ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សារពើសូត្រ

ឈ្មោះការរចនាមួយបែប មានសណ្ឋានរបត់ញោចជាបីជ្រុង :

សារពើសូត្រ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-សូត] sarpausoutrar

ឈ្មោះការរចនាមួយបែប មានសណ្ឋានរបត់ញោចជាបីជ្រុង :

សារព័ត៌មាន

ព័ត៌មានមានសារៈ គឺកាសែតដែលប្រាប់ដំណឹងគួរអានគួរដឹង។

សារព័ត៌មាន នាម

[សា-រ៉ៈ-ព័រ-ដ-មាន] sa pormean

ព័ត៌មានមានសារៈ គឺកាសែតដែលប្រាប់ដំណឹងគួរអានគួរដឹង។

សារព័ន គុ.កិ., គុ.

[សា-រ៉ៈ-ព័ន] saropoan

សព្វ, សារពើ :

សារភាព

កិ. ឆ្លើយឬបង្ហាញតាមភាវៈពិត, ស្ដែងពីអារម្មណ៍តាមសេចក្ដីពិត :

សារភាព នាម

[សា-រ៉ៈ-ភាប] sarpheap

ភាវៈពិត, ដំណើរឬសេចក្ដីពិត។

សារភាព កិរិយាសព្ទ

[សា-រ៉ៈ-ភាប] sarpheap

កិ. ឆ្លើយឬបង្ហាញតាមភាវៈពិត, ស្ដែងពីអារម្មណ៍តាមសេចក្ដីពិត :

សារមន្ទីរ

មន្ទីរដាក់របស់មានតម្លៃ; វិវិធភណ្ឌដ្ឋាន។

សារមន្ទីរ នាម

[សា-រ៉ៈ-មន់-ទី] sarakmnoti

មន្ទីរដាក់របស់មានតម្លៃ; វិវិធភណ្ឌដ្ឋាន។

សារម្ភ

ការប្រកួតប្រណាំង, ការប្រកួតប្រជែង។

សារម្ភ នាម

[សា-រ៉័ម] sarmo

ការប្រកួតប្រណាំង, ការប្រកួតប្រជែង។

សារម្ភកថា

សម្ដីប្រណាំងប្រជែង, សម្ដីដណ្ដើមយកឈ្នះ, ពាក្យប្រកួតប្រណាំង :

សារម្ភកថា នាម

[សា-រុ័ម-ភៈ-កៈ-ថា] sarmphokotha

សម្ដីប្រណាំងប្រជែង, សម្ដីដណ្ដើមយកឈ្នះ, ពាក្យប្រកួតប្រណាំង :

សារវត្ថុ នាម

[សា-រ៉ៈ-វ័ត-ថុ] sarakvtatho

(ម.ព. សារព័ស្តុ)។

សារវន្ត

ដែលមានសារៈ, ដែលមានប្រយោជន៍, ដែលសំខាន់, ប្រកបដោយខ្លឹមសារ។

សារវន្ត គុណនាម

[សា-រ៉ៈ-វាន់] sarakvean

ដែលមានសារៈ, ដែលមានប្រយោជន៍, ដែលសំខាន់, ប្រកបដោយខ្លឹមសារ។

សារវ័ត្រ

សម័យសព្វថ្ងៃហៅចំពោះតែអ្នកដែលត្រួតក្បួនហែធំមើលប្រយ័ត្នមិនឱ្យមនុស្សដើរទទីសទទាសខុសរបៀប។

សារវ័ត្រ នាម ១)

[សា-រ៉ៈ-វ៉ាត់] sarvoatror

អ្នកត្រួតត្រាកិច្ចការទូទៅ, អ្នកមើលការខុសត្រូវគ្រប់ទីតំបន់។

សារវ័ត្រ នាម ២)

[សា-រ៉ៈ-វ៉ាត់] sarvoatror

សម័យសព្វថ្ងៃហៅចំពោះតែអ្នកដែលត្រួតក្បួនហែធំមើលប្រយ័ត្នមិនឱ្យមនុស្សដើរទទីសទទាសខុសរបៀប។

សារសបក្សី

ឧល្លម្ពបក្សី, ពពួកបក្សីដែលម្រាមជើងប្រទល់គ្នា សួតាមមែកឈើ :

សារសបក្សី នាម

[សា-រ៉ៈ-សៈ-ប័ក-សី] saraksakbkasei

ឧល្លម្ពបក្សី, ពពួកបក្សីដែលម្រាមជើងប្រទល់គ្នា សួតាមមែកឈើ :

សារសព្ទ

ពាក្យពិត; ពាក្យមានប្រយោជន៍, មានតម្លៃ។

សារសព្ទ នាម

[សា-ស័ប] sasba

ពាក្យពិត; ពាក្យមានប្រយោជន៍, មានតម្លៃ។

សារអប់រំ

ព័ត៌មានខ្លីណាមួយសម្រាប់ឱ្យមនុស្សយល់ដឹងនិងពិចារណាលើបញ្ហាអ្វីមួយ :

សារអប់រំ នាម

[សា-អប់-រំ] saabrum

ព័ត៌មានខ្លីណាមួយសម្រាប់ឱ្យមនុស្សយល់ដឹងនិងពិចារណាលើបញ្ហាអ្វីមួយ :

សារាចរ

លិខិតមានកម្មវត្ថុដូចគ្នាតែមួយដែលប្រាស្រ័យចំពោះបុគ្គលច្រើនគ្នា ដូចយ៉ាងលិខិតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលប្រាស្រ័យកិច្ចការជាមួយនឹងក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីនានាជាដើម :

សារាចរ នាម

[សា-រ៉ា-ច] sareachor

លិខិតមានកម្មវត្ថុដូចគ្នាតែមួយដែលប្រាស្រ័យចំពោះបុគ្គលច្រើនគ្នា ដូចយ៉ាងលិខិតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលប្រាស្រ័យកិច្ចការជាមួយនឹងក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីនានាជាដើម :

សារាចរណែនាំ នាម

[សា-រ៉ា-ច-ណែ-នាំ] sarachanaeneaum

សារាចរដែលមានលក្ខណៈជាបទបញ្ជា :

សារាណីយ

អំពើដែលត្រូវនឹកឃើញមិនភ្លេច, អំពើដែលជាហេតុនាំឱ្យនឹកឃើញ។

សារាណីយ គុណនាម

[សា-រ៉ា-ណី] sareaneiy

ដែលជាហេតុនាំឱ្យរឭក; ដែលគួរឱ្យនឹករឭក, ឱ្យនឹកឃើញមិនភ្លេច :

សារាណីយ នាម

[សា-រ៉ា-ណី-យ៉ៈ-កៈ-ថា] sareaneiy

សម្ដីដែលគួរឱ្យនឹករឭក គឺសម្ដីដែលបានចួបសន្ទនាគ្នាហើយគួរឱ្យនឹករឭកគ្នាមិនភ្លេច, ពាក្យសំណេះសំណាល :

សារាណីយ នាម

[សា-រ៉ា-ណី-យ៉ៈ-កាំ] sareaneiy

អំពើដែលត្រូវនឹកឃើញមិនភ្លេច, អំពើដែលជាហេតុនាំឱ្យនឹកឃើញ។

សារាយ

វារិជជាតិមួយប្រភេទដើមល្អិតៗសៃមម៉ៃ ដុះក្នុងទឹកបឹង, ត្រពាំងឬដុះនៅថ្មជាដើមក្នុងសមុទ្រ :

សារាយ នាម

[សា-រ៉ាយ] sareay

វារិជជាតិមួយប្រភេទដើមល្អិតៗសៃមម៉ៃ ដុះក្នុងទឹកបឹង, ត្រពាំងឬដុះនៅថ្មជាដើមក្នុងសមុទ្រ :

សារាយអណ្ដែត នាម

[សា-រាយ-អន់-ដែត] sareayandaet

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ :

សារា—

(ម.ព. សារ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារា— នាម

[សា-រ៉ា—] sara—

(ម.ព. សារ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារិកា

ឈ្មោះបក្សីពួកមួយ, មាន ៣ប្រភេទគឺ សារិកាកែវ ឬ សារិកាឪឡុង សម្បុរខ្មៅ ចំពុះលឿងទុំ ទងត្រចៀកយារ សម្បុរស និងលឿងខ្ចី សំឡេងក្រអួន, បើចាប់យកពីតូចមកដាក់ទ្រុងចិញ្ចឹមបង្ហាត់ឱ្យរៀនថាតាម អាចនិយាយភាសាមនុស្សបាន ប៉ុន្តែចេះមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ; សារិកាក្របី សម្បុរខ្មៅមាត្រតូចជាងសារិក

សារិកា នាម

[សា-រ៉ិ-កា] sarika

ឈ្មោះបក្សីពួកមួយ, មាន ៣ប្រភេទគឺ សារិកាកែវ ឬ សារិកាឪឡុង សម្បុរខ្មៅ ចំពុះលឿងទុំ ទងត្រចៀកយារ សម្បុរស និងលឿងខ្ចី សំឡេងក្រអួន, បើចាប់យកពីតូចមកដាក់ទ្រុងចិញ្ចឹមបង្ហាត់ឱ្យរៀនថាតាម អាចនិយាយភាសាមនុស្សបាន ប៉ុន្តែចេះមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ; សារិកាក្របី សម្បុរខ្មៅមាត្រតូចជាងសារិក

សារី

ឈ្មោះផ្លែឈើមួយប្រភេទ មកពីប្រទេសក្រៅ, ប្រើជាអាហារជម្រះមាត់។

សារី នាម

[សា-រី] sari

ឈ្មោះផ្លែឈើមួយប្រភេទ មកពីប្រទេសក្រៅ, ប្រើជាអាហារជម្រះមាត់។

សារីបុត្ត

នាមព្រះអរហន្តអង្គមួយ ជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីគោតម, ជាគូនឹងព្រះមោគ្គល្លាន; បកតិនាមរបស់ព្រះមហាថេរអង្គនេះជា ឧបតិស្សៈ, លុះមកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះបរមសាស្ដាទ្រង់ហៅថា សារីបុត្ត ព្រោះលោកជាបុត្តនៃនាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី; ហៅដោយដាក់ពាក្យ មហា ស៊ែមមកផងជា មហ

សារីបុត្ត នាម

[សា-រ៉ី-បុត] saribott

នាមព្រះអរហន្តអង្គមួយ ជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីគោតម, ជាគូនឹងព្រះមោគ្គល្លាន; បកតិនាមរបស់ព្រះមហាថេរអង្គនេះជា ឧបតិស្សៈ, លុះមកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះបរមសាស្ដាទ្រង់ហៅថា សារីបុត្ត ព្រោះលោកជាបុត្តនៃនាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី; ហៅដោយដាក់ពាក្យ មហា ស៊ែមមកផងជា មហ

សារីរសាស្ត្រ

គម្ពីរ, ក្បួន, តម្រា, វិជ្ជា សម្រាប់រៀនសង្កេតឱ្យស្គាល់លក្ខណៈអាការៈក្នុងរូបកាយ ឬសម្រាប់សង្កេតឱ្យស្គាល់អាការៈរោគក្នុងសរីរៈ។

សារីរសាស្ត្រ នាម

[សា-រ៉ី-រ៉ៈ-សាស] sareiraksas

គម្ពីរ, ក្បួន, តម្រា, វិជ្ជា សម្រាប់រៀនសង្កេតឱ្យស្គាល់លក្ខណៈអាការៈក្នុងរូបកាយ ឬសម្រាប់សង្កេតឱ្យស្គាល់អាការៈរោគក្នុងសរីរៈ។

សារីរិក

ព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ហៅដោយគោរពយ៉ាងក្រៃលែងថា ព្រះបរមសារីរិកធាតុ)។

សារីរិក គុណនាម

[សា-រ៉ី-រិក] saririk

ដែលកើតឬមានក្នុងសរីរៈ; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយសរីរៈ។

សារីរិក នាម

[សា-រ៉ី-រ៉ិក-កៈ-ធាត] saririk

ព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ហៅដោយគោរពយ៉ាងក្រៃលែងថា ព្រះបរមសារីរិកធាតុ)។

សារុង

សំពត់អំបោះឬសូត្រ ត្បាញចាក់ជាក្រឡាឆ្លាស់ព័ណ៌ ឬធ្វើជាផ្កា ជាគំនូរ រំលេចព័ណ៌សម្រាប់ភ្ជើញស្លៀកសម្លុយ, ជាសម្លៀករបស់ចាមជ្វាជាដើម :

សារុង នាម

[សា-រ៉ុង] sarung

សំពត់អំបោះឬសូត្រ ត្បាញចាក់ជាក្រឡាឆ្លាស់ព័ណ៌ ឬធ្វើជាផ្កា ជាគំនូរ រំលេចព័ណ៌សម្រាប់ភ្ជើញស្លៀកសម្លុយ, ជាសម្លៀករបស់ចាមជ្វាជាដើម :

សារូ

ឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទ សាច់ស្ដើងម៉ដ្ឋខៃ, មកពីប្រទេសក្រៅ។

សារូ នាម

[សា-រូ] saru

ឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទ សាច់ស្ដើងម៉ដ្ឋខៃ, មកពីប្រទេសក្រៅ។

សារូប

ដែលសមរម្យ, សមគួរ; ដែលគួរដល់ភ្នែក; ដែលត្រូវបែប, ចុះបែប :

សារូប គុណនាម

[សា-រ៉ូប] ឬ [សា-រូប] sarub

ដែលសមរម្យ, សមគួរ; ដែលគួរដល់ភ្នែក; ដែលត្រូវបែប, ចុះបែប :

សារោជ នាម

[សា-រ៉ោច] sarouch

(ម.ព. សរោជ)។

សារៈ នាម

[សា-រ៉ៈ] sarak

(ម.ព. សារ១)។

សារ៉ាវ៉ាន់

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់ញាប់។

សារ៉ាវ៉ាន់ នាម

[សា-រ៉ា-វ៉ាន់] saravan

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់ញាប់។

សារ—

(ម.ព. សារ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារ— នាម

[សា-រ៉ៈ—] sarak—

(ម.ព. សារ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាល នាម ១)

[សាល] sal

សាលា; រោងធំ, បន្ទប់ធំ។

សាល នាម ២)

[សាល] sal

ខ្មែរសម័យពីដើមហៅចំពោះតែ "សាលាជំនុំក្ដី" :

សាល នាម

[សាល-ក្រំ] sal

សំបុត្រសម្រេចសេចក្ដីដែលចៅក្រមប្រគល់ឱ្យគូក្ដីអ្នកឈ្នះ កាន់រក្សាទុកជាសម្គាល់ (ពាក្យធម្មតាហៅ សានក្រម)។

សាល នាម

[សាល-ដន់-ត្រី] sal

សាលបង្រៀនភ្លេង; សាលជាទីប្រគំតន្ត្រី, រោងសម្រាប់សម្ដែងរបាំផ្សេងៗ។

សាល នាម

[សាល-សន់-និ-សិត] sal

សាលសម្រាប់ប្រជុំធ្វើសន្និសីទ។

សាលចតុម្មុខ

ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភ

សាលចតុម្មុខ នាម

[សាល-ចៈ-តុម-មុក] salchotommukh

ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភ

សាលដីកា

(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាជម្រះក្ដីជាន់ខ្ពស់ដែលមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមទម្រង់ច្បាប់បានកំណត់។

សាលដីកា នាម

[សាល-ដី-កា] saldeika

(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាជម្រះក្ដីជាន់ខ្ពស់ដែលមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមទម្រង់ច្បាប់បានកំណត់។

សាលពិព័រណ៍

រោងធំ ឬអគារដែលមានដាក់តាំងរបស់ផ្សេងៗជារបៀបមានលំអបង្ហាញឱ្យមហាជនមើល :

សាលពិព័រណ៍ នាម

[សាល-ពិ-ព័រ] salpipro

រោងធំ ឬអគារដែលមានដាក់តាំងរបស់ផ្សេងៗជារបៀបមានលំអបង្ហាញឱ្យមហាជនមើល :

សាលព្រឹក្ស

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹក

សាលព្រឹក្ស នាម

[សាល-ឡៈ-ព្រឹក] salprueksar

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹក

សាលា

ផ្ទះ, មន្ទីរ; រោង។

សាលា នាម

[សា-ឡា] sla

ផ្ទះ, មន្ទីរ; រោង។

សាលាគរុកោសល្យ

សាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគរុសិស្សសម្រាប់បង្រៀននៅកម្រិតបឋមសិក្សាតាមខេត្តនិងរាជធានី :

សាលាគរុកោសល្យ នាម

[សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់] salakeakrukaoslo

គ្រឹះស្ថានសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជានានាទាក់ទងនឹងការបង្រៀន និង ការរៀនដល់គរុសិស្ស គរុនិស្សិត ឬ សិក្ខាកាមជាគ្រូបង្រៀន :

សាលាគរុកោសល្យ នាម

[សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់-និង-វិ-ក្រឹ-តៈ-កា] salakeakrukaosloningvikroetakka

សាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគរុសិស្សសម្រាប់បង្រៀននៅកម្រិតបឋមសិក្សាតាមខេត្តនិងរាជធានី :

សាលាជម្រះក្ដី

(ច្ប.) សាលាសម្រាប់កាត់រឿងក្ដី រួមមានសាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូល។

សាលាជម្រះក្ដី នាម

[សា-ឡា-ជំ-រះ-ក្ដី] salachumreahkdei

(ច្ប.) សាលាសម្រាប់កាត់រឿងក្ដី រួមមានសាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូល។

សាលាជំនុំ

មន្ទីរសម្រាប់ធ្វើការជំនុំក្ដី, មន្ទីរតុលាការ។

សាលាជំនុំ នាម

[សា-ឡា-ជំ-នុំ] salachumnuum

មន្ទីរសម្រាប់ធ្វើការជំនុំក្ដី, មន្ទីរតុលាការ។

សាលាដ

សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹករួញក្រញាញ់ ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់ :

សាលាដ នាម ១)

[សា-ឡាត] salead

ម្ហូបញាំបារាំង ឬបន្លែផ្សេងៗដែលប្រើជាញាំបាន។

សាលាដ នាម ២)

[សា-ឡាត] salead

ខ្មែរហៅចំពោះតែស្ពៃមួយប្រភេទ ដែលហៅ ស្ពៃញាំ ឬ ស្ពៃស ក៏បាន :

សាលាដ នាម

[សា-ឡាត-ក្ដោប] salead

សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹកក្ដោបចូលគ្នាជាដុំមូល ប៉ុន្តែមានស្លឹកស្ដើងជាងស្ពៃក្ដោប ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់បាន :

សាលាដ នាម

[សា-ឡាត-ក្រ-ញ៉ាញ់] salead

សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹករួញក្រញាញ់ ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់ :