆ្លឹមបន្តិចជាងលលកទ្រាំង សម្បុរខៀវស្រអាប់ ហើរលឿនភ្លែត, ជាសត្វរកស៊ីយប់ច្រើនជាងថ្ងៃ; គេច្រើននិយាយថា កាលបើវាហើរប៉ះត្រូវខ្លួនមនុស្សឬគោ, ក្របី, សេះ លុះយូរបន្តិចទៅតែងតែបណ្ដាលឱ្យកើតជារោគស្រយង់ ក្លាយទៅជាស្វិតដៃឬស្វិតជើង ហៅថា រោគលលកប្រះ។

លលកខ្មោច នាម

[ល-លក-ខ្មោច] lolokakhmaoch

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មាត្រធំវែងឆ្លឹមបន្តិចជាងលលកទ្រាំង សម្បុរខៀវស្រអាប់ ហើរលឿនភ្លែត, ជាសត្វរកស៊ីយប់ច្រើនជាងថ្ងៃ; គេច្រើននិយាយថា កាលបើវាហើរប៉ះត្រូវខ្លួនមនុស្សឬគោ, ក្របី, សេះ លុះយូរបន្តិចទៅតែងតែបណ្ដាលឱ្យកើតជារោគស្រយង់ ក្លាយទៅជាស្វិតដៃឬស្វិតជើង ហៅថា រោគលលកប្រះ។

លលកទ្រាំង

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបរាងស្រដៀងនឹងលលក តែតូចខ្លីជាង, យំឮសូរញាប់រន្ថាន់។

លលកទ្រាំង នាម

[ល-លក-ទ្រាំង] lolokotreang

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបរាងស្រដៀងនឹងលលក តែតូចខ្លីជាង, យំឮសូរញាប់រន្ថាន់។

លលកប្រះ

ឈ្មោះរោគស្រយង់ស្វិតដៃឬស្វិតជើងកើតអំពីលលកខ្មោចហើរប៉ះត្រូវ។

លលកប្រះ នាម

[ល-លក-ប្រះ] lolokabrah

ឈ្មោះរោគស្រយង់ស្វិតដៃឬស្វិតជើងកើតអំពីលលកខ្មោចហើរប៉ះត្រូវ។

លលកស

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ :

លលកស នាម

[ល-លក-ស] lolokas

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ :

លលក់

ពាក្យនេះសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យទន្ទិញ។

លលក់ កិរិយាសព្ទ

[ល-លក់] lolok

ឱ្យរបស់ទៅអ្នកទិញដោយយកថ្លៃ។ ទិញខ្លះ លក់ខ្លះ និងដូរខ្លះ។

លលក់ បុព្វបទ

[ល-លក់] lolok

ពាក្យនេះសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យទន្ទិញ។

លលា

(ម.ព. លលាដ)។

លលា គុណនាម

[លៈ-លា] lolie

ឆ្កួតទឹកមាត់, ល្មេញល្មើ, ពភ្លីពភ្លើ :

លលា ឧទានសព្ទ

[អា-លៈ-លា] lolie

អាល្មេញល្មើ! (ព.ទ្រ.)។ និយាយក្លាយជា លេលាក៏មាន។

លលា នាម

[លៈ-លា] lolie

(ម.ព. លលាដ)។

លលាដ នាម ១)

[លៈ-លា-ដៈ] ឬ [លៈ-លាត] lolead

ថ្ងាស។

លលាដ នាម ២)

[លៈ-លា-ដៈ] ឬ [លៈ-លាត] lolead

ឆ្អឹងក្បាល; ត្រឡោក :

លលាដបដ្ដ នាម

[លៈ-លា-ដៈ-ប័ត] loleadbodd

ក្បាំងមុខ; របៃមុខ។

លលាដប័ដ្ដ

(ម.ព. លលាដបដ្ដ)។

លលាដប័ដ្ដ នាម

[លៈ-លា-ដៈ-ប័ត] leakleadakbta≈

(ម.ព. លលាដបដ្ដ)។

លលាដ៍

(ម.ព. លលាដ)។

លលាដ៍ នាម

[លៈ-លា-ដៈ] leakleadak≈

(ម.ព. លលាដ)។

លលាតែ

(ព.ប្រ.) ពភ្លីពភ្លើ :

លលាតែ គុណនាម

[ល-លា-តែ] loleatae

ល្មេញល្មើខ្លាំង :

លលាតែ គុណកិរិយា

[ល-លា-តែ] loleatae

(ព.ប្រ.) ពភ្លីពភ្លើ :

លលាម

ដែលបាញ់រស្មីព្រាតៗវែងៗ :

លលាម គុ.កិ., គុ. ១)

[ល-លាម] loleam

ល្អរុងរឿងដោយអំណាច; ដែលគឃ្លើនអង់អាចឥតក្រែង :

លលាម គុណនាម ២)

[ល-លាម] loleam

ដែលបាញ់រស្មីព្រាតៗវែងៗ :

លលិត

ឈ្មោះគម្ពីរមួយខាងសំស្ក្រឹត ...។

លលិត គុណនាម

[ល-លិត] lolit

ដែលគួរស្រឡាញ់, គួរចាប់ចិត្ត; ល្មមល្មៃ។

លលិត នាម

[លៈ-លិ-តៈ-វិស-ដា] lolit

ឈ្មោះគម្ពីរមួយខាងសំស្ក្រឹត ...។

លលីមលលាម

លលាមក្រៃពេក, ពភ្លីមពភ្លាម :

លលីមលលាម គុ.កិ., គុ.

[ល-លឹម-ល-លាម] lolimloleam

លលាមក្រៃពេក, ពភ្លីមពភ្លាម :

លលឹម

ពភ្លឹម, ពព្រឹម :

លលឹម គុណនាម

[ល-លឹម] loluem

ពភ្លឹម, ពព្រឹម :

លលួង

ល្បួងលួងលោមរឿយ ៗ ឱ្យយល់ព្រម។

លលួង កិរិយាសព្ទ ១)

[ល-លួង] loluong

លួងរឿយៗ, លួងទទូចដោយឧបាយ, លួងទទូចឱ្យសុខចិត្ត :

លលួង កិរិយាសព្ទ ២)

[ល-លួង] loluong

ល្បួងលួងលោមរឿយ ៗ ឱ្យយល់ព្រម។

លលេ

(ម.ព. រលេ)។

លលេ គុ.កិ., គុ.

[ល-លេ] lole

(ម.ព. រលេ)។

លលៃ

ដែលលៃខ្ពស់ល្ហេវ; ដែលវែងស្រលួត :

លលៃ នាម

[ល-លៃ] loley

ឈ្មោះប្រាសាទបុរាណមួយតូចនៅខាងជើងប្រាសាទបាគោ ក្នុងស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប :

លលៃ គុណនាម

[ល-លៃ] loley

ដែលលៃខ្ពស់ល្ហេវ; ដែលវែងស្រលួត :