សួស្ដី នាម
[សួ-ស្ដី-ភ័ទ] suosdei
សេចក្ដីចម្រើនដោយសួស្ដី។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[សួ-ស្ដី-ភ័ទ] suosdei
សេចក្ដីចម្រើនដោយសួស្ដី។
[អៈ-រុន-សួ-ស្ដី] suosdei
សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីព្រហាមរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក!
ពាក្យឱ្យពរគ្នាបានរាល់ពេល (ប្រើតាមសម័យនិយម) :
[សួ-ស្ដី] suosdei≈
ពាក្យឱ្យពរគ្នាបានរាល់ពេល (ប្រើតាមសម័យនិយម) :
ពាក្យសម្រាប់ប្រើតាមប្រពៃណីក្នុងពិធីមង្គលការ នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការ ជាពាក្យដែលអ្នករាំហូតដាវស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់គ្នាក្នុងទីប្រជុំជនថា ជ័យហោង? (មង្គលការនេះប្រកបដោយជោគជ័យហើយឬ?), អ្នកចាស់ទុំឆ្លើយព្រមគ្នាថា ជ័យ!, អ្នករាំស
[សួស] suoste
ពាក្យសម្រាប់ប្រើតាមប្រពៃណីក្នុងពិធីមង្គលការ នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការ ជាពាក្យដែលអ្នករាំហូតដាវស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់គ្នាក្នុងទីប្រជុំជនថា ជ័យហោង? (មង្គលការនេះប្រកបដោយជោគជ័យហើយឬ?), អ្នកចាស់ទុំឆ្លើយព្រមគ្នាថា ជ័យ!, អ្នករាំស
(ម.ព. លូក)។
[សើ] saeu
យ៉ាងស្ដើងនៅខាងលើ :
[សើ] saeu
ច្បោលៗ, ទ្រួសៗ, លំៗ :
[សើ-ក្រោម] saeu
(ម.ព. លូក)។
បើចន្លោះឫសឈើដែលបែកជាចម្ពាម ទឹកច្រោះជារូងជាជម្រកមច្ឆជាតិក្នុងបឹង ហៅថា រូងគល់ឈើ។ បើឫសឈើបែបនោះដែរ ប៉ុន្តែដុះក្នុងព្រៃរនាមបឹងឬស្ទឹង គេហៅរូងឫសឈើនោះថា រូងរាម, គេនិយាយថា ត្រីចូលជ្រកក្នុងរូងរាម។
[សើក] saeuk
ឫសឈើឬឫសឫស្សីនៅមាត់បឹងឬមាត់ស្ទឹងដែលដុះចុះទៅក្នុងទឹកចាក់ស្រេះយ៉ាងជិត ប៉ុន្តែស្ដើងប៉ើងរ៉ើងរ៉ើកៗ មានចន្លោះជាស្រទាប់ៗប្រហោងធ្លាក់ស្រោបចុះទៅក្រោម, ជាទីពួនសំងំនៃមច្ឆជាតិឬទីឃជាតិ គឺពស់ទឹកឬអន្ទង់ :
[សើក] saeuk
បើចន្លោះឫសឈើដែលបែកជាចម្ពាម ទឹកច្រោះជារូងជាជម្រកមច្ឆជាតិក្នុងបឹង ហៅថា រូងគល់ឈើ។ បើឫសឈើបែបនោះដែរ ប៉ុន្តែដុះក្នុងព្រៃរនាមបឹងឬស្ទឹង គេហៅរូងឫសឈើនោះថា រូងរាម, គេនិយាយថា ត្រីចូលជ្រកក្នុងរូងរាម។
ស្ដើងរ៉ើកៗ, ប៉ើងរ៉ើង :
[សើក-ត្រើក] saeuktraeuk
ស្ដើងរ៉ើកៗ, ប៉ើងរ៉ើង :
(ម.ព. សើកត្រើក)។
[សើក-ប៉-ត្រើក] saeukbatreuk≈
(ម.ព. សើកត្រើក)។
(ព.ប្រ.) មនុស្សទ័លក្រ, មនុស្សសាបរលាប, ឥតអំណាច។
[សើក-ប៉-ប្រើក] saeukbabraeuk
ប៉ើងរ៉ើងរ៉ើកៗ, សើកប៉ត្រើក :
[មៈ-នុស-សើក-ប៉-ប្រើក] saeukbabraeuk
(ព.ប្រ.) មនុស្សទ័លក្រ, មនុស្សសាបរលាប, ឥតអំណាច។
ដែលមានសណ្ឋានឬអាការៈស្រប៉េកស្រប៉ើកស្ដើងៗ :
[សើក-ប៉-ប្លើក] saeukboblaeuk
ដែលមានសណ្ឋានឬអាការៈស្រប៉េកស្រប៉ើកស្ដើងៗ :
ដែលមិងមាំងដោយទើបភ្ញាក់ពីដេកកំពុងលក់ស៊ប់ :
[សើង-ម-ម៉ើង] saeungmomaeung
ដែលមិងមាំងដោយទើបភ្ញាក់ពីដេកកំពុងលក់ស៊ប់ :
[សើង-ម-ម៉ើង] saeungmomaeung≈
(ម.ព. សើងមម៉ើង)។
ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងឆែកស្ដួចមួយអន្លើ ក្លិនហាងប្រហើរ ប្រើធ្វើជាគ្រឿងផ្សំឱ្យម្ហូបមុខខ្លះមានរសឆ្ងាញ់, ផ្លែមានសំបកជ្រួញ។ ក្លិនប្រហើរឆួល មានរសហាង ទឹកក្នុងផ្លែមានរសជូរ ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគខ្យល់ ឬប្រើជាគ្រឿងស្លបាន :
[សើច] serch
ហើបបបូរមាត់លាន់សូរសព្ទតិចឬខ្លាំងចេញរន្ថាន់រអឹកទប់មិនឈ្នះ ព្រោះមានទំនងនាំឱ្យរីករាយរំជួលជ្រួលឃឹកៗឡើងដោយហសិតុប្បាទចិត្ត។
[ព្រឹក-សើច-ល្ងាច-យំ] serch
(ព.ទ.បុ.) សើចសប្បាយមិនយូរប៉ុន្មាន នឹងបានប្រទះយំវិញពុំខាន (ព្រោះសោមនស្សនិងទោមនស្សជាគូនឹងគ្នា)។
[សើច-ក្អាក] serch
សើចខ្លាំងឮសូរក្អាក។
[សើច-ចំ-អក] serch
បញ្ចេញសំឡេងធ្វើជាសើចឡកឡាយឱ្យគេ។
[សើច-ស្ងួត] serch
ពើធ្វើជាសើចសម្ដែងទឹកមុខស្មើ។
[សើច] serch
ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងឆែកស្ដួចមួយអន្លើ ក្លិនហាងប្រហើរ ប្រើធ្វើជាគ្រឿងផ្សំឱ្យម្ហូបមុខខ្លះមានរសឆ្ងាញ់, ផ្លែមានសំបកជ្រួញ។ ក្លិនប្រហើរឆួល មានរសហាង ទឹកក្នុងផ្លែមានរសជូរ ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគខ្យល់ ឬប្រើជាគ្រឿងស្លបាន :
ឋានខ្ពស់ស្រឡះកដោយឥដ្ឋជាដើមសម្រាប់អុជភ្លើងបំភ្លឺជាគ្រឿងចំណាំជ្រុងជ្រោយទន្លេឬសមុទ្រ កុំឱ្យអ្នកដំណើរជើងទឹកវង្វេងផ្លូវក្នុងវេលាយប់ ឬសម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរចេញចូលនៃអ្នកនាំទំនិញរំលងគយ ឬក៏សម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរលបចូលមកនៃពួកបច្ចាមិត្ត :
[សើន] saeun
ឋានខ្ពស់ស្រឡះកដោយឥដ្ឋជាដើមសម្រាប់អុជភ្លើងបំភ្លឺជាគ្រឿងចំណាំជ្រុងជ្រោយទន្លេឬសមុទ្រ កុំឱ្យអ្នកដំណើរជើងទឹកវង្វេងផ្លូវក្នុងវេលាយប់ ឬសម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរចេញចូលនៃអ្នកនាំទំនិញរំលងគយ ឬក៏សម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរលបចូលមកនៃពួកបច្ចាមិត្ត :
សើមប៉ប្ដៀច។
[សើម] saeum
ដែលដាបជ្រាបដោយទឹក, ដែលទទឹកបន្តិចៗ :
[សើម-គ-គុល] saeum
សើមជោរទឹក, សើមខ្លាំង។
[សើម-រ-ល] saeum
សើមឡើងរលើប, សើមរលោង។
[សើម-ល្អៀច] saeum
សើមប៉ប្ដៀច។
សើយផងលាត់ផង ឬសើយៗលាត់ៗ។
[សើយ] saeuy
ចាប់លើកលាត់ឡើងលើ, លាត់កង្ខើញឡើង :
[សើយ-កេ] saeuy
(ព.ប្រ.) ហែកកេរ្តិ៍, សកេរ្តិ៍។
[សើយ-លាត់] saeuy
សើយផងលាត់ផង ឬសើយៗលាត់ៗ។
រើតាមស្នើតាមស្រទាប់ឱ្យឃើញជាក់ប្រាកដ, រើសេចក្ដីកំបាំងឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :
[សើ-រើ] saeurau
រើតាមស្នើតាមស្រទាប់ឱ្យឃើញជាក់ប្រាកដ, រើសេចក្ដីកំបាំងឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :
គំនិតចង់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរជំនឿនៅក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយឬសាសនាណាមួយ ជាពិសេសប្រព័ន្ធនយោបាយម៉ាក្សនិយម។
[សើ-រើ-និ-យំ] saeureuniyum≈
គំនិតចង់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរជំនឿនៅក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយឬសាសនាណាមួយ ជាពិសេសប្រព័ន្ធនយោបាយម៉ាក្សនិយម។
រាយមាយ, ចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា :
[សើ-វ៉ើ] saeuvaeu
រាយមាយ, ចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា :
ស្រណុក; អង់អាច, មោះមុត, ក្លាហាន :
[សឿង] soeang
ស្រណុក; អង់អាច, មោះមុត, ក្លាហាន :
ចាញ់ប្រៀប; ថយថោក។
[សៀ] sie
បង់, លះ, លះបង់, ខូច :
[សៀ-ធី] sie
អាប់ឱន, ទន់ថយ។
[សៀ-ប្រ-យ៉ោច] sie
បង់ឬខាតប្រយោជន៍។
[សៀ-ប្រៀប] sie
ចាញ់ប្រៀប; ថយថោក។
សិល្បៈទស្សនីយភាពផ្នែករហស្សកម្ម កាយសម័្ពន្ធ ការសម្ដែងដោយសត្វជាដើម :
[សៀក] siek≈
សិល្បៈទស្សនីយភាពផ្នែករហស្សកម្ម កាយសម័្ពន្ធ ការសម្ដែងដោយសត្វជាដើម :
(រូប.) បង្គុំនៃគ្រឿងអគ្គិសនីដែលតភ្ជាប់គ្នាបង្កើតបានជាគន្លងឱ្យចរន្តអគ្គិសនីឆ្លងកាត់។
[សៀ-គ្វី-អ័ក-គិ-សៈ-នី] siekviakkisakni≈
(រូប.) បង្គុំនៃគ្រឿងអគ្គិសនីដែលតភ្ជាប់គ្នាបង្កើតបានជាគន្លងឱ្យចរន្តអគ្គិសនីឆ្លងកាត់។
គ្រាប់សណ្ដែកនុះឯងដែលជ្រក់ផ្អាប់ខាប់ ក៏ហៅ សៀង ដែរ។
[សៀង] sieng
សំឡេង; (រ.ស.) :
[សៀង] sieng
ឈ្មោះសណ្ដែកមួយប្រភេទ ប្រើគ្រាប់ធ្វើជ្រក់ខាប់ :
[សៀង] sieng
គ្រាប់សណ្ដែកនុះឯងដែលជ្រក់ផ្អាប់ខាប់ ក៏ហៅ សៀង ដែរ។
ឆ្អល់រឹងក្នុងពោះដូចជាមានអ្វីសៀត (ព្រោះស្លាក់ខ្យល់)។
[សៀត] siet
ដាក់អ្វីៗញាត់ញៀតផ្ទាប់, ដាក់ស៊កផ្ទាប់ :
[សៀត-ស៊ក] siet
(ព.ប្រ.) សូកប៉ាន់។
[សៀត-ស៊ក] siet
(សំនួន.) ប្រើសម្ដីចាក់ដោត។
[ចុក-សៀត] siet
ចុកដូចគេសៀត។
[សៀត-កាំ-បិត] siet
ស៊កស្រោមឬដងកាំបិតក្នុងចន្លោះខ្សែក្រវាត់ឬសំពត់ដែលក្រវាត់។
[សៀត-ពោះ] siet
ឆ្អល់រឹងក្នុងពោះដូចជាមានអ្វីសៀត (ព្រោះស្លាក់ខ្យល់)។
សរីរប្បទេសត្រង់បន្ទាប់ចុងភ្នែកទាំងពីរជាខាងមុខគុម្ពត្រចៀកមនុស្ស (ហៅ តើកៗ ក៏បាន ព្រោះត្រង់កន្លែងនោះមានខ្យល់ជីពចរលោតតើកៗជានិច្ច)។
[សៀត-ផ្កា] sietphka
សរីរប្បទេសត្រង់បន្ទាប់ចុងភ្នែកទាំងពីរជាខាងមុខគុម្ពត្រចៀកមនុស្ស (ហៅ តើកៗ ក៏បាន ព្រោះត្រង់កន្លែងនោះមានខ្យល់ជីពចរលោតតើកៗជានិច្ច)។
ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះផ្ដៅឬបន្ទោះឫស្សី ហើយខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ជាដើម មានទ្រង់ទ្រាយជាផ្តិល សម្រាប់ប្រើការជាជំនួសផ្តិល :
[សៀន] sien
ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះផ្ដៅឬបន្ទោះឫស្សី ហើយខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ជាដើម មានទ្រង់ទ្រាយជាផ្តិល សម្រាប់ប្រើការជាជំនួសផ្តិល :
ដែលអែបនៅត្រង់ទីកៀន ឬត្រង់ទីក្រវេចក្រវៀន :
[សៀន-ម-មៀន] sienmomien
ដែលអែបនៅត្រង់ទីកៀន ឬត្រង់ទីក្រវេចក្រវៀន :
ជាតិមនុស្សក្នុងប្រទេសនោះ ក៏ហៅ សៀម ដែរ :
[សៀម] seam
ឈ្មោះប្រទេសមួយមានព្រំប្រទល់ជាប់គ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា ភាគខាងលិចនិងភាគខាងជើង មួយចំហៀងខាងលិចឬខាងពាយ័ព្យ :
[សៀម] seam
ជាតិមនុស្សក្នុងប្រទេសនោះ ក៏ហៅ សៀម ដែរ :
ជ្រក់ផ្លែចេកជ្វាខ្ចី គឺផ្លែចេកជ្វាខ្ចីដែលគេចិតយកសំបកចេញហើយសាប់ឱ្យល្អិត តែមិនឱ្យដាច់ចេញពីគ្នា (ឱ្យនៅទាំងមូល) រួចត្រាំទឹកខ្មេះ ដាក់អំបិលខ្លះផង ឬសាប់មើមខ្ញីដាក់លាយខ្លះផងក៏បាន, ដាក់មើមខ្ទឹម សលាយខ្លះផងក៏បាន (បើចង់ប្រញាប់ ត្រូវប្រើលាយមើមខ្ទឹមប្រៃ), ដាក់ស្ករលាយខ្លះផង
[សៀម-ប្រៀម] siembriem
ជ្រក់ផ្លែចេកជ្វាខ្ចី គឺផ្លែចេកជ្វាខ្ចីដែលគេចិតយកសំបកចេញហើយសាប់ឱ្យល្អិត តែមិនឱ្យដាច់ចេញពីគ្នា (ឱ្យនៅទាំងមូល) រួចត្រាំទឹកខ្មេះ ដាក់អំបិលខ្លះផង ឬសាប់មើមខ្ញីដាក់លាយខ្លះផងក៏បាន, ដាក់មើមខ្ទឹម សលាយខ្លះផងក៏បាន (បើចង់ប្រញាប់ ត្រូវប្រើលាយមើមខ្ទឹមប្រៃ), ដាក់ស្ករលាយខ្លះផង
ឈ្មោះភូមិមួយនៅក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល, អ្នកនៅឆ្ងាយៗច្រើនហៅ សៀមរាប រានថ្ម ព្រោះនៅជិតគ្នានឹងភូមិរានថ្ម, ដើម្បីមិនឱ្យច្រឡំគ្នានឹងខេត្តសៀមរាបផង។
[សៀម-រាប] siemreap
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋនៅក្នុងទិសភាគខាងជើងឆៀងខាងលិចក្រុងភ្នំពេញ; បុរាណស្ថានប្លែកៗមានច្រើនក្នុងខេត្តនេះជាងខេត្តឯទៀត។
[សៀម-រាប] siemreap
ឈ្មោះភូមិមួយនៅក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល, អ្នកនៅឆ្ងាយៗច្រើនហៅ សៀមរាប រានថ្ម ព្រោះនៅជិតគ្នានឹងភូមិរានថ្ម, ដើម្បីមិនឱ្យច្រឡំគ្នានឹងខេត្តសៀមរាបផង។
ដើរតាមក្បែរទីប្របេះឬទីផុតមានក្បែរជញ្ជាំង, ក្បែរមាត់ព្រែកជាដើម :
[សៀ] sier
ដើរតាមក្បែរទីប្របេះឬទីផុតមានក្បែរជញ្ជាំង, ក្បែរមាត់ព្រែកជាដើម :
វៀចឆែវ, សេវ :
[សៀវ] seav
វៀចឆែវ, សេវ :
ប្រជុំក្រដាសដែលដេរកាត់ស្រេចមានទំហំនិងកម្រាស់តាមការប្រកប មានក្របពីខាងក្រៅ, សម្រាប់ប្រើការសរសេរកត់ត្រាឬដែលសរសេរ, ដែលបោះពុម្ពហើយ :
[សៀវ-ភៅ] sievophov
ប្រជុំក្រដាសដែលដេរកាត់ស្រេចមានទំហំនិងកម្រាស់តាមការប្រកប មានក្របពីខាងក្រៅ, សម្រាប់ប្រើការសរសេរកត់ត្រាឬដែលសរសេរ, ដែលបោះពុម្ពហើយ :
(ភូមិ.) កម្រងផែនទីភូមិសាស្ត្រ។
[សៀវ-ភៅ-ផែន-ទី] sievphovphaenti≈
(ភូមិ.) កម្រងផែនទីភូមិសាស្ត្រ។
សៀវភៅដែលជាគោលសម្រាប់ឱ្យសិស្សរៀននិងគ្រូយកមកបង្រៀន :
[សៀវ-ភៅ-សិក-សា-គោល] sievphovseksakol≈
សៀវភៅដែលជាគោលសម្រាប់ឱ្យសិស្សរៀននិងគ្រូយកមកបង្រៀន :
[សេ] se
សិញ; ស្អេក, ស្អេកស្កះ, ញឹកណាស់ :
ឈ្មោះម្ហូបឆាមួយប្រភេទ ដែលមានស្រោចឈាមស្រស់បន្ថែម លាយនឹងបន្លែស្រស់និងទឹកប្រហុក :
[សេក] sek
បក្សីពួកមួយ សម្បុរបៃតង ចំពុះខ្លីខុប, មាន ៣ប្រភេទគឺ សេកសោម សេកមាឌធំ ចំពុះក្រហម; សេកយារ សេកមាឌប៉ុនសេកសោមតែចំពុះខ្មៅ; សេកអាត់ សេកមាឌតូច ចំពុះខ្មៅ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ សេកក្រិច, ខ្លះហៅសេកក្រិស "សេកតូច") ; សេកទាំង៣ប្រភេទនេះសុទ្ធតែស៊ីគ្រាប់ធញ្ញជាតិនិងផ្លែឈើ, គ្រាប់ឈើជាច
[សែក] sek
ការស្រោចទឹក; ការប្រោះព្រំ, ការជជុះរលាស់។
[សែក] sek
សូត្រមន្តអាគមប្រសិទ្ធីឱ្យពូកែ (តាមទម្លាប់ច្រើនសរសេរ សែក ជាង) :