វចនានុក្រមខ្មែរ

សាមញ្ញ— នាម

[សាម-មុ័ញ-ញ៉ៈ—] sammunhnhak—≈

(ម.ព. សាមញ្ញ១និងសាមញ្ញ២) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាមណេរ

សិក្ខាសម្រាប់សាមណេរ (ព.វិ.)។

សាមណេរ នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ] ឬ [សាម-ម៉ៈ-ណែ] samoner

បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកអ្នកកាន់សីល ១០... (លោកនេន)។

សាមណេរ នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ-គ្រោង] samoner

សាមណេរធំ, សាមណេរបួសឯចាស់។

សាមណេរ នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ-រ៉ៈ-សិក-ខា] samoner

សិក្ខាសម្រាប់សាមណេរ (ព.វិ.)។

សាមណេរី

(ម.ព. សាមណេរ)។

សាមណេរី នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ-រ៉ី] samneri

(ម.ព. សាមណេរ)។

សាមន្ត

ប្រទេសជិតគ្នា, ប្រទេសជិតខាង។

សាមន្ត គុណនាម

[សា-ម៉ន់] samontor

ជិត, ដែលនៅជិតគ្នា :

សាមន្ត នាម

[សា-ម៉ន់-តៈ-គ្រាម] samontor

ស្រុកជិតគ្នា។

សាមន្ត នាម

[សា-ម៉ន់-តៈ-ប្រ-ទេស] samontor

ប្រទេសជិតគ្នា, ប្រទេសជិតខាង។

សាមន្តរដ្ឋ

(ប្រវត្តិ.) រដ្ឋនានាដែលចំណុះឱ្យចក្រភពណាមួយមានអំណាចខ្លាំង :

សាមន្តរដ្ឋ នាម ១)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រ័ត] samnotakrta≈

ដែនជិតខាង, ដែនដែលមានព្រំប្រទល់គ្នា។

សាមន្តរដ្ឋ នាម ២)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រ័ត] samnotakrta≈

(ប្រវត្តិ.) រដ្ឋនានាដែលចំណុះឱ្យចក្រភពណាមួយមានអំណាចខ្លាំង :

សាមន្តរាជ

(ប្រវត្តិ.) ស្តេចចំណុះដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអធិរាជ។ សាមន្តរាជត្រូវនាំសួយសារអាករទៅថ្វាយអធិរាជជាប្រចាំ :

សាមន្តរាជ នាម ១)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រាជ] samnotakreach≈

ព្រះរាជាក្នុងប្រទេសជិតខាង; ប្រទេសរាជ (ស្ដេចចំណុះគេ)។

សាមន្តរាជ នាម ២)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រាជ] samnotakreach≈

(ប្រវត្តិ.) ស្តេចចំណុះដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអធិរាជ។ សាមន្តរាជត្រូវនាំសួយសារអាករទៅថ្វាយអធិរាជជាប្រចាំ :

សាមសិប

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចរឹង មានបន្លា ស្លឹកមូលល្អិតៗស្រួចៗ មើមមូលៗតូចៗ ក្លិនក្រពុលបន្តិចៗ ដុះជាចង្កោម, បើបន្សាបឱ្យអស់រសជាតិក្រពុលហើយប្រកបការធ្វើជាបង្អែមបាន រាប់អានទុកជាចំណីមានតម្លៃមួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ :

សាមសិប គុណនាម

[សាម-សិប] samoseb

ដប់បីដង (៣០)។

សាមសិប នាម

[សាម-សិប] samoseb

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចរឹង មានបន្លា ស្លឹកមូលល្អិតៗស្រួចៗ មើមមូលៗតូចៗ ក្លិនក្រពុលបន្តិចៗ ដុះជាចង្កោម, បើបន្សាបឱ្យអស់រសជាតិក្រពុលហើយប្រកបការធ្វើជាបង្អែមបាន រាប់អានទុកជាចំណីមានតម្លៃមួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ :

សាមហាប

ភោជនាហារបង្អែមចម្អាបបីអម្រែក ដែលបុរសបីនាក់រែកដើរក្រឡឹងជើងថ្ករពោលពាក្យស្រែកហៅឆ្លើយគ្នា… ហើយប្រគេនភិក្ខុបីរូបឬប្រគេនសង្ឃ ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឆ្ពោះទៅមតកបុគ្គល ..., ធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកដែលប្រជុំគ្នារើសអដ្ឋិ (ទំនៀមសៀម; ហៅជាខ្មែរថា បីអម្រែក)។

សាមហាប នាម

[សាម-ហាប] samohab

ភោជនាហារបង្អែមចម្អាបបីអម្រែក ដែលបុរសបីនាក់រែកដើរក្រឡឹងជើងថ្ករពោលពាក្យស្រែកហៅឆ្លើយគ្នា… ហើយប្រគេនភិក្ខុបីរូបឬប្រគេនសង្ឃ ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឆ្ពោះទៅមតកបុគ្គល ..., ធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកដែលប្រជុំគ្នារើសអដ្ឋិ (ទំនៀមសៀម; ហៅជាខ្មែរថា បីអម្រែក)។

សាមាន្យ

សាធារណៈ; ដែលជាធម្មតា; ដែលស្មើៗតែគ្នា; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :

សាមាន្យ គុណនាម

[សា-ម៉ាន] sameanyor

សាធារណៈ; ដែលជាធម្មតា; ដែលស្មើៗតែគ្នា; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :

សាមាយិក

(ម.ព. សាមាយិករោគ)។

សាមាយិក គុណនាម

[សា-ម៉ា-យិ-ក] sameayik

ដែលកើតឬមានតាមសម័យ; ដែលត្រូវឬសមតាមសម័យ។

សាមាយិក នាម

[សៈ-ម៉ា-យិ-កៈ-ភ័ន] sameayik

របស់ឬអ្វីៗដែលកើតតាមសម័យ, ដែលសមតាមសម័យ។

សាមាយិក នាម

[សៈ-ម៉ា-យិ-កៈ-វ័ត-ថុ] sameayik

(ម.ព. សមាយិកភណ្ឌ)។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-ភាប] sameayik

ភាពដែលកើតឡើងត្រូវតាមពេលកំណត់ ឬសមតាមពេលណាមួយ។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-រោគ] sameayik

ជំងឺដែលកើតតាមកាល តាមសម័យ។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-លាប] sameayik

លាភកើតក្នុងសម័យ គឺលាភដែលកើតមានតាមកាលសម័យម្ដងៗ។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កា-ពាត] sameayik

(ម.ព. សាមាយិករោគ)។

សាមាយិកបត្រ

ទស្សនាវដ្ដី ឬកាសែតដែលចេញផ្សាយក្នុងពេលកំណត់ណាមួយ។

សាមាយិកបត្រ នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-បាត់] samayikakbat≈

ទស្សនាវដ្ដី ឬកាសែតដែលចេញផ្សាយក្នុងពេលកំណត់ណាមួយ។

សាមិក

ភាពជាសាមិក។

សាមិក នាម

[សា-មិក] samik

ម្ចាស់, ម្ចាស់របស់; ប្ដី; ចៅហ្វាយ, នាយ :

សាមិក នាម

[សា-មិ-កៈ-ភាប] samik

ភាពជាសាមិក។

សាមិនី

(ម.ព. គេហសាមិនី)។

សាមិនី នាម

[សា-មិ-នី] samini

ស្ត្រីជាម្ចាស់, ស្ត្រីម្ចាស់របស់។

សាមិនី នាម

[គេ-ហៈ-សា-មិ-នី] samini

ស្ត្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ; ប្រពន្ធ (អ្នកផ្ទះ)។

សាមិនី នាម

[គេ-ហ័ស-សា-មិ-នី] samini

(ម.ព. គេហសាមិនី)។

សាមី

ឈ្មោះអាយតនិបាត (ធ្នាក់) ពួកទី ៦មានពាក្យប្រើថា នៃ, របស់, ផង… ដូចជា ផ្ទះនៃខ្ញុំ, សេះរបស់ខ្ញុំ, គោផងប្អូនខ្ញុំ; ហៅ សាមីសម្ពន្ធ ក៏បាន (ព.វ.)។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី] sami

ម្ចាស់, ម្ចាស់របស់; ប្ដី; ចៅហ្វាយ, នាយ។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-ទាន] sami

ទានដែលជាម្ចាស់លើអស់ទ្រព្យ, ទានដ៏ឧត្តម។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-ប-រ៉ិ-ភោក] sami

ការបរិភោគចតុប្បច្ច័យ ដោយបានពិចារណាតាមលំអានបច្ចយសន្និស្សិតសីលឥតខ្វះចន្លោះ (ព.វិ.)។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-បុន] sami

ម្ចាស់បុណ្យ, អ្នកដើមបុណ្យ។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-ភៈ-គិ-នី] sami

បងស្រីឬប្អូនស្រីរបស់ប្ដី។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី] sami

ឈ្មោះអាយតនិបាត (ធ្នាក់) ពួកទី ៦មានពាក្យប្រើថា នៃ, របស់, ផង… ដូចជា ផ្ទះនៃខ្ញុំ, សេះរបស់ខ្ញុំ, គោផងប្អូនខ្ញុំ; ហៅ សាមីសម្ពន្ធ ក៏បាន (ព.វ.)។

សាមីការ

ម្ចាស់ការ, អ្នកដើមការ។

សាមីការ នាម

[សា-ម៉ី-កា] sameika≈

ម្ចាស់ការ, អ្នកដើមការ។

សាមីខ្លួន

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនគេ។

សាមីខ្លួន នាម

[សា-ម៉ី-ខ្លួន] sameikhluon≈

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនគេ។

សាមីចិ

(ម.ព. សាមីចិសាសន៍)។

សាមីចិ គុណនាម

[សា-ម៉ី-ចិ] samiche

ដែលត្រឹមត្រូវ, ប្រពៃ, សមគួរ, គួរគាប់, មិនឆ្គង។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-កាំ] samiche

កិច្ចការត្រឹមត្រូវ; ការគោរព, ការគប្បី។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] samiche

បដិបត្តិត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] samiche

បដិបទាប្រពៃ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ន] samiche

អ្នកបដិបត្តិត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ន-ណា] samiche

(ម.ព. សាមីចិបដិបន្ន)។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វ័ត] samiche

វត្តបដិបត្តិត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វា-ចា] samiche

សម្ដីត្រឹមត្រូវ, ពាក្យគោរព, ពាក្យគួរសម។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វាត] samiche

(ម.ព. សាមីចិវាចា)។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វា-ទិ-នី] samiche

(ម.ព. សាមីចិវាទី)។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វា-ទី] samiche

អ្នកដែលប្រើសម្ដីគួរសមជានិច្ច។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-សាស] samiche

ពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលគួរគោរព, ពាក្យប្រៀនប្រដៅត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-សា-ស្នា] samiche

(ម.ព. សាមីចិសាសន៍)។

សាមីជន

ជនជាម្ចាស់របស់អ្វីមួយ; ជនដែលបាននូវមុខតំណែង, នូវយសសក្ដិជាដើម ដោយមានលិខិតជាសំអាង។

សាមីជន នាម

[សា-ម៉ី-ជន់] sameichno≈

ជនជាម្ចាស់របស់អ្វីមួយ; ជនដែលបាននូវមុខតំណែង, នូវយសសក្ដិជាដើម ដោយមានលិខិតជាសំអាង។

សាមីភ័ក្ដិ

សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្មោះត្រង់ចំពោះម្ចាស់, ចំពោះចៅហ្វាយនាយ ឬចំពោះប្ដី។

សាមីភ័ក្ដិ នាម

[សា-ម៉ី-ភ័ក] sameiphka≈

សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្មោះត្រង់ចំពោះម្ចាស់, ចំពោះចៅហ្វាយនាយ ឬចំពោះប្ដី។

សាមីរូប

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនរបស់ម្ចាស់ផ្ទាល់។

សាមីរូប នាម

[សា-ម៉ី-រូប] samirub

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនរបស់ម្ចាស់ផ្ទាល់។

សាមីសម្ពន្ធ

(ម.ព. សាមី{¥¥}២{££})។

សាមីសម្ពន្ធ នាម

[សា-ម៉ី-សំ-ព័ន] samismponthor

(ម.ព. សាមី២)។

សាមុទ្ទិក

ដូចគ្នានឹង សាមុទ្ទៈ ឬ សាមុទ្រៈ ដែរ។

សាមុទ្ទិក នាម

[សា-ម៉ុត-ទិក] samuttik

ដូចគ្នានឹង សាមុទ្ទៈ ឬ សាមុទ្រៈ ដែរ។

សាមុទ្ទៈ

អំបិលដែលបានពីក្នុងទីជិតសមុទ្រឬដែលកើតពីទឹកសមុទ្រ (ហៅ សាមុទ្ទិក ឬ សាមុទ្រិកក៏បាន)។

សាមុទ្ទៈ នាម ១)

[សា-ម៉ុត-ទៈ] samutteak

អ្វីៗដែលកើតក្នុងសមុទ្រ។

សាមុទ្ទៈ នាម ២)

[សា-ម៉ុត-ទៈ] samutteak

អំបិលដែលបានពីក្នុងទីជិតសមុទ្រឬដែលកើតពីទឹកសមុទ្រ (ហៅ សាមុទ្ទិក ឬ សាមុទ្រិកក៏បាន)។

សាមុទ្រិក

(ម.ព. សាមុទ្ទៈ)។

សាមុទ្រិក នាម

[សា-ម៉ុត-ទ្រិក] samottrik≈

(ម.ព. សាមុទ្ទៈ)។

សាមុទ្រៈ

(ម.ព. សាមុទ្ទៈ)។

សាមុទ្រៈ នាម

[សា-ម៉ុត-ទ្រៈ] samottreak≈

(ម.ព. សាមុទ្ទៈ)។

សាមៈ

(ម.ព. វេទ)។

សាមៈ នាម

[សា-ម៉ៈ] sameak

(ម.ព. វេទ)។

សាយ

សំណុំសរសៃសូត្រតូច ដែលចងតពីក្បាលស្លាបឯកភ្ជាប់នឹងចុងដង :

សាយ កិរិយាសព្ទ

[សាយ] say

រាច, រាយ; ខ្ចរខ្ចាយ, ផ្សាយចេញ :

សាយ គុ.កិ., គុ.

[សាយ] say

ដែលខ្ចរខ្ចាយ, ដែលផ្សាយចេញ; ដែលលាន់ឮចេញឆ្ងាយ; ដែលរីកចេញទៅខាង :

សាយ កិរិយាសព្ទ

[សាយ-សុស] say

លេចឮខ្ចរខ្ចាយសុសសព្វគ្រប់ទិសទី។

សាយ នាម

[សាយ] say

សំណុំសរសៃសូត្រតូច ដែលចងតពីក្បាលស្លាបឯកភ្ជាប់នឹងចុងដង :

សាយដៀវ

(ម.ព. សាដៀវ)។

សាយដៀវ នាម

[សាយ-ដៀវ] sayodiev

(ម.ព. សាដៀវ)។

សាយណ្ហៈ

(ម.ព. សាយណ្ហៈសុវត្ថិ!)។

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យុ័ន-ហៈ] saynhak

វេលារសៀល, ពេលល្ងាច :

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យ៉័ន-ហា-ភិ-វាត] saynhak

ការពោលពាក្យគំនាប់គ្នាក្នុងវេលាសាយ័ណ្ហថា :

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យ៉័ន-ហៈ-សុ-វ័ត-ថិ] ឬ [សា-យ៉័ន-សុ-វ័ត] saynhak

សួស្ដីក្នុងវេលារសៀលឬក្នុងវេលាល្ងាច, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នាក្នុងវេលាតាំងអំពីថ្ងៃជ្រេពីត្រង់ រហូតដល់ថ្ងៃអស្ដង្គត (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលារសៀល ឬ ក្នុងវេលាល្ងាច!; សរសេរជា សាយ័ណ្ហសុវត្ថិ! ឬ សាយ័ណ្ហសួស្ដី! ក៏បាន (ព.ផ្ទ.) អរុ

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យ៉័ន-សួ-ស្ដី] saynhak

(ម.ព. សាយណ្ហៈសុវត្ថិ!)។

សាយណ្ហ— នាម

[សា-យ៉័ន-ហៈ—] saynhak—≈

(ម.ព. សាយណ្ហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាយតេស

(វិ.ន.) អនុសញ្ញាស្ដីពីពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិលើប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិព្រៃដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់។

សាយតេស នាម

[សាយ-តេស] saytes≈

(វិ.ន.) អនុសញ្ញាស្ដីពីពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិលើប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិព្រៃដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់។