វចនានុក្រមខ្មែរ

សីត នាម

[សី-តៈ-ឡៈ-ហៈ-ទៃ] seit

(ម.ព. សីតលចិត្ត)។

សីត នាម

[សី-តៈ-ឡៈ-ហៈ-រឹ-ទៃ] seit

(ម.ព.សីតលចិត្ត)។

សីត នាម

[សី-តៈ-វាត] seit

ខ្យល់ត្រជាក់។

សីត នាម

[សី-តៈ-សៈ-ម៉ៃ] seit

(ម.ព. សីតកាល)។

សីត នាម

[សី-តោ-ទក់] ឬ [សី-តោ-ទៈ-កៈ] seit

ទឹកត្រជាក់។

សីតកម្ម

ការធ្វើឱ្យត្រជាក់, ការបង្កើតធាតុត្រជាក់។

សីតកម្ម នាម

[សី-តៈ-កាំ] seitakkaam≈

ការធ្វើឱ្យត្រជាក់, ការបង្កើតធាតុត្រជាក់។

សីតល គុណនាម

[សី-តៈ-ឡៈ] seitaklak≈

(ម.ព. សីត)។

សីតា

នាមនាងទេវីជាអង្គអគ្គមហេសីព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍)។

សីតា នាម ១)

[សី-ដា] seita

អាចម៍បំណះ, ឈ្មោះសុរាមួយប្រភេទ។

សីតា នាម ២)

[សី-ដា] seita

នាមនាងទេវីជាអង្គអគ្គមហេសីព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍)។

សីតាលុ

ដែលមានត្រជាក់ច្រើន; ប្រទេសរងាខ្លាំង; មនុស្សចាញ់រងា (ព.ផ្ទ.) ឧណ្ហាលុ)។

សីតាលុ គុណនាម

[សី-តា-លុ] seitalu

ដែលមានត្រជាក់ច្រើន; ប្រទេសរងាខ្លាំង; មនុស្សចាញ់រងា (ព.ផ្ទ.) ឧណ្ហាលុ)។

សីតុណ្ហភាព

ភាពត្រជាក់និងក្ដៅ, ភាពនៃបរិយាកាសត្រជាក់និងក្ដៅដែលផ្សព្វផ្សាយមកប៉ះលើខ្លួនយើង។

សីតុណ្ហភាព នាម

[សី-តុន-ហៈ-ភាប] seitonhakpheab≈

ភាពត្រជាក់និងក្ដៅ, ភាពនៃបរិយាកាសត្រជាក់និងក្ដៅដែលផ្សព្វផ្សាយមកប៉ះលើខ្លួនយើង។

សីតុណ្ហមាត្រ នាម

[សី-តុន-ហៈ-មាត] seitonhakmeat≈

ឧបករណ៍សម្រាប់វាស់សីតុណ្ហភាព :

សីតូបករណ៍ នាម

[សី-តូ-ប៉ៈ-ក] seitoubakka≈

ឧបករណ៍សម្រាប់ឱ្យកកឬត្រជាក់។

សីត— នាម

[សី-តៈ—] seitak—≈

(ម.ព. សីត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សីទន្តរ នាម

[សី-ទ័ន-ដ] seitntor

សមុទ្រឥតសរសៃ, សមុទ្រទឹកកក។

ថ្មឥតមានកម្រិតទំហំនិងកម្ពស់ ដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃឱ្យដាំជាសម្គាល់ទីដីសីមន្តរិក, ដាំឃ្លាតចេញពីខាងក្រៅនៃនិមន្តសីមាចេញទៅប្រវែងមួយគក់ឬមួយចំអាមឬក៏យ៉ាងខ្លីបំផុតត្រឹមបួនធ្នាប់ក៏បាន, បើឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយជាងប្រមាណនេះទៅទៀតក៏ជាការប្រពៃ។ រាជិ គឺស្លឹកសីមា ១គូ ដាំទន្ទឹមគ្នាមួយសន្លឹកខ

សីមន្តរិក នាម ១)

[សី-ម៉ន់-តៈ-រិក] seimntorik

ទីដែលរាំងព្រំប្រទល់។

សីមន្តរិក នាម ២)

[សី-ម៉ន់-តៈ-រិក] seimntorik

ផ្ទៃដីក្រៅនិមិត្តសីមា ដែលសង្ឃទុកឱ្យសល់ជាចន្លោះរាំងព្រំប្រទល់ (មិនសូត្រចងជាសីមា) មិនឱ្យសីមានិងសីមាប៉ះពាល់គ្នា :

សីមន្តរិក នាម

[សី-ម៉ន់-តៈ-រ៉ិ-កៈ-ប៉ា-សាន] seimntorik

ថ្មឥតមានកម្រិតទំហំនិងកម្ពស់ ដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃឱ្យដាំជាសម្គាល់ទីដីសីមន្តរិក, ដាំឃ្លាតចេញពីខាងក្រៅនៃនិមន្តសីមាចេញទៅប្រវែងមួយគក់ឬមួយចំអាមឬក៏យ៉ាងខ្លីបំផុតត្រឹមបួនធ្នាប់ក៏បាន, បើឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយជាងប្រមាណនេះទៅទៀតក៏ជាការប្រពៃ។ រាជិ គឺស្លឹកសីមា ១គូ ដាំទន្ទឹមគ្នាមួយសន្លឹកខ

សីមា

អំបោះវែងដែលទាញទាក់ព័ទ្ធសីមា។

សីមា នាម

[សី-ម៉ា] seimea

ព្រំ, ព្រំដី, ព្រំដែន, ព្រំប្រទល់; ខេត្ត, ខេត្តដែន។ ទីមានព្រំកំណត់ ដែលសង្ឃសន្មតជាស្ថានសម្រាប់ធ្វើសង្ឃកម្មជាដើម (ព.វិ.)។

សីមា កិរិយាសព្ទ

[ដក-សី-ម៉ា] seimea

សូត្របាលីបន្សាប ឬបំបាត់សីមាចាស់ឱ្យអស់អំណាច (ព.វិ.)។

សីមា នាម

[និ-មិត-តៈ-សី-ម៉ា] seimea

គ្រឿងសម្គាល់ដែលសង្ឃកំណត់យក, មាន ៨យ៉ាងគឺ ភ្នំ, ដុំថ្មតាន់, ព្រៃ, ឈើរស់, ផ្លូវ, ដំបូក, នទី, ទឹក (ព.វិ.)។

សីមា កិរិយាសព្ទ

[បញ់-ចុះ-សី-ម៉ា] seimea

ចងសីមាដោយមាននិមិត្តកំណត់ព្រំដែន សម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃធ្វើសង្ឃកម្មផ្សេងៗ តាមវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា។

សីមា នាម

[បញ់-ចុះ-សី-ម៉ា] seimea

ឈ្មោះបុណ្យចងសីមារបស់សង្ឃ ដែលមានទាយកជួយឧបត្ថម្ភផង (ព.វិ.)។

សីមា កិរិយាសព្ទ

[ពាត់-សី-ម៉ា] seimea

ទាញអំបោះវែងទាក់ព័ទ្ធជុំវិញទីមានកំណត់ ដោយអ្នកទាញទាក់អំបោះនោះសូត្រធម៌បណ្ដើរផង ឬមិនបាច់មានគ្រាន់តែសូត្រធម៌តាំងចិត្តថាព័ទ្ធជុំវិញការពារអន្តរាយ (ប្រើតាមទម្លាប់ប្រកាន់ជឿ)។

សីមា នាម

[រឹស-សី-ម៉ា] seimea

ដុំថ្មតាន់ជានិមិត្តសីមាដែលសង្ឃសូត្រចងរួចហើយទម្លាក់ទៅក្នុងរណ្ដៅលុបដីកប់ (តាមទំនៀមប្រទេស; បា. សីមានិមិត្ត)។

សីមា កិរិយាសព្ទ

[សន់-ណ្មត់-សី-ម៉ា] seimea

(ម.ព. ចងសីមា)។

សីមា នាម

[សី-ម៉ា-និ-មិត] seimea

(ម.ព. និមិត្តសីមា)។

សីមា នាម

[ស្លឹក-សី-ម៉ា] seimea

បន្ទះថ្ម ដុំថ្ម ឬបន្ទះឈើខ្លឹមដាក់ជាគ្រឿងសម្គាល់ជាជំនួសនិមិត្តសីមា ដែលចាក់ទឹកឬដែលកប់ដុំថ្ម បាត់ទៅក្នុងដីតាមទម្លាប់ (បា. រាជិ)។

សីមា នាម

[អំ-បោះ-សី-ម៉ា] seimea

អំបោះវែងដែលទាញទាក់ព័ទ្ធសីមា។

សីមាពន្ធ

ដែលកម្រិតព្រំដែន, ដែលជាក្រវាត់ព្រំសីមា។

សីមាពន្ធ គុណនាម

[សី-ម៉ា-ពន់] seimapno≈

ដែលកម្រិតព្រំដែន, ដែលជាក្រវាត់ព្រំសីមា។

សីមាពន្ធន៍

ការកម្រិតព្រំដែនឬព្រំសីមា, អ្វីៗដែលកម្រិតព្រំដែនសិទ្ធិឬមុខងារអំណាចពីរ, អ្វីៗដែលវែកញែក។

សីមាពន្ធន៍ នាម

[សី-ម៉ា-ពន់] seimapno≈

ការកម្រិតព្រំដែនឬព្រំសីមា, អ្វីៗដែលកម្រិតព្រំដែនសិទ្ធិឬមុខងារអំណាចពីរ, អ្វីៗដែលវែកញែក។

សីមារេខា

ខ្សែសីមាពន្ធន៍, ខ្សែកំណត់ព្រំដែន។

សីមារេខា នាម

[សី-ម៉ា-រេ-ខា] seimarekha≈

ខ្សែសីមាពន្ធន៍, ខ្សែកំណត់ព្រំដែន។

សីរសាច់

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដុះចាក់ឫសសណ្ឋានជាដើម ស្លឹកស្រដៀងនឹងទ្រមួច។ (ពាក្យទេស្នាកម្រងកែវ) : ... :

សីរសាច់ នាម

[សេ-រ៉ៈ-សាច់] seirsach

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដុះចាក់ឫសសណ្ឋានជាដើម ស្លឹកស្រដៀងនឹងទ្រមួច។ (ពាក្យទេស្នាកម្រងកែវ) : ... :

សីល

ការនឹករំពឹងដល់សីល។

សីល នាម

[សិល] seil

វិរតិចេតនាដែលវៀរចាកអំពើអាក្រក់, ការកាន់ឬប្រព្រឹត្តល្អដោយកាយវាចា, ការមិនប្រព្រឹត្តកន្លងសិក្ខាបទឬវិនយប្បញ្ញត្តិ (ព.ពុ.)។ ការកាន់ចរិយាល្អ; ការសង្រួម; អង្គនៃចរិយា; ចរិត, ចរិយា; មារយាទល្អ; សេចក្ដីល្អ; គតិ; លក្ខណៈ; និស្ស័យ; អធ្យាស្រ័យ; សភាព; ប្រក្រតី; ទម្លាប់; សណ្ដា

សីល នាម

[សី-ឡៈ-កៈ-ថា] seil

សម្ដីនិយាយអំពីសីល, និយាយអំពីការប្រព្រឹត្តល្អ។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ខ័ន] seil

កងសីល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ខ័ន] seil

ការដាច់សីល, ដំណើរខូចការប្រព្រឹត្តល្អ។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-គន់] seil

ក្លិនសីល គឺកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-គុន] seil

គុណសីល។

សីល នាម

[សី-ឡ័ច-ចាក] seil

ការលះបង់សីល, ការលះសេចក្ដីល្អចោល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-តេ-ជះ] ឬ [សី-ឡៈ-ដែ-ជះ] seil

តេជះសីល, អំណាចការប្រព្រឹត្តល្អ។

សីល នាម

[សី-ឡាត់-ត្យាក] seil

(ម.ព. សីលច្ចាគ)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ទា-យក់] seil

អ្នកឱ្យសីល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ទា-យិ-កា] seil

(ម.ព. សីលទាយក)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ធន់] seil

សីលដែលទុកជាទ្រព្យ (របស់សត្វលោក)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ធ័ម] seil

(ម.ព. សីលធម៌)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-និ-ធិ] seil

ការប្រព្រឹត្តល្អដែលទុកជាកំណប់ទ្រព្យ (របស់សត្វលោក)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-វៈ-តី] seil

(ម.ព. សីលវន្ត)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-វ័ន] seil

អ្នកមានសីល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-វិ-ប័ត] seil

ការវិនាសសីល, ការដាច់សីល; ការខូចមារយាទល្អ។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-វិ-សុត] seil

សេចក្ដីបរិសុទ្ធនៃសីល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-សៈ-ម៉ា-ទាន] seil

ការទទួលសីល, ការកាន់សីល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-សំ-ប័ត] seil

ការបរិបូណ៌ដោយសីល, ការជាប់សីល។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] seil

(ម.ព. សីលសម្បត្តិ)។

សីល នាម

[សី-ឡៈ-សា] seil

សីលដែលទុកជាខ្លឹម (របស់សត្វលោក)។

សីល នាម

[សី-ឡា-ចា] seil

សីលនិងមារយាទ។

សីល នាម

[សី-ឡា-ទិ-គុន] seil

គុណមានសីលជាដើម។

សីល នាម

[សី-ឡា-នុស-សៈ-តិ] seil

ការនឹករំពឹងដល់សីល។

សីលធម៌

(ទស្សនៈ.) គោលការណ៍និងជំនឿអំពីអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវនិងខុស អាកប្បកិរិយាស្តង់ដា :

សីលធម៌ នាម ១)

[សី-ឡៈ-ធ័រ] selthor

សីលដែលជាធម៌ (របស់សត្វលោក) ឬ សីលនិងធម៌; កិរិយាមារយាទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់; ដំបូន្មានដែលនាំឱ្យចៀសវាងអំពើអាក្រក់ ហើយឱ្យប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ :

សីលធម៌ នាម ២)

[សី-ឡៈ-ធ័រ] selthor

(ទស្សនៈ.) គោលការណ៍និងជំនឿអំពីអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវនិងខុស អាកប្បកិរិយាស្តង់ដា :

សីលបារមី

(អ.សិ.) បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះភូរិទត្ត នាគរាជ បានបំពេញដោយការរក្សាឧបោសថសីល សូម្បីតែជីវិតក៏ហ៊ានលះបង់។

សីលបារមី នាម

[សី-ឡៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] seilakbarakmei≈

(អ.សិ.) បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះភូរិទត្ត នាគរាជ បានបំពេញដោយការរក្សាឧបោសថសីល សូម្បីតែជីវិតក៏ហ៊ានលះបង់។

សីលព្វ័ត

ការប្រកាន់ជឿសីលព្វ័ត (ព.ពុ.) ; ប្រើជា សីលព្វតូបាទានក៏បាន។

សីលព្វ័ត នាម

[សី-ឡ័ប-ពាត់] seilpvoat

ទម្លាប់និងវត្តប្រតិបត្តិខុសទំនងដែលអ្នកប្រព្រឹត្តជឿថាជាផ្លូវបរិសុទ្ធនាំឱ្យរួចចាកទុក្ខ (ព.ពុ.)។

សីលព្វ័ត នាម

[សី-ឡ័ប-ពៈ-តៈ-ប៉ៈ-រ៉ា-ម៉ាស] seilpvoat

ការស្ទាបស្ទង់ព្រយុងចិត្តទៅរកសីលព្វ័ត (ព.ពុ.)។

សីលព្វ័ត នាម

[សី-ឡ័ប-ពៈ-តុ-ប៉ា-ទាន] seilpvoat

ការប្រកាន់ជឿសីលព្វ័ត (ព.ពុ.) ; ប្រើជា សីលព្វតូបាទានក៏បាន។

សីលវិជ្ជា

(ទស្សនៈ.) ការសិក្សាពីអ្វីដែលត្រូវឬខុស នៅក្នុងទង្វើរបស់មនុស្សនិងជាការស្វែងរកជីវិតប្រកបដោយកុសល។ សីលវិជ្ជាសិក្សាជាសំខាន់ទៅលើគោលការណ៍សីលធម៌ ច្បាប់នៃការប្រព្រឹត្តឬប្រព័ន្ធផ្សេងៗដែលគួរត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តតាមយ៉ាងហ្មត់ចត់។ សីលវិជ្ជាកំណត់នូវអ្វីដែលជាការប្រព្រឹត្តល្អនិង

សីលវិជ្ជា នាម

[សិល-វិច-ជា] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា] selvichchea]rue[seilakvichchea≈

(ទស្សនៈ.) ការសិក្សាពីអ្វីដែលត្រូវឬខុស នៅក្នុងទង្វើរបស់មនុស្សនិងជាការស្វែងរកជីវិតប្រកបដោយកុសល។ សីលវិជ្ជាសិក្សាជាសំខាន់ទៅលើគោលការណ៍សីលធម៌ ច្បាប់នៃការប្រព្រឹត្តឬប្រព័ន្ធផ្សេងៗដែលគួរត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តតាមយ៉ាងហ្មត់ចត់។ សីលវិជ្ជាកំណត់នូវអ្វីដែលជាការប្រព្រឹត្តល្អនិង

សីលវិជ្ជាជីវៈ

(ទស្សនៈ.) សីលវិជ្ជាមួយប្រភេទដែលសិក្សាអំពីប្រភពនិងអត្ថន័យនៃបញ្ញត្តិទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌។

សីលវិជ្ជាជីវៈ នាម

[សិល-វិច-ជា-ជី-វៈ] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា-ជី-វៈ] selvichcheachiveak]rue[seilakvichcheachiveak≈

(ទស្សនៈ.) មែកធាងមួយនៃសីលវិជ្ជាអនុវត្តដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហាសីលធម៌ស្ដីពីជីវិតនិងមរណភាព ដែលផ្ដើមចេញពីការស្រាវជ្រាវខាងជីវសាស្ត្រនិងវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប ព្រមទាំងការប្រតិបត្តិក្នុងការថែទាំសុខភាព :