វចនានុក្រមខ្មែរ

លឺ សព្វនាម

[លឺ] lueu

អ្នក; ពាក្យសម្រាប់និយាយក្នុងទីចំពោះមុខទៅរកចិនសុទ្ធ (ចិនឆៅ) :

លឺជា គុណកិរិយា

[លឺ-ជា] lueuchea

(ម.ព. ឮជា)។

លឺសាយ គុណកិរិយា

[លឺ-សាយ] lueusay

(ម.ព. ឮសាយ)។

លុក កិរិយាសព្ទ ១)

[លុក] luk

ចូលសំរុកមិនឱ្យដឹងខ្លួន; ចូលរុកទម្លាយ; ចូលរុករាន :

លុក កិរិយាសព្ទ ២)

[លុក] luk

ធ្វើទឹកឱ្យកម្រើករំជួល, ឱ្យល្អក់ :

លុក កិរិយាសព្ទ

[លុក-លុយ] luk

(ម.ព. លុកលុយ)។

លុកលុយ

រុករានទន្ទ្រានចូល, រុករានចូលសុសសព្វ, ដើរចូលសព្វអន្លើ :

លុកលុយ កិរិយាសព្ទ

[លុក-លុយ] lukluy≈

រុករានទន្ទ្រានចូល, រុករានចូលសុសសព្វ, ដើរចូលសព្វអន្លើ :

លុង

ជីកឬដាប់ឱ្យកើតជារំលុង, ជាប្រហោងធំ, ជារណ្ដៅក្អេង, ជារូង :

លុង កិរិយាសព្ទ

[លុង] lung

ជីកឬដាប់ឱ្យកើតជារំលុង, ជាប្រហោងធំ, ជារណ្ដៅក្អេង, ជារូង :

លុត

ខ្សែពួរសម្រាប់ទាញលើក ឬទាញដាក់ដងក្ដោងទូកធំ ឬសំពៅ ឬខ្សែរូតក្ដោងតូច :

លុត កិរិយាសព្ទ

[លុត] lut

បញ្ជច់ជង្គង់ចុះដល់ផ្ទៃទី :

លុត នាម

[លុត-ក្រាប] lut

លុតជង្គង់ក្រាបក្បាលចុះ។

លុត កិរិយាសព្ទ

[លុត] lut

ថ្លោះ, របូត, របូតផុត។

លុត នាម

[នា-ឡិ-កា-លុត] lut

នាឡិកាដែលមានឡានរបូត គឺឡានដែលមួលតឹងហើយរបូតខ្លះឱ្យដឹងថាត្រូវឈប់លែងមួលទៅទៀត។

លុត នាម

[លុត] lut

ខ្សែពួរសម្រាប់ទាញលើក ឬទាញដាក់ដងក្ដោងទូកធំ ឬសំពៅ ឬខ្សែរូតក្ដោងតូច :

លុត្ត

សមាសដែលលុបវិភត្តិចេញទុកឱ្យនៅតែរូបសព្ទភ្ជាប់គ្នា, ដូចជា សង្ឃស្ស-ទាន លុប ស្ស ចេញ ទុកត្រឹមតែ សង្ឃទាន "ទានដើម្បីសង្ឃឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់សង្ឃ" (ព.វ.)។

លុត្ត កិរិយាសព្ទ

[លុត-តៈ] lutt

លុបចោលហើយ គឺធ្វើឱ្យបាត់ស្នាម, ឱ្យបាត់គំនូស, ឱ្យបាត់រូប, ឱ្យបាត់ឈ្មោះ, ឱ្យវិនាស, ឱ្យសូន្យហើយ។

លុត្ត គុណនាម

[លុត-តៈ] lutt

ដែលលុបចោលហើយ។

លុត្ត នាម

[លុត-តៈ-បត់] lutt

(ព.វ.) បទដែលលុបចេញមិនឱ្យមាន, ដូចជា :

លុត្ត នាម

[លុត-តៈ-សៈ-ម៉ាស] lutt

សមាសដែលលុបវិភត្តិចេញទុកឱ្យនៅតែរូបសព្ទភ្ជាប់គ្នា, ដូចជា សង្ឃស្ស-ទាន លុប ស្ស ចេញ ទុកត្រឹមតែ សង្ឃទាន "ទានដើម្បីសង្ឃឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់សង្ឃ" (ព.វ.)។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ] lutteak

អ្នកធ្វើអំពើដ៏សៅហ្មង; ព្រាន, នេសាទ។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ-កាំ] lutteak

អំពើ, ការ, របររបស់ព្រាន; ការបរបាញ់។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ-កុល] lutteak

ត្រកូលព្រាន, ពូជនេសាទ។

លុទ្ធបុគ្គល

បុគ្គលលោភ, មនុស្សលោភ, អ្នកល្មោភ, អ្នកដែលចង់បានតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន :

លុទ្ធបុគ្គល នាម

[លុត-ធៈ-បុក-គល់] lutthbokkol

បុគ្គលលោភ, មនុស្សលោភ, អ្នកល្មោភ, អ្នកដែលចង់បានតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន :

លុន

បោលលឿនតែថយជាងផាយ រាយបំភ្លៃជើងទាំង ៤ឱ្យញាប់រន្ថាន់ស្មើ (ចំពោះតែសេះ) :

លុន កិរិយាសព្ទ

[លុន] lun

បោលលឿនតែថយជាងផាយ រាយបំភ្លៃជើងទាំង ៤ឱ្យញាប់រន្ថាន់ស្មើ (ចំពោះតែសេះ) :

លុប

(ព.ប្រ.) បំបាត់ឱ្យសូន្យឈឹងឬបំបិទបំបាំងមិនឱ្យលេចឮ។ល។ (សរសេរក្លាយជា លប់តាមសូរសម្ដីក៏មាន គួរប្រើ លុបនេះវិញត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ)។

លុប កិរិយាសព្ទ ១)

[លុប] lub

ធ្វើឱ្យបាត់ស្នាម, ឱ្យបាត់គំនូស, ឱ្យបាត់លំអាន, ឱ្យបាត់រូប, ឱ្យបាត់ឈ្មោះ; ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យសូន្យ; បំបាត់មិនឱ្យមាន :

លុប កិរិយាសព្ទ ២)

[លុប] lub

បំពេញក្រហូង, ជម្រៅ, រណ្ដៅ ឱ្យបាត់ :

លុប កិរិយាសព្ទ ៣)

[លុប] lub

លាង, ជម្រះស្រលាប ដោយទឹក :

លុប កិរិយាសព្ទ ៤)

[លុប] lub

គ្របលើ, លើសជាង :

លុប កិរិយាសព្ទ

[កាយ-កប់-លប់-លាង] lub

(ម.ព. លុបលាង)។

លុប កិរិយាសព្ទ

[លុប-ថ្លុក] lub

(ព.ប្រ.) បំបាត់ដំណើរដើមឬសម្ដីដើមមិនឱ្យលេចឮតទៅទៀត :

លុប នាម

[លុប-មាត] lub

លើសមាត្រ, ហួសកម្លាំង :

លុប នាម

[លុប-លាង] lub

(ព.ប្រ.) បំបាត់ឱ្យសូន្យឈឹងឬបំបិទបំបាំងមិនឱ្យលេចឮ។ល។ (សរសេរក្លាយជា លប់តាមសូរសម្ដីក៏មាន គួរប្រើ លុបនេះវិញត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ)។

លុបគុណ

បំបាត់គុណ គឺបំបាត់មិនឱ្យលេចឮថាគេមានគុណចំពោះខ្លួន :

លុបគុណ កិរិយាសព្ទ

[លុប-គុន] lubkun≈

បំបាត់គុណ គឺបំបាត់មិនឱ្យលេចឮថាគេមានគុណចំពោះខ្លួន :

វិធី, បែបនៃការលុបអក្សរក្នុងពាក្យក្នុងសង្កាត់នីមួយចេញខ្លះទុកខ្លះ ទោះលុបតួខាងដើមក្ដី តួកណ្ដាលក្ដី តួចុងក្ដី លុបប៉ុន្មានតួទុកត្រឹមតែប៉ុន្មានតួក្ដី តាមគួដល់ការលុបនិងការទុក, វិធីលុបយ៉ាងនេះ ហៅថា លុបន័យដូចជា ឧបាសក, ឧបាសិកា លុបទុកតែត្រឹម បាសក, សិកា; សុតៈ "ស្តាប់", ចិន

លុបន័យ នាម

[លុប-ប៉ៈ-នៃ] luboney

វិធី, បែបនៃការលុបអក្សរក្នុងពាក្យក្នុងសង្កាត់នីមួយចេញខ្លះទុកខ្លះ ទោះលុបតួខាងដើមក្ដី តួកណ្ដាលក្ដី តួចុងក្ដី លុបប៉ុន្មានតួទុកត្រឹមតែប៉ុន្មានតួក្ដី តាមគួដល់ការលុបនិងការទុក, វិធីលុបយ៉ាងនេះ ហៅថា លុបន័យដូចជា ឧបាសក, ឧបាសិកា លុបទុកតែត្រឹម បាសក, សិកា; សុតៈ "ស្តាប់", ចិន

លុម្បក នាម

[លុម-ប៉ៈ-កៈ] ឬ [លុម-បក់] lumbok

ចោរប្លន់ (សរសេរជា លុម្បកៈ ឬ វិលុម្បក ក៏បាន) :

លុម្បក នាម

[លុម-ប៉ៈ-កៈ-កាំ] ឬ [លុម-បក់-កាំ] lumbok

អំពើរបស់ចោរប្លន់, អំពើប្លន់, ការប្លន់, (ប្រើជា លុម្បកម្មឬ វិលុម្បកម្ម ក៏បាន)។

លុម្បក នាម

[វិ-លុម-ប៉ៈ-កៈ-កាំ] lumbok

(ម.ព. លុម្បកកម្ម)។

លុម្បកម្ម

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្បកម្ម នាម

[លុម-ប៉ៈ-កាំ] lumbkamm

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្បកៈ

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្បកៈ នាម

[លុម-ប៉ៈ-កៈ] lumbakkak≈

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្បិកា

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្បិកា នាម

[លុម-ប៉ិ-កា] lumbika

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្ពិនី

ឈ្មោះទីតំបន់ដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត; សព្វថ្ងៃនេះហៅក្លាយជា រុម្មិណ្ដេក៏មាន, នៅខាងទិសឦសានក្រុងពារាណសី, ខាងទិសពាយ័ព្យនគរកុសិនារា, ក្នុងមធ្យមប្រទេសប៉ែកខាងកើត។

លុម្ពិនី នាម

[លុម-ពិ-នី] lumpini

ឈ្មោះទីតំបន់ដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត; សព្វថ្ងៃនេះហៅក្លាយជា រុម្មិណ្ដេក៏មាន, នៅខាងទិសឦសានក្រុងពារាណសី, ខាងទិសពាយ័ព្យនគរកុសិនារា, ក្នុងមធ្យមប្រទេសប៉ែកខាងកើត។

លុយ

ពាក្យសាមញ្ញហៅប្រាក់ដែលសម្រាប់ចាយវាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃថា :

លុយ កិរិយាសព្ទ ១)

[លុយ] luy

ដើរក្នុងទឹករាក់ :

លុយ កិរិយាសព្ទ ២)

[លុយ] luy

ដើរកាត់ឬដើរទន្ទ្រានចូល :

លុយ នាម ១)

[លុយ] luy

លោហៈសណ្ឋានមូលតូចសំប៉ែត មានរូបភាពឬត្រានិងអក្សរជាសម្គាល់, សម្រាប់ប្រើចាយជាជំនួសប្រាក់; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម មានតម្លៃ ២សេននិង១សេន, សព្វថ្ងៃនេះ មានតែតម្លៃ១សេននិងកន្លះសេន; ហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ល្វី (Louis) ដែលជាព្រះនាមនៃមហាក្សត្រិយ៍ប្រទេសបារាំងសែសក្នុងសម័យពីដើម .

លុយ នាម ២)

[លុយ] luy

ពាក្យសាមញ្ញហៅប្រាក់ដែលសម្រាប់ចាយវាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃថា :

លុយរាប់

ប្រាក់ដែលអ្នកខ្ចីត្រូវសងជាចំណែកៗស្មើរៀងរាល់ថ្ងៃទាំងដើម ទាំងការ ទៅម្ចាស់លុយតាមការព្រមព្រៀង។

លុយរាប់ នាម

[លុយ-រាប់] luyreab≈

ប្រាក់ដែលអ្នកខ្ចីត្រូវសងជាចំណែកៗស្មើរៀងរាល់ថ្ងៃទាំងដើម ទាំងការ ទៅម្ចាស់លុយតាមការព្រមព្រៀង។

លុះ

ទាល់តែ, ត្រាតែ :

លុះ កិរិយាសព្ទ ១)

[លុះ] lus

ចុះ, ចុះចូល, នៅក្នុងអំណាច :

លុះ កិរិយាសព្ទ ២)

[លុះ] lus

សម្រេច, ត្រាស់ដឹង :

លុះ គុណនាម ៣)

[លុះ] lus

ដែលហ៊ាន, អង់អាច, ហ៊ានប្រថុយ, រលុះរលាញ, មិនរួញរា :

លុះ នាម

[លុះ] lus

ដល់; កាល, កាលដែល; ពាក្យសម្រាប់និយាយបន្តសង្កាត់សេចក្ដីប្រាប់ដំណើរ ដែលដាច់ស្រឡះដោយឡែក :

លុះ គុណកិរិយា

[លុះ-ដល់] lus

ដរាបដល់, ត្រាតែដល់; កាលដែលដល់ :

លុះ គុណកិរិយា

[លុះ-ណា-តែ] lus

កាលណាបើ, ទាល់តែ :

លុះ គុណកិរិយា

[លុះ-តែ] lus

ទាល់តែ, ត្រាតែ :

លូ

ឈើធំវែងដែលលុងជាបំពង់, ពាងឈើ; បំពង់ធំចាក់បេតុងអារម៉េមានប្រហោងរហូត សម្រាប់បង្កប់ក្នុងដីជាផ្លូវទឹក :

លូ កិរិយាសព្ទ

[លូ] lu

បន្លឺសម្រែកសូរវែងៗ (ចំពោះតែសុនខ, ចចក, ស្វាន) :

លូ នាម

[លូ] lu

ឈើធំវែងដែលលុងជាបំពង់, ពាងឈើ; បំពង់ធំចាក់បេតុងអារម៉េមានប្រហោងរហូត សម្រាប់បង្កប់ក្នុងដីជាផ្លូវទឹក :

លូក

លូកចាប់ខាងលើសើរើខាងក្រោមជន្លឱ្យកើតការ :

លូក កិរិយាសព្ទ ១)

[លូក] luk

លាតឬឈោងដៃចេញ :

លូក កិរិយាសព្ទ ២)

[លូក] luk

លាតដៃចុះឬកាយយក :

លូក កិរិយាសព្ទ ៣)

[លូក] luk

លាតដៃចាប់កាន់, ហ៊ានទិញ :

លូក កិរិយាសព្ទ ៤)

[លូក] luk

បង្ខិតចូលឬចេញ :

លូក គុ.កិ., គុ.

[លូក] luk

ដែលលយចេញឬចូល :

លូក កិរិយាសព្ទ

[លូក-ព្រ-ហ៊ក់-ឱ្យ-កប់-ដៃ] luk

(ព.ទ.បុ.) បានជាជ្រុលដៃធ្វើហើយ ត្រូវតែធ្វើឱ្យពេញកម្លាំងកុំញញើត។

លូក កិរិយាសព្ទ

[លូក-លើ-សើ-ក្រោម] luk

លូកចាប់ខាងលើសើរើខាងក្រោមជន្លឱ្យកើតការ :

លូកឃុន

ឈ្មោះមន្ទីរតុលាការជាសាលាដំបូងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ :

លូកឃុន នាម

[លូក-ឃុន] lukokhun

ឈ្មោះមន្ទីរតុលាការជាសាលាដំបូងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ :

លូកដៃ

ឆាឆៅ ជ្រៀតជ្រែក ចូលធ្វើអន្តរាគមន៍រឿងអ្វីមួយ។

លូកដៃ កិរិយាសព្ទ

[លូក-ដៃ] lukdai≈

ឆាឆៅ ជ្រៀតជ្រែក ចូលធ្វើអន្តរាគមន៍រឿងអ្វីមួយ។

លូកនាយលូកអាយ

លូកខាងណេះបន្តិចខាងណោះបន្តិច។

លូកនាយលូកអាយ កិរិយាសព្ទ

[លូក-នាយ-លូក-អាយ] lukneaylukaay≈

លូកខាងណេះបន្តិចខាងណោះបន្តិច។

លូកល

ឡេះឡោះ, លលេង, ជន្លន្លេញ, លូកនាយលូកអាយ, លូកល្បងលងមើលក្នុងបំណងស្ទាបស្ទង់ចិត្ត :

លូកល កិរិយាសព្ទ

[លូក-ល] lukol

ឡេះឡោះ, លលេង, ជន្លន្លេញ, លូកនាយលូកអាយ, លូកល្បងលងមើលក្នុងបំណងស្ទាបស្ទង់ចិត្ត :

លូកលាន់

លូកបិចឬលូកចឹបបន្តិចបន្តួច; លូកនាយលូកអាយ, លូកកឹះកៀវ :

លូកលាន់ កិរិយាសព្ទ

[លូក-លាន់] luklean

លូកបិចឬលូកចឹបបន្តិចបន្តួច; លូកនាយលូកអាយ, លូកកឹះកៀវ :

លូខ

(ម.ព. លូខវាទិន)។

លូខ គុណនាម

[លូក] lukh

សៅហ្មង; ថោកថយ ឬថយថោក, ថោកទាប ឬទាបថោក; ទន់ទាប, ទន់ថយ; ខ្ជីខ្ជា; ក្រីក្រ; ដែលត្រដាបត្រដួស។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-កាំ] lukh

អំពើសៅហ្មង; ការងារថោកទាប។

លឺ សព្វនាម

លឺជា គុណកិរិយា

លឺជ័យ នាម

លឺលាន់ នាម

លឺសាយ គុណកិរិយា

លុក កិរិយាសព្ទ ១)

លុក កិរិយាសព្ទ ២)

លុក កិរិយាសព្ទ

លុកលុយ កិរិយាសព្ទ

លុង កិរិយាសព្ទ

លុត កិរិយាសព្ទ

លុត នាម

លុត កិរិយាសព្ទ

លុត នាម

លុត នាម

លុត្ត កិរិយាសព្ទ

លុត្ត គុណនាម

លុត្ត នាម

លុត្ត នាម

លុទ្ទៈ នាម

លុទ្ទៈ នាម

លុទ្ទៈ នាម

លុទ្ទៈ នាម

លុទ្ធបុគ្គល នាម

លុន កិរិយាសព្ទ

លុប កិរិយាសព្ទ ១)

លុប កិរិយាសព្ទ ២)

លុប កិរិយាសព្ទ ៣)

លុប កិរិយាសព្ទ ៤)

លុប កិរិយាសព្ទ

លុប កិរិយាសព្ទ

លុប នាម

លុប នាម

លុបគុណ កិរិយាសព្ទ

លុបន័យ នាម

លុម្បក នាម

លុម្បក នាម

លុម្បក នាម

លុម្បកម្ម នាម

លុម្បកៈ នាម

លុម្បិកា នាម

លុម្ពិនី នាម

លុយ កិរិយាសព្ទ ១)

លុយ កិរិយាសព្ទ ២)

លុយ នាម ១)

លុយ នាម ២)

លុយរាប់ នាម

លុះ កិរិយាសព្ទ ១)

លុះ កិរិយាសព្ទ ២)

លុះ គុណនាម ៣)

លុះ នាម

លុះ គុណកិរិយា

លុះ គុណកិរិយា

លុះ គុណកិរិយា

លូ កិរិយាសព្ទ

លូ នាម

លូក កិរិយាសព្ទ ១)

លូក កិរិយាសព្ទ ២)

លូក កិរិយាសព្ទ ៣)

លូក កិរិយាសព្ទ ៤)

លូក គុ.កិ., គុ.

លូក កិរិយាសព្ទ

លូក កិរិយាសព្ទ

លូកឃុន នាម

លូកដៃ កិរិយាសព្ទ

លូកនាយលូកអាយ កិរិយាសព្ទ

លូកល កិរិយាសព្ទ

លូកលាន់ កិរិយាសព្ទ

លូខ គុណនាម

លូខ នាម