វចនានុក្រមខ្មែរ

សា នាម

[សា] sa

ឈ្មោះជំងឺខ្យល់ពួកមួយ ចាប់សត្វចតុប្បាទមានគោក្របីជាដើម :

សា នាម

[សា] sa

ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងភ្លា :

សា នាម

[សា] sa

ក្រពះមូត្រសត្វពួកខ្លះ មានសំពោច, ឆ្លកជាដើម :

សា នាម ១)

[បែក-សា] sa

បែកក្រពះមូត្រ។

សា នាម ២)

[បែក-សា] sa

បែកការខ្ចរខ្ចាយសាយសុស :

សា កិរិយាសព្ទ

[ឈ្លោះ-បែក-សា] sa

ឈ្លោះប្រកែកជជែកបូរបាច់ឮខ្លាំងៗដណ្ដើមយកផ្លូវត្រូវតែរៀងខ្លួន។

សា កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-បែក-សា] sa

(ព.ប្រ.) និយាយបែកពីនេះហើយពីនោះទៀត ល្ហល្ហាចស្ទើររកទីចប់គ្មាន។

សា កិរិយាសព្ទ

[បែក-សា-យា-មោ] sa

(ម.ព. និយាយបែកសា)។

សា នាម

[សា] sa

ពាក្យរនាប់ដែលសំដៅដល់ដំណើរត្រឡប់ទៅមកឬចុះឡើង; ដង, គ្រា, ត្រឡប់; បក :

សា នាម

[សា] sa

ជំងឺផ្លូវដង្ហើមធ្ងន់ធ្ងរ ដែលឆ្លងរាលដាលជាសាកល ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៣ដោយវីរុសឈ្មោះ កូរ៉ូណា :

សាក កិរិយាសព្ទ ១)

[សាក] sark

ចម្លងយកបែបឱ្យដូចភាពដើម :

សាក កិរិយាសព្ទ ២)

[សាក] sark

ល្បងមើលឱ្យដឹង, ពិសោធមើល :

សាក កិរិយាសព្ទ

[សាក] sark

កាត់សំបកមែកឈើក្រឡឹងជុំវិញប្រវែងប្រហែល១ធ្នាប់ឬយ៉ាងវែងត្រឹម ២ធ្នាប់ (លៃតាមទំហំមែកឈើ) ហើយយកស្រកីដូងខ្ចោបដីក្ដោបរុំព័ទ្ធជុំវិញ ចងរឹតចុងរបុំខាងក្រោមខាងលើឱ្យតឹងណែន, ចោះគូទបំពង់ស៊កកំណាត់សំពត់ដែលត្របាញ់ឱ្យចូល ដាក់ទឹកក្នុងបំពង់ចងបន្តោកពីលើ ឱ្យទឹកស្រក់មកលើរបុំដី ឱ្យដីសើ

សាក នាម

[សាក] sark

រូប, រាង, រូបរាង នៃមនុស្សសត្វដែលស្លាប់ហើយ។

សាក នាម

[សាក-ខ្មោច] sark

រូបបុគ្គលស្លាប់។

សាក នាម

[សាក-ឆ្អឹង] sark

រាងឆ្អឹង។

សាក នាម

[សាក-អ-សុ-ភៈ] sark

រូបអសុភ (រូបមនុស្សសត្វដែលស្លាប់ស្អុយ)។

សាក កិរិយាសព្ទ

[សាក] sark

បញ្ចូលថាមពលអគ្គិសនីទៅក្នុងជនិតា :

សាកច្ឆា

ការសន្ទនាគ្នា; ការជជែកពិគ្រោះគ្នារកខុសរកត្រូវ, រកសេចក្ដីពិត; ការប្រឹក្សាពិគ្រោះគ្នាពីធម៌អាថ៌ :

សាកច្ឆា នាម

[សា-ក័ច-ឆា] sakchchha

ការសន្ទនាគ្នា; ការជជែកពិគ្រោះគ្នារកខុសរកត្រូវ, រកសេចក្ដីពិត; ការប្រឹក្សាពិគ្រោះគ្នាពីធម៌អាថ៌ :

សាកត្រាក

ដែលធ្លាក់ ឬយុលកន្ត្រាក ឬក៏រយាកចុះក្រោម :

សាកត្រាក គុណនាម

[សាក-ត្រាក] saktrak

ដែលធ្លាក់ ឬយុលកន្ត្រាក ឬក៏រយាកចុះក្រោម :

សាកន្ទេល

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេសម្រាប់លេងនៅពេលបញ្ចប់ពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬបញ្ចប់ពិធីបុណ្យធំៗដែលគេធ្វើយូរថ្ងៃ, លុះលេងភ្លេងនេះចប់ហើយ គេសាកម្រាលមានកន្ទេលជាដើម :

សាកន្ទេល នាម

[សា-កន់-ទេល] sakntel

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេសម្រាប់លេងនៅពេលបញ្ចប់ពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬបញ្ចប់ពិធីបុណ្យធំៗដែលគេធ្វើយូរថ្ងៃ, លុះលេងភ្លេងនេះចប់ហើយ គេសាកម្រាលមានកន្ទេលជាដើម :

សាកប៉ត្រាក

(ម.ព. សាកត្រាក)។

សាកប៉ត្រាក គុណនាម

[សាក-ប៉-ត្រាក] sakbatrak

(ម.ព. សាកត្រាក)។

សាកពណ៌

ហើរពណ៌ :

សាកពណ៌ គុណនាម

[សាក-ព័រ] sakpro≈

ហើរពណ៌ :

សាកម៉្ញាក

ដែលមានសូរសំនៀងស្អារនរយាបៗ :

សាកម៉្ញាក គុណនាម

[សាក-ម៉្ញាក] sakmnheak≈

ដែលមានសូរសំនៀងស្អារនរយាបៗ :

សាកល

(ម.ព. សកល)។

សាកល នាម

[សា-កល់] sakol

(ម.ព. សកល)។

សាកលភាវូបនីយកម្ម

(វិ.ន.) ការរីកចម្រើននៃទំនាក់ទំនងជាសាកលលើវិស័យ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ ដោយសារការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ទូរគមនាគមន៍ និងការអនុវត្តនូវសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម។ ការណ៍នេះស្ដែងឡើងតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគបរទេស ការផ្ទេរបច្ចេ

សាកលភាវូបនីយកម្ម នាម

[សា-កល់-ភា-វូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] saklopheavubakniyeakkaam≈

(វិ.ន.) ការរីកចម្រើននៃទំនាក់ទំនងជាសាកលលើវិស័យ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ ដោយសារការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ទូរគមនាគមន៍ និងការអនុវត្តនូវសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម។ ការណ៍នេះស្ដែងឡើងតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគបរទេស ការផ្ទេរបច្ចេ

សាកលរូបី

(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទមួយដែលបង្ហាញដោយហេគែល (Hegel) ដើម្បីកែតម្រូវទស្សនៈបុរាណដែលថា សាកលគឺអរូបីដោយផ្អែកទៅលើធម្មជាតិទូទៅនៃប្រភេទភាវៈមួយតាមរយៈអរូបីកម្ម។ ហេគែលជឿថាសាកលគឺជាទម្រង់រូបីជាជាងអរូបី។

សាកលរូបី នាម

[សា-កល់-រូ-ប៉ី] saklorubei≈

(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទមួយដែលបង្ហាញដោយហេគែល (Hegel) ដើម្បីកែតម្រូវទស្សនៈបុរាណដែលថា សាកលគឺអរូបីដោយផ្អែកទៅលើធម្មជាតិទូទៅនៃប្រភេទភាវៈមួយតាមរយៈអរូបីកម្ម។ ហេគែលជឿថាសាកលគឺជាទម្រង់រូបីជាជាងអរូបី។

សាកលវិទ្យាល័យ

គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលនិស្សិតទៅតាមជំនាញឯកទេសចាប់ពីកម្រិតបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅ :

សាកលវិទ្យាល័យ នាម

[សា-កល់-វិត-ទ្យា-ឡៃ] saklovittyealai≈

គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលនិស្សិតទៅតាមជំនាញឯកទេសចាប់ពីកម្រិតបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅ :

សាកវប្បកម្ម

(ក.សិ.) ការដាំដំណាំច្បារ (បន្លែ ផ្លែ ផ្កា)។

សាកវប្បកម្ម នាម

[សា-កៈ-វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ] sakakvabbakkaam≈

(ក.សិ.) ការដាំដំណាំច្បារ (បន្លែ ផ្លែ ផ្កា)។

សាកវប្បករ

អ្នកសាបព្រោះ, អ្នកដាំបន្លែ, អ្នកថែសួន។

សាកវប្បករ នាម

[សា-កៈ-វ័ប-ប៉ៈ-ក] sakakvbabakka≈

អ្នកសាបព្រោះ, អ្នកដាំបន្លែ, អ្នកថែសួន។

សាកសព

រូបរាងបុគ្គលស្លាប់, រូបរាងសព។

សាកសព នាម

[សាក-សប់] sakosop

រូបរាងបុគ្គលស្លាប់, រូបរាងសព។

សាកសួរ

សួរសាកមើលឱ្យជាក់, សួរសង្កេតពីមួយទៅមួយឬពីនេះទៅនោះឱ្យជាក់សេចក្ដី :

សាកសួរ កិរិយាសព្ទ

[សាក-សួរ] sakosuor

សួរសាកមើលឱ្យជាក់, សួរសង្កេតពីមួយទៅមួយឬពីនេះទៅនោះឱ្យជាក់សេចក្ដី :

សាកាហារី

អ្នកហូបបន្លែជាអាហារ, អ្នកហូបអាហារបួស។

សាកាហារី នាម

[សា-កា-ហា-រ៉ី] sakaharei≈

អ្នកហូបបន្លែជាអាហារ, អ្នកហូបអាហារបួស។

សាកិយានី

ស្ត្រីជាតិសក្យៈ :

សាកិយានី នាម

[សា-កិ-យ៉ា-ណី] sakeyeani

ស្ត្រីជាតិសក្យៈ :

សាកិយៈ

ជនជាតិសក្យៈ។

សាកិយៈ នាម

[សា-កិ-យ៉ៈ] sakeyeak

ជនជាតិសក្យៈ។

សាកុណិក

ព្រានបក្សី, ព្រានសត្វស្លាប (ប្រមាញ់បក្សី) :

សាកុណិក នាម

[សា-កុ-ណិក] sakonek

ព្រានបក្សី, ព្រានសត្វស្លាប (ប្រមាញ់បក្សី) :

សាកុណិកា

(ម.ព. សាកុណិក)។

សាកុណិកា នាម

[សា-កុ-ណិ-កា] sakoneka≈

(ម.ព. សាកុណិក)។

សាកេ

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ដើម, ស្លឹក, ផ្លែចាប់ច្រឡំនឹងខ្នុរសម្ល ផ្លែប្រើប្រកបការជាបង្អែមឬជាម្ហូបក៏បាន មានឱជារសពិសា ជនានុជនរាប់អានណាស់ :

សាកេ នាម

[សា-កេ] sake

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ដើម, ស្លឹក, ផ្លែចាប់ច្រឡំនឹងខ្នុរសម្ល ផ្លែប្រើប្រកបការជាបង្អែមឬជាម្ហូបក៏បាន មានឱជារសពិសា ជនានុជនរាប់អានណាស់ :

សាកៈ នាម

[សា-កៈ] sakak

អន្លក់; បន្លែ។

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ជាត] sakak

ជាតិអន្លក់ឬបន្លែ, អន្លក់ឬបន្លែទាំងពួង :

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ភ័ក] sakak

អ្នកដែលបរិភោគតែបន្លែ (តមមិនបរិភោគត្រីសាច់) ; សរសេរជា សាកភក្ស ឬ ភ័ក្សក៏បាន។

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ភ័ក] sakak

(ម.ព. សាកភក្ខ)។

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ភោ-ជន់] sakak

ម្ហូបដែលមានសុទ្ធតែបន្លែ (ឥតត្រីសាច់)។

សាកៈ នាម

[សា-កា-ហា] sakak

(ម.ព. សាកភោជន)។

សាក់

ស្នាមក្បាច់ក្បូរឬរូប, យ័ន្ត, អក្សរដែលចាក់នឹងម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមដិតជាប់នៅក្នុងសាច់ :

សាក់ កិរិយាសព្ទ

[សាក់] sak

ចាក់ដោយម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមក្នុងសាច់ឱ្យដិតជាប់ជាក្បាច់ក្បួរឬជារូប, យ័ន្ត, អក្សរ :

សាក់ នាម

[សាក់] sak

ស្នាមក្បាច់ក្បូរឬរូប, យ័ន្ត, អក្សរដែលចាក់នឹងម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមដិតជាប់នៅក្នុងសាច់ :

សាក់បើ

គួរអ្វី។

សាក់បើ គុណនាម ១)

[សាក់-បើ] sakabaeu

មធ្យម, យ៉ាងកណ្ដាល, យ៉ាងល្មម, សមគួរ :

សាក់បើ គុណកិរិយា ២)

[សាក់-បើ] sakabaeu

ស្មើគ្នា, ប្រហែលគ្នា :

សាក់បើ គុ., គុ.កិ. ៣)

[សាក់-បើ] sakabaeu

គួរបើ, សមបើ :

សាក់បើ ឈ.

[ពុំ-សាក់-បើ] sakabaeu

ពុំសមបើ :

សាក់បើ គុណកិរិយា

[សាក់-បើ-អ្វី] sakabaeu

គួរអ្វី។

សាក់ស៊ី

មេបណ្ដោយ, ស៊ុមឬមេសម្រាប់ទ្រវត្ថុអ្វីមួយ មានរទេះ រថយន្ត ស្ពានជាដើម :

សាក់ស៊ី នាម

[សាក់-ស៊ី] saksi≈

មេបណ្ដោយ, ស៊ុមឬមេសម្រាប់ទ្រវត្ថុអ្វីមួយ មានរទេះ រថយន្ត ស្ពានជាដើម :

សាក្យ

(ម.ព. សក្យ)។

សាក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ] sakyar

(ម.ព. សក្យ)។

សាក្យ—

(ម.ព. សក្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាក្យ— នាម

[សា-ក្យ៉ៈ—] sakayak—≈

(ម.ព. សក្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាក្សី

សាក្សីដែលបានដឹងឮជាក់ប្រាកដ ទាំងមានអានុភាពអង់អាចផង។ ច្រើនប្រើក្នុងការសំបូងសង្រូង :

សាក្សី នាម

[សាក-សី] saksei

ស្មរ, បន្ទាល់ :

សាក្សី នាម

[សាក-សី-ទុច-ចៈ-រ៉ិត] saksei

សាក្សីដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់, សាក្សីវៀច។

សាក្សី នាម

[សាក-សី-បញ់-ចេះ] saksei

សាក្សីដែលអ្នកអាងដល់លបបព្ចោះមុនជាស្រេច។

សាក្សី នាម

[សាក-សី-ពេច-ញាន] saksei

សាក្សីដែលបានដឹងឮជាក់ប្រាកដ ទាំងមានអានុភាពអង់អាចផង។ ច្រើនប្រើក្នុងការសំបូងសង្រូង :

សាខា

សមាគមរង។

សាខា នាម ១)

[សា-ខា] sakha

មែក :

សាខា នាម ២)

[សា-ខា] sakha

(ក.សិ.) ផ្នែកសំខាន់នៃវគ្គីសាស្ត្រស្ថិតនៅបន្ទាប់ពីរជ្ជៈ :

សាខា នាម

[សា-ខា-កាល] sakha

កាលរាយរងបែកចេញពីកាលធំ ៣គឺ បច្ចុប្បន្នកាល, អតីតកាល, អនាគតកាល (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី ត្រង់អាខ្យាត)។

សាខា នាម

[សា-ខា-ន-គ] sakha

ក្រុងរងឬក្រុងរាយរង, ក្រុងតូចដែលជាចំណុះក្រុងធំ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ប៉ៈ-សា-ខា] sakha

មែកតូចនិងមែកធំ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ប្រ-ទេស] sakha

ប្រទេសឬដែនដែលជារណបគេ, ដែលជាចំណុះគេ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ពា-និច] sakha

ពាណិជ្ជរងឬរាយរងដែលបែកមែកចេញពីពាណិជ្ជធំ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ពា-និច] sakha

(ម.ព. សាខាពាណិជ្ជ)។

សាខា នាម

[សា-ខា-ម្រឹក] sakha

ស្វា; ពួកសត្វដែលលោតតោងមែកឈើបាន :

សាខា នាម

[សា-ខា-រ័ត] sakha

(ម.ព. សាខាប្រទេស)។

សាខា នាម

[សា-ខា-សៈ-ម៉ា-គំ] sakha

សមាគមរង។

សាគរ

(ម.ព. សាគរា)។

សាគរ នាម

[សា-គ] sakor

សមុទ្រ។ មានសេចក្ដីតំណាលក្នុងរឿងរាមាយណៈថា សមុទ្របានជាហៅ សាគរ ព្រោះកើតអំពីពួកព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទ សគរៈ កែនពលឱ្យជីក។

សាគរ នាម

[សា-គៈ-រា] sakor

(ព.កា.) សមុទ្រ។

សាគរ នាម

[សា-គៈ-រេ] sakor

ក្នុងសមុទ្រ។