Khmer Dictionary

សាយបាត

វេលាល្ងាចនិងវេលាព្រឹក :

សាយបាត នាម

[សា-យ៉ៈ-បាត] sayobat

វេលាល្ងាចនិងវេលាព្រឹក :

សាយភត្ត

អាហារពេលល្ងាច (ម.ព. សាយមាស ផង)។

សាយភត្ត នាម

[សា-យ៉ៈ-ភ័ត] sayakphta≈

អាហារពេលល្ងាច (ម.ព. សាយមាស ផង)។

សាយភាយ

(ព.ប្រ.) សាយដំណឹងឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះសព្វអន្លើ។

សាយភាយ កិរិយាសព្ទ ១)

[សាយ-ភាយ] saypheay≈

សាយក្លិនធុំភាយ។

សាយភាយ កិរិយាសព្ទ ២)

[សាយ-ភាយ] saypheay≈

(ព.ប្រ.) សាយដំណឹងឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះសព្វអន្លើ។

សាយភោជន

ដូចគ្នានឹង សាយមាស ដែរ។

សាយភោជន នាម

[សា-យ៉ៈ-ភោ-ជន់] sayphouchon

ដូចគ្នានឹង សាយមាស ដែរ។

សាយមាស

ភោជនដែលត្រូវបរិភោគក្នុងវេលាល្ងាច, ភោជនល្ងាច (បាយល្ងាច) :

សាយមាស នាម

[សា-យ៉ៈ-មាស] sayomeas

ភោជនដែលត្រូវបរិភោគក្នុងវេលាល្ងាច, ភោជនល្ងាច (បាយល្ងាច) :

សាយយុត

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្ទើរជាវល្លិស្រដៀងនឹងត្រៀលស្វា ស្លឹកស្រដៀងនឹងគគីរ តែទ្រើសជាងផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្ដាំងងា មានក្លិនស្រដៀងនឹងផ្លែព្នៅទុំក្រអូបខ្លាំងតែក្នុងវេលាយប់ជិតភ្លឺមកទល់នឹងពេលថ្ងៃរះអស់ក្លិន។

សាយយុត នាម

[សា-យ៉ៈ-យុត] sayoyut

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្ទើរជាវល្លិស្រដៀងនឹងត្រៀលស្វា ស្លឹកស្រដៀងនឹងគគីរ តែទ្រើសជាងផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្ដាំងងា មានក្លិនស្រដៀងនឹងផ្លែព្នៅទុំក្រអូបខ្លាំងតែក្នុងវេលាយប់ជិតភ្លឺមកទល់នឹងពេលថ្ងៃរះអស់ក្លិន។

សាយឺន

(ម.ព. សៃយឺន)។

សាយឺន នាម

[សាយ-យ៉ឺន] sayueun

(ម.ព. សៃយឺន)។

សាយ័ណ្ហ—

(ម.ព. សាយណ្ហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាយ័ណ្ហ— នាម

[សា-យុ័ន-ហៈ—] sayunhak—≈

(ម.ព. សាយណ្ហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារ នាម a

[សា] sar

ខ្លឹម; សេចក្ដីខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន, រឹងប៉ឹង; ការសំខាន់, របស់សំខាន់; គោល, គោលចារឹក, ហ្ល័កឋាន; កម្លាំង; អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន; សំណាង, បុណ្យភ័ព្វ; តម្លៃ, ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; របស់សុទ្ធ; សេចក្ដីពិត; ប្រយោជន៍, ផលប្រយោជន៍; ធាតុសុទ្ធឬធាតុផ្សំណាមួយ; សំបុត្រ

សារ គុណនាម b

[សា] sar

រឹង, រ៉ឹងប៉ឹង, ខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន; ខ្លាំង, ដែលមានកម្លាំង; ដែលក្លាហាន, អង់អាច, អាចហាន; ដែលពិត, ប្រាកដ; មានតម្លៃ; ថ្លៃ, ថ្លៃថ្លា, ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់; សំខាន់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ; ...។

សារ នាម

[ខ្លឹម-សា] sar

ខ្លឹមរឹង, ខ្លឹមសំខាន់; ប្រយោជន៍ថ្លៃថ្លា។

សារ នាម

[មាន-សា-មក-ដល់] sar

មានសំបុត្រមកដល់។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-កៈ-តិ-កា] sar

សេចក្ដីប្ដេជ្ញាមានហ្ល័កឋាន។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-កាំ-ម៉ៈ-ទ័ន] sar

សំបុត្រដែលសាមីខ្លួនអ្នកទ័លក្រធ្វើដាក់ដៃអ្នកម្ចាស់ប្រាក់ ប្រគល់ខ្លួនជាទាសៈឬទាសីនៅបម្រើគេ (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម)។

សារ កិរិយាសព្ទ

[សា-រ៉ៈ-គៈ-តិ] sar

គតិខ្ជាប់ខ្ជួន។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-គន់-ធ] ឬ [សា-រ៉ៈ-គន់] sar

ក្លិនខ្លឹម (មានខ្លឹមចន្ទន៍ជាដើម)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ជាត] sar

ឈើមានខ្លឹម (ព.ផ្ទ.) អសារជាតិ ឬ អសារព្រឹក្ស។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទ័ស-សិ-នី] sar

(ម.ព. សារទស្សី)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទ័ស-សី] sar

អ្នកដែលយល់ឃើញធម៌ឬអ្វីមួយថាជាសារៈ។

សារ គុណកិរិយា

[សា-រ៉ៈ-ទិស] sar

គ្រប់ទិស។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទុក] sar

ទុក្ខគ្រប់សព្វ, ទុក្ខទាំងពួង។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទ្រ័ប] sar

ទ្រព្យមានតម្លៃ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធន់] sar

(ម.ព. សារទ្រព្យ)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធ័រ] sar

(ម.ព. សារធម្ម)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធ័ម] sar

ធម៌ជាសារៈ, ធម៌ជាគោល។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ប័ញ-ជី] sar

(ម.ព. សារប័ព្វ)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ប័ន] sar

សន្លឹកប្រាប់បញ្ជីមាតិកាឬសន្លឹកប្រាប់បញ្ជីរឿង, បញ្ជីមាតិកា, បញ្ជីរឿង។

សារ នាម

[សា-រ៉័ប-ប៉ៈ-វាត់] sar

ដំណឹងពិត; កាសែត។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-បាប់] sar

(ម.ព. សារបណ្ណ)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ព្រឹក] sar

ដូចគ្នានឹង សារជាត។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ព័ស] (ជើង ត)] sar

វត្ថុជាសារៈ, របស់មានតម្លៃ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ភ័ន] sar

ភណ្ឌៈមានតម្លៃ; ទំនិញមានតម្លៃ។

សារ គុណនាម

[សា-រ៉ៈ-ភូត] sar

ដែលជាសារៈ, ដើមចម, ជាគោល, ជាហ្ល័កឋាន។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ម៉ៈ-តិ] sar

គំនិតដែលយល់ធម៌ឬអ្វីមួយថាជាសារៈ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ម៉ៈ-តិ-នី] sar

(ម.ព. សារមតី)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ម៉ៈ-តី] sar

អ្នកដែលមានគំនិតយល់ថាជាសារៈ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-វិត] sar

អ្នកដឹងអ្វីៗដែលជាប្រយោជន៍ឬដែលមានតម្លៃ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-វិ-ទូ] sar

(ម.ព. សារវិទ)។

សារ គុ., ន.

[សា-សូន] sar

ដែលសូន្យចាកតម្លៃ; ដំណើរសូន្យចាកប្រយោជន៍ឬសូន្យចាកតម្លៃ, ការខូចប្រយោជន៍, ការអស់តម្លៃ។

សារ គុ., ន.

[សា-រ៉ា-សា-រ៉ៈ] sar

សារៈ និងអសារៈ; ខ្លាំងនិងខ្សោយ; កម្លាំងនិងកម្សោយ។ល។

សារ ន., គុ.

[សា-រ៉ា-សា-រ៉ៈ] sar

(ម.ព. សារាសារ)។

សារ គុណនាម

[អិត-ស័ប-អិត-សា] sar

ដែលឥតផលប្រយោជន៍, មិនបានការ :

សារ គុណនាម

[អិត-សា] sar

ដែលឥតខ្លឹម; ឥតតម្លៃ; ឥតប្រយោជន៍។

សារ នាម

[សា] sar

ដំរីស្ដរឬដំរីមានភ្លុកដែលធំអស់ទំហំហើយ :

សារ នាម

[សា] sar

(ព.ទ.បុ.) ការអាក្រក់យ៉ាងធំ ខំប្រឹងបិទបាំងដោយហេតុឬដោយឧបាយបន្តិចបន្តួច ធ្វើម្ដេចនឹងកំបាំង។ អ្នកខ្លះប្រើថា ដំរីស្លាប់ យកចង្អេរបាំង។

សារកថា

(អ.សិ.) សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរជាលក្ខណៈសំបុត្រឆ្លងឆ្លើយ (ក្នុងគ្រួសារ មិត្តភក្ដិ អ្នកដទៃ) ដើម្បីលាតត្រដាង បង្ហាញនូវបញ្ហាអ្វីមួយទាក់ទងនឹងការរស់នៅ ពិធីអ្វីមួយ មនោសញ្ចេតនា... របស់មនុស្ស :

សារកថា នាម

[សា-រ៉ៈ-កៈ-ថា] sarakkaktha≈

(អ.សិ.) សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរជាលក្ខណៈសំបុត្រឆ្លងឆ្លើយ (ក្នុងគ្រួសារ មិត្តភក្ដិ អ្នកដទៃ) ដើម្បីលាតត្រដាង បង្ហាញនូវបញ្ហាអ្វីមួយទាក់ទងនឹងការរស់នៅ ពិធីអ្វីមួយ មនោសញ្ចេតនា... របស់មនុស្ស :

សារការី

មន្ត្រីសាធារណៈដែលមានមុខងារធ្វើលិខិតយថាភូតបញ្ជាក់អំពីលក្ខណៈពិតប្រាកដ ត្រឹមត្រូវ ធានារ៉ាប់រងអំពីកាលបរិច្ឆេទតម្កល់ រក្សាទុក និងចេញសេចក្ដីចម្លងយថាភូតនៃលិខិតទាំងឡាយដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់។

សារការី នាម

[សា-កា-រ៉ី] sakarei≈

មន្ត្រីសាធារណៈដែលមានមុខងារធ្វើលិខិតយថាភូតបញ្ជាក់អំពីលក្ខណៈពិតប្រាកដ ត្រឹមត្រូវ ធានារ៉ាប់រងអំពីកាលបរិច្ឆេទតម្កល់ រក្សាទុក និងចេញសេចក្ដីចម្លងយថាភូតនៃលិខិតទាំងឡាយដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់។

សារជាតិ

ចរិតលក្ខណៈដើមរបស់មនុស្ស :

សារជាតិ នាម ១)

[សា-រ៉ៈ-ជាត] sarcheate

រសជាតិដើម; រសជាតិជូរ ចត់ ផ្អែម ប្រៃ ជាដើម ដែលមាននៅក្នុងវត្ថុនីមួយៗ :

សារជាតិ នាម ២)

[សា-រ៉ៈ-ជាត] sarcheate

ចរិតលក្ខណៈដើមរបស់មនុស្ស :

សារណសញ្ញា

សញ្ញារំឭក, សញ្ញាជំនួយក្នុងការចំណាំ។

សារណសញ្ញា នាម

[សា-រ៉ៈ-ណៈ-ស័ញ-ញ៉ា] saraknaksnhonha≈

សញ្ញារំឭក, សញ្ញាជំនួយក្នុងការចំណាំ។

សារណា

លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវលើប្រធានបទណាមួយដែលមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីបំពេញលក្ខណៈគុណវុឌ្ឍិ។

សារណា នាម ១)

[សា-រ៉ៈ-ណា] sarakna≈

អត្ថបទវិទ្យាសាស្ត្រដែលគេសរសេរអំពីប្រធានបទមួយច្បាស់លាស់ ហើយត្រូវយកទៅការពារនៅចំពោះមុខក្រុមប្រឹក្សាបណ្ឌិត ឬគណៈកម្មការវាយតម្លៃដើម្បីទទួលបាននូវកម្រិតសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រមួយ។

សារណា នាម ២)

[សា-រ៉ៈ-ណា] sarakna≈

លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវលើប្រធានបទណាមួយដែលមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីបំពេញលក្ខណៈគុណវុឌ្ឍិ។

សារណិក

អ្នកដំណើរ, អ្នកដំណើរដែលចេញពីទីនេះទៅទីនោះ ចេញពីនោះទៅឯណោះ ...។

សារណិក នាម

[សា-រ៉ៈ-ណិក] saronek

អ្នកដំណើរ, អ្នកដំណើរដែលចេញពីទីនេះទៅទីនោះ ចេញពីនោះទៅឯណោះ ...។

សារណិកា

(ម.ព. សារណិក)។

សារណិកា នាម

[សា-រ៉ៈ-ណិ-កា] sarneka

(ម.ព. សារណិក)។

សារតាំង

សារ (សំបុត្រ) តែងតាំងដែលប្រមុខរដ្ឋចេញឱ្យទូតកាន់ទៅ ប្រគល់ជូនចំពោះប្រមុខរដ្ឋបរទេស ដែលទូតនោះត្រូវនៅអែបទាក់ទងជាមួយ :

សារតាំង នាម

[សា-តាំង] sataamng≈

សារ (សំបុត្រ) តែងតាំងដែលប្រមុខរដ្ឋចេញឱ្យទូតកាន់ទៅ ប្រគល់ជូនចំពោះប្រមុខរដ្ឋបរទេស ដែលទូតនោះត្រូវនៅអែបទាក់ទងជាមួយ :

សារត្រា

សំបុត្ររបស់អគ្គសេនាបតីប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យពីដើម) សំបុត្រប្រកាសរបស់រដ្ឋមន្ត្រីណាមួយប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យបច្ចុប្បន្ន) :

សារត្រា នាម

[សា-ត្រា] sartra

សំបុត្ររបស់អគ្គសេនាបតីប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យពីដើម) សំបុត្រប្រកាសរបស់រដ្ឋមន្ត្រីណាមួយប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យបច្ចុប្បន្ន) :

សារថី

អ្នកបររាជរថ; អ្នកបង្ហាត់សេះព្រះទីនាំង។

សារថី នាម

[សា-រ៉ៈ-ថី] sarothei

អ្នកបររថ; អ្នកបង្ហាត់សេះ។

សារថី នាម

[រាច-សា-រ៉ៈ-ថី] sarothei

អ្នកបររាជរថ; អ្នកបង្ហាត់សេះព្រះទីនាំង។

សារទិក

ដែលកើតមានក្នុងសរទកាល; អ្វីៗដែលកើតមានក្នុងសរទរដូវ :

សារទិក គុ., ន.

[សា-រ៉ៈ-ទិក] sarotik

ដែលកើតមានក្នុងសរទកាល; អ្វីៗដែលកើតមានក្នុងសរទរដូវ :

សារធាតុ

សារធាតុដែលមានធាតុផ្សំគីមីជាក់លាក់មួយ :

សារធាតុ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធាត] sa theat

រូបធាតុដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាតិចឬច្រើន :

សារធាតុ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធាត-គី-មី] sa theat

សារធាតុដែលមានធាតុផ្សំគីមីជាក់លាក់មួយ :

សារបាន

ប្រវត្តិនៃដើមហេតុដែលធ្វើឱ្យអ្វីកើត :

សារបាន នាម

[សា-រ៉ៈ-បាន] sarakban≈

ប្រវត្តិនៃដើមហេតុដែលធ្វើឱ្យអ្វីកើត :

សារបាប់

ឈ្មោះសំពត់មានសាច់ក្រាស់ធ្ងន់ ត្បាញដោយសូត្រលាយចេសមាសឬចេសប្រាក់ លើកជាគោមរំលេចដោយក្បាច់រចនា, ជាសំពត់មានតម្លៃច្រើន :

សារបាប់ នាម

[សា-រ៉ៈ-បាប់] sarbab

ឈ្មោះសំពត់មានសាច់ក្រាស់ធ្ងន់ ត្បាញដោយសូត្រលាយចេសមាសឬចេសប្រាក់ លើកជាគោមរំលេចដោយក្បាច់រចនា, ជាសំពត់មានតម្លៃច្រើន :

សារប្រយោជន៍

ប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ ប្រយោជន៍ដ៏មានខ្លឹមសារ :

សារប្រយោជន៍ នាម

[សា-រ៉ៈ-ប្រ-យ៉ោច] sarakbroyaoch≈

ប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ ប្រយោជន៍ដ៏មានខ្លឹមសារ :

សារពាង្គ

(ម.ព. សព៌ាង្គ)។

សារពាង្គ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពាង] sarpeangkor

(ម.ព. សព៌ាង្គ)។

សារពិនសព្ទ

ប្រជុំបច្ចេកសព្ទ, ប្រជុំពាក្យបច្ចេកទេស។

សារពិនសព្ទ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពិ-នៈ-ស័ប] ឬ [សា-រ៉ៈ-ពិន-ស័ប] sarakpineaksb]arue[sarakpinsba≈

ប្រជុំបច្ចេកសព្ទ, ប្រជុំពាក្យបច្ចេកទេស។

សារពើ

ទាំងពួង, ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, ទាំងគ្រប់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ, សព្វគ្រប់, គ្រប់យ៉ាង; ទូទៅ; រាល់ :

សារពើ គុណកិរិយា

[សា-រ៉ៈ-ពើ] saropau

ទាំងពួង, ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, ទាំងគ្រប់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ, សព្វគ្រប់, គ្រប់យ៉ាង; ទូទៅ; រាល់ :

សារពើពន្ធ

(សេ.ហិ.) ពន្ធគ្រប់ប្រភេទ។

សារពើពន្ធ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-ពន់] sarakpeupno≈

(សេ.ហិ.) ពន្ធគ្រប់ប្រភេទ។

សារពើយុត្ត

ឈ្មោះការរចនាដែលប្រកបដោយលម្អឬក្បាច់រំលេចគ្រប់យ៉ាងលាយចម្រុះគ្នា :

សារពើយុត្ត នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-យុត] sarpauyutt

ឈ្មោះការរចនាដែលប្រកបដោយលម្អឬក្បាច់រំលេចគ្រប់យ៉ាងលាយចម្រុះគ្នា :

សារពើសូត

(ម.ព. សារពើសូត្រ)។

សារពើសូត នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-សូត] sarakpeusout≈

(ម.ព. សារពើសូត្រ)។