វចនានុក្រមខ្មែរ

សាទរ—

(ម.ព. សាទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាទរ— នាម

[សា-ទៈ-រៈ—] sateakreak—≈

(ម.ព. សាទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាទិន

អ្នកជិះសេះ; ទាហានសេះ; សារថី; ទម័កសត្វពាហនៈ :

សាទិន នាម

[សា-ទិន] satin

អ្នកជិះសេះ; ទាហានសេះ; សារថី; ទម័កសត្វពាហនៈ :

សាទិស គុណនាម

[សា-ទិស] satis

(ម.ព. សទិស)។

សាទិសៈ

(ម.ព. សទិស)។

សាទិសៈ គុណនាម

[សា-ទិ-សៈ] satisak≈

(ម.ព. សទិស)។

សាទឹក

(ក.សិ.) ជំងឺម៉្យាងបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡា ច្រើនកើតចំពោះសត្វបម្រើ។ ជំងឺនេះអាចឆ្លងពីសត្វឈឺទៅសត្វជាតាមរយៈទឹកមាត់ ចំណីអាហារ និងការរស់នៅជិតគ្នា :

សាទឹក នាម

[សា-ទឹក] satoek≈

(ក.សិ.) ជំងឺម៉្យាងបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡា ច្រើនកើតចំពោះសត្វបម្រើ។ ជំងឺនេះអាចឆ្លងពីសត្វឈឺទៅសត្វជាតាមរយៈទឹកមាត់ ចំណីអាហារ និងការរស់នៅជិតគ្នា :

សាទឹកជ្រូក

(ក.សិ.) ជំងឺឆ្លងបង្កដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡាមុលតូស៊ីដា (pasteurella multocida) កើតចំពោះជ្រូក។ រោគសញ្ញាសំខាន់ៗមានដូចជាឡើងកម្ដៅ ហើមសួត ក្អក ហៀរសំបោរ និងដកដង្ហើមញាប់។

សាទឹកជ្រូក នាម

[សា-ទឹក-ជ្រូក] satoekchruk≈

(ក.សិ.) ជំងឺឆ្លងបង្កដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡាមុលតូស៊ីដា (pasteurella multocida) កើតចំពោះជ្រូក។ រោគសញ្ញាសំខាន់ៗមានដូចជាឡើងកម្ដៅ ហើមសួត ក្អក ហៀរសំបោរ និងដកដង្ហើមញាប់។

សាទុក្ខ

និយាយសើរើសេចក្ដីទុក្ខរបស់ខ្លួន :

សាទុក្ខ កិរិយាសព្ទ

[សា-ទុក] satukkhor

និយាយសើរើសេចក្ដីទុក្ខរបស់ខ្លួន :

សាទុភោជន

រសឆ្ងាញ់; អាហារដែលមានរសឆ្ងាញ់ :

សាទុភោជន នាម

[សា-ទុ-ភោ-ជន់] satuphouchon

ភោជនឆ្ងាញ់, អាហារឆ្ងាញ់ពិសា។

សាទុភោជន នាម

[សា-ទុ-រស់] satuphouchon

រសឆ្ងាញ់; អាហារដែលមានរសឆ្ងាញ់ :

សាទោស

និយាយសើរើទោសរបស់ខ្លួន :

សាទោស កិរិយាសព្ទ

[សា-ទោស] satous

និយាយសើរើទោសរបស់ខ្លួន :

សាធ

ដែលសុខចិត្តសះជានឹងគ្នា, ដែលទុកថាជាស្រេចបាច់ឬជ្រះស្រឡះត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ដែលទុកថាជាស្មើគ្នា មិនឈ្នះមិនចាញ់ :

សាធ គុណនាម

[សាត] sath

ដែលសុខចិត្តសះជានឹងគ្នា, ដែលទុកថាជាស្រេចបាច់ឬជ្រះស្រឡះត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ដែលទុកថាជាស្មើគ្នា មិនឈ្នះមិនចាញ់ :

សាធក

ដែលនាំមកសម្ដែង; ដែលអធិប្បាយ, ដែលពន្យល់ :

សាធក នាម a

[សា-ធៈ-កៈ] ឬ [សា-ធក់] sathok

អ្នកធ្វើឱ្យសម្រេច; អ្នកបំពេញឬបង្គ្រប់; ការធ្វើឱ្យសម្រេច; ការបំពេញឬបង្គ្រប់; ការពន្យល់។

សាធក កិរិយាសព្ទ b

[សា-ធៈ-កៈ] ឬ [សា-ធក់] sathok

នាំមកសម្ដែង; អធិប្បាយ, ពន្យល់ :

សាធក គុណនាម c

[សា-ធៈ-កៈ] ឬ [សា-ធក់] sathok

ដែលនាំមកសម្ដែង; ដែលអធិប្បាយ, ដែលពន្យល់ :

សាធនភាព

(សេ.ហិ.) ភាពដែលអាចសងបំណុលបានទាំងអស់តាមកាលកំណត់។

សាធនភាព នាម

[សា-ធៈ-នៈ-ភាប] satheakneakpheab≈

(សេ.ហិ.) ភាពដែលអាចសងបំណុលបានទាំងអស់តាមកាលកំណត់។

សាធនីយ៍

(សេ.ហិ.) ដែលអាចទូទាត់សងរាល់បំណុលតាមកាលកំណត់។

សាធនីយ៍ គុណនាម

[សា-ធៈ-នី] satheakni≈

(សេ.ហិ.) ដែលអាចទូទាត់សងរាល់បំណុលតាមកាលកំណត់។

សាធនៈ

ពាក្យដែលសម្រេចមកអំពី កិរិយាសព្ទ ឬ អំពី គុណសព្ទ ដោយមានវិគ្រោះជាទីតាំង ចេញមកជា នាមនាម, ខាងបាលី ដូចជា ទ្វីហាទីហិ-ជនេហិ-សហ-កម្មំ-កាតុំ-សីលមស្សាតិ > សហការី "ជនអ្នកមានកិរិយាធ្វើនូវកិច្ចការជាមួយនឹងជនទាំងឡាយ តាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅជាប្រក្រតី ហៅថា សហការី", បើស្ត្រីហៅថា សហកា

សាធនៈ នាម

[សា-ធៈ-នៈ] sathoneak

ពាក្យដែលសម្រេចមកអំពី កិរិយាសព្ទ ឬ អំពី គុណសព្ទ ដោយមានវិគ្រោះជាទីតាំង ចេញមកជា នាមនាម, ខាងបាលី ដូចជា ទ្វីហាទីហិ-ជនេហិ-សហ-កម្មំ-កាតុំ-សីលមស្សាតិ > សហការី "ជនអ្នកមានកិរិយាធ្វើនូវកិច្ចការជាមួយនឹងជនទាំងឡាយ តាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅជាប្រក្រតី ហៅថា សហការី", បើស្ត្រីហៅថា សហកា

សាធារណមតិ

មតិឬយោបល់របស់សាធារណជន :

សាធារណមតិ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-មៈ-តិ] satheareaknakmeakte≈

មតិឬយោបល់របស់សាធារណជន :

សាធារណរដ្ឋ

រដ្ឋដែលបណ្ដារាស្ត្រជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីជាតំណាងរបស់ខ្លួន ហើយចាត់តាំងឱ្យកាន់កាប់ការផែនដីដោយមិនមានព្រះមហាក្សត្រ ដូចជាប្រទេសបារាំងសែសជាដើម :

សាធារណរដ្ឋ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-រ័ត] sathearnarodthar

រដ្ឋដែលបណ្ដារាស្ត្រជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីជាតំណាងរបស់ខ្លួន ហើយចាត់តាំងឱ្យកាន់កាប់ការផែនដីដោយមិនមានព្រះមហាក្សត្រ ដូចជាប្រទេសបារាំងសែសជាដើម :

សាធារណៈ

ស្រីពេស្យា (តាមទម្លាប់, ពុំដែលប្រើថា ស្រីសាធារណៈ ទេ, ធ្លាប់ប្រើតែ សាធារណ៍ ដូច្នេះឯង)។

សាធារណៈ គុណនាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

ដែលទូទៅ; ដែលទុកជាកណ្ដាល, ដែលប្រើបានទាំងអស់គ្នា, ដែលមិនចំពោះមួយៗ; សាមញ្ញ, ដែលរាប់រយរាប់ពាន់។

សាធារណៈ នាម

[កា-សា-ធា-រ៉ៈ-ណៈ] sathearonak

ការដែលត្រូវធ្វើទាំងអស់គ្នា។

សាធារណៈ នាម

[ក្រ-សួង-សា-ធា-រៈ-ណៈ-កា] sathearonak

ក្រសួងមេការសម្រាប់រាជការ, ក្រសួងដែលទទួលបន្ទុកខាងស្ថាបនានិងជួសជុល ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ជាដើម។

សាធារណៈ នាម

[ទី-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

កន្លែងទាំងឡាយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋមានដូចជា សួនច្បារ ទីវាល សាលាសម្នាក់ជាដើម សម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ :

សាធារណៈ នាម

[បង់-គន់-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

បង្គន់សម្រាប់សាធារណជន។

សាធារណៈ នាម

[ផ្លូវ-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

ផ្លូវសម្រាប់ប្រជាជនទូទៅ។

សាធារណៈ នាម

[រ-បស់-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

របស់ដែលត្រូវប្រើបានទាំងអស់គ្នា ឬរបស់សាមញ្ញ, របស់រយ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-កា] sathearonak

ការជាសាធារណៈ, ការដែលត្រូវតែធ្វើទូទៅ មិនចេះអស់មិនចេះហើយ។ ហៅដោយសន្មតិ សំដៅការលើកថ្នល់, សង់ស្ពាន, សង់ផ្ទះជាដើម របស់រាជការ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ជន់] sathearonak

ប្រជាជនទូទៅ, ជនទាំងពួង។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណ័ត-ឋាន] sathearonak

ទីដែលទៅមកឬប្រើប្រាស់បានទាំងអស់គ្នា។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ទាន] sathearonak

ទានដែលឱ្យដល់ជនទូទៅមិនរើសមុខ (ព.ផ្ទ.) អសាធារណទាន ឬ បុគ្គលិកទាន)។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ទ្រ័ប] sathearonak

ទ្រព្យសាមញ្ញ, របស់រាយ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-នាម] sathearonak

(ព.វ.) នាមនាមដែលនៅទូទៅទៀតបាន (សាមញ្ញនាម)។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ប្រ-យ៉ោច] sathearonak

ប្រយោជន៍សម្រាប់សាធារណជន។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-សុខ] sathearonak

សេចក្ដីសុខរបស់ប្រជាជនទូទៅ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ស្ថាន] sathearonak

(ម.ព. សាធារណដ្ឋាន)។

សាធារណៈ នាម

[ស្រី-សា-ធា] sathearonak

ស្រីពេស្យា (តាមទម្លាប់, ពុំដែលប្រើថា ស្រីសាធារណៈ ទេ, ធ្លាប់ប្រើតែ សាធារណ៍ ដូច្នេះឯង)។

សាធារណៈ—

(ម.ព. សាធារណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាធារណៈ— នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ—] satheareaknak—≈

(ម.ព. សាធារណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាធុ

(ម.ព. សាធុសមាចារ)។

សាធុ គុ., ន., ឧ.

[សា-ធុ] sathu

ល្អ, ប្រពៃ; ត្រូវ, ត្រឹមត្រូវ; ស្រួល, ស្រួលបួល; ដែលឱ្យសម្រេចផលឬសម្រេចប្រយោជន៍; ដែលពិត, មែន; ...។

សាធុ នាម

[សា-ធុ] sathu

សម្បុរស, មនុស្សចិត្តល្អ, មនុស្សចិត្តបុណ្យ, អ្នកប្រាជ្ញ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កាំ] sathu

អំពើល្អ, បុណ្យ, កុសល។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-ព] sathu

សាធុការនិងពរ ឬពាក្យពរដែលលាយដោយសម្ដីថា សាធុ! ផង :

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-ស័ប] sathu

សូរសព្ទសាធុការ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-រិ-នី] sathu

(ម.ព. សាធុការី)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-រ៉ី] sathu

អ្នកបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ឬអ្នកដែលច្រើនប្រើសម្ដីថា សាធុ!

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កី-ឡា] sathu

ការលេងសាធុ, ល្បែងសាធុ, ការរីករាយសប្បាយដោយបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! គឺការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ព្រមៗគ្នាឮខ្លាំងៗរឿយៗក្នុងវេលាកំពុងដើរហែព្រះពុទ្ធរូប ឬដើរប្រទក្សិណឧបោសថាគារជាដើម ដែលមានមនុស្សម្នាក់ស្រែកថា អនុមោទនាលោកអឺយ! (អ្ហឺយ) អ្នកទាំងអស់ទទួលព្រមគ្នាថា សាធុ! ឬ ទទួលបីដងថា

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ក្រី-ឌា] sathu

(ម.ព. សាធុកីឡា)។

សាធុ គុណនាម

[សា-ធុ-ក្រឹត] sathu

ដែលបានធ្វើឬផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមត្រូវហើយ :

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ក្រឹត] sathu

ក្រឹត្យត្រឹមត្រូវ។

សាធុ គុ., ន.

[សា-ធុ-គត់] sathu

ដែលឋិតនៅក្នុងអំពើល្អ; អ្នកត្រឹមត្រូវ។

សាធុ គុ., ន.

[សា-ធុ-គៈ-តា] sathu

(ម.ព. សាធុគត)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ជន់] sathu

ជនអ្នកត្រឹមត្រូវ, មនុស្សអ្នកកាន់អំពើល្អ។

សាធុ គុណនាម

[សា-ធុ-ជាត] sathu

ល្អ; ដែលត្រឹមត្រូវ, ដែលសម្រេចត្រឹមត្រូវហើយ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-បត់] sathu

ផ្លូវនៃអំពើល្អ, ផ្លូវត្រឹមត្រូវ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ប៉ៈ-ទៈ-វី] sathu

(ម.ព. សាធុបថ)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ផល] sathu

ផលល្អ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ពា-ហៈ-ណៈ] sathu

ពាហនៈដែលបង្ហាត់បានបទហើយ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ព្រឹត] sathu

ការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ, មារយាទល្អ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ភាប] sathu

ភាពល្អ; ដំណើរមានចិត្តល្អ។

សាធុ គុ., ន.

[សា-ធុ-រូប] sathu

ដែលមានសភាពល្អ; ដែលច្បាស់លាស់; សភាពត្រឹមត្រូវ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-វា-ចា] sathu

សម្ដីពីរោះ, សម្ដីត្រឹមត្រូវ; សាធុការ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-វាត] sathu

(ម.ព. សាធុវាចា)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-វា-ទិ-នី] sathu

(ម.ព. សាធុវាទី)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-វា-ទី] sathu

អ្នកពោលពាក្យពីរោះ, ត្រឹមត្រូវ; សាធុការី ឬ សាធុការិនី បើស្ត្រីជា/ឬ/សាធុវាទិនី។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-វា-ហៈ-ណៈ] sathu

(ម.ព. សាធុពាហនៈ)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-សន់-ណ្មត់] sathu

(ម.ព. សាធុសម្មត)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ស័ប] sathu

សូរសព្ទថា សាធុ! សូរស្រែកឱ្យពរ។

សាធុ ន., គុ.

[សា-ធុ-សៈ-ម៉ា-ចា] sathu

មារយាទល្អ; ដែលមានមារយាទល្អ; អ្នកមានមារយាទត្រឹមត្រូវ។

សាធុ គុណនាម

[សា-ធុ-ស័ម-ម៉ត់] sathu

ដែលមានសេចក្ដីយល់ព្រមអំពីសប្បុរស ឬអំពីអ្នកប្រាជ្ញ, ដែលអ្នកកាន់ត្រឹមត្រូវយល់ព្រមផងហើយ :

សាធុ នាម

[សា-ធ្វា-ចា] sathu

(ម.ព. សាធុសមាចារ)។

សាធុ!

សព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា "ល្អ!; ល្អហើយ!; ស្រួលហើយ!; ត្រូវហើយ!; មែន!; មែនហើយ!; អរហើយ!; ..." ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការទទួលអនុមោទនា, ទទួលអំណរ, ទទួលព្រមផងជាដើម :

សាធុ! នាម

[សា-ធុ] sathu≈

សព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា "ល្អ!; ល្អហើយ!; ស្រួលហើយ!; ត្រូវហើយ!; មែន!; មែនហើយ!; អរហើយ!; ..." ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការទទួលអនុមោទនា, ទទួលអំណរ, ទទួលព្រមផងជាដើម :

សាធុការ

ឈ្មោះដំណើរភ្លេងពិណពាទ្យមួយបទ :

សាធុការ នាម ១)

[សា-ធុ-កា] sathuka≈

ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! :

សាធុការ នាម ២)

[សា-ធុ-កា] sathuka≈

ឈ្មោះដំណើរភ្លេងពិណពាទ្យមួយបទ :

សាធ្វសាធុ

(ម.ព. សាធ្វសាធុ) :

សាធ្វសាធុ នាម

[សា-ធ្វៈ-សា-ធុ] sathvsathu

សប្បុរសនិងអសប្បុរស, អ្នកល្អនិងអ្នកអាក្រក់, អ្នកប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវនិងអ្នកប្រព្រឹត្តខ្ជីខ្ជា :

សាធ្វសាធុ នាម

[សា-ធ្វា-សា-ធុ] sathvsathu

(ម.ព. សាធ្វសាធុ)។

សាធ្វសាធុ នាម

[សា-ធ្វា-សា-ធុ-ជន់] sathvsathu

(ម.ព. សាធ្វសាធុ) :

សាន នាម

[សាន] san

(ម.ព. សាល)។

សានក្រម

(ម.ព. សាលក្រមក្នុងពាក្យ សាល)។

សានក្រម នាម

[សាន-ក្រំ] sankram

(ម.ព. សាលក្រមក្នុងពាក្យ សាល)។

សានណូវ

ធាតុពុលមួយប្រភេទប្រើជាថ្នាំពិស (ច្រើនហៅ ជ័រណូវជាង)។