Khmer Dictionary

សំយេះ

ស្លៀករំសាយជាយសំពត់ឬជាយខោប៉ែកខាងលើឱ្យធ្លាក់បត់គ្របលើខ្សែក្រវាត់រយាកចុះក្រោម :

សំយេះ កិរិយាសព្ទ

[សំ-យ៉េះ] samyeh

ស្លៀករំសាយជាយសំពត់ឬជាយខោប៉ែកខាងលើឱ្យធ្លាក់បត់គ្របលើខ្សែក្រវាត់រយាកចុះក្រោម :

សំយែះ

(ម.ព. សំយេះ)។

សំយែះ កិរិយាសព្ទ

[សំ-យែស] samyes≈

(ម.ព. សំយេះ)។

សំយោគ

(ម.ព. សំយោគវិធាន)។

សំយោគ នាម ១)

[ស័ង-យោក] samyouk

ការប្រកប; ការផ្សំ; ការរួបរួម; ការទាក់ទងជាមួយ; ការនៅរួមគ្នា; ការពាក់ព័ន្ធ; សមាគមដ៏ស្និទ្ធជិត។

សំយោគ នាម ២)

[ស័ង-យោក] samyouk

(ព.វ.) អក្សរតម្រួតគ្នា, ដូចជា ក្ក, ក្ខ, គ្គ, គ្ឃ; ច្ច, ច្ឆ, ជ្ជ, ជ្ឈ, ញ្ញ ជាដើម (ហៅ អក្សរសំយោគ)។

សំយោគ កិរិយាសព្ទ

[សូត-សំ-យោគ] samyouk

សូត្រសង្កត់អក្សរតួដើមដែលមានអក្សរតម្រួតនៅខាងចុងឱ្យធ្ងន់, ដូចជា តស្ស (ត័ស សៈ)។

សំយោគ នាម

[ស័ង-យោ-គៈ-ពិ-ធាន] samyouk

(ម.ព. សំយោគវិធាន)។

សំយោគ នាម

[ស័ង-យោ-គៈ-វិ-ធាន] samyouk

បែបតម្រួតអក្សរ។

សំយោគសញ្ញា

ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូច្នេះ (័) ជាជំនួសអក្សរសំយោគសម្រាប់ដាក់លើពាក្យបាលីឬសំស្ក្រឹតពួកខ្លះ ដែលប្រើបំប្លែងសំឡេងឱ្យក្លាយល្អៀងពីសូរដើម, កាលបើមិនដាក់ (័) នេះ នាំឱ្យពិបាកថា, ដូចជា ក្ស័យ, ជ័យ, ទ័ល, នង្គ័ល, ន័យ, និស្ស័យ, បច្ច័យ, ពិន័យ, ពិរាល័យ,

សំយោគសញ្ញា នាម ១)

[ស័ង-យោ-គៈ-ស័ញ-ញ៉ា] samyouksonhnhea

គ្រឿងសម្គាល់អក្សរតម្រួត។

សំយោគសញ្ញា នាម ២)

[ស័ង-យោ-គៈ-ស័ញ-ញ៉ា] samyouksonhnhea

ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូច្នេះ (័) ជាជំនួសអក្សរសំយោគសម្រាប់ដាក់លើពាក្យបាលីឬសំស្ក្រឹតពួកខ្លះ ដែលប្រើបំប្លែងសំឡេងឱ្យក្លាយល្អៀងពីសូរដើម, កាលបើមិនដាក់ (័) នេះ នាំឱ្យពិបាកថា, ដូចជា ក្ស័យ, ជ័យ, ទ័ល, នង្គ័ល, ន័យ, និស្ស័យ, បច្ច័យ, ពិន័យ, ពិរាល័យ,

សំយោគសរីរាង្គ

(គីមី.) ប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គឬស៊េរីនៃប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គដែលបង្កើតផលិតផលសរីរាង្គសិប្បនិម្មិត :

សំយោគសរីរាង្គ នាម

[ស័ង-យោ-គៈ-សៈ-រ៉ី-រាង] sngoyokeaksakreireang≈

(គីមី.) ប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គឬស៊េរីនៃប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គដែលបង្កើតផលិតផលសរីរាង្គសិប្បនិម្មិត :

សំយោជនកិលេស

សំយោជន = គ្រឿងប្រកបសត្វទុក, ក្រុងសត្វទុកក្នុងទ្រុង។ កិលេស = គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តផ្សេងៗ។ គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តដែលប្រកបសត្វទុក ឬក្រុងសត្វទុកក្នុងភព។

សំយោជនកិលេស នាម

[ស័ង-យោ-ជៈ-ន័ក-កិ-ឡែស] sngoyocheaknkakelaes≈

សំយោជន = គ្រឿងប្រកបសត្វទុក, ក្រុងសត្វទុកក្នុងទ្រុង។ កិលេស = គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តផ្សេងៗ។ គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តដែលប្រកបសត្វទុក ឬក្រុងសត្វទុកក្នុងភព។

សំយោជនក្កិលេស

កិលេសជាតជាគ្រឿងប្រកបចិត្ត គឺកិលេសរឹងត្អឹងជាគ្រឿងទាក់ឆ្វាក់រួបរឹតដែលអាស្រ័យនៅនឹងចិត្ត។

សំយោជនក្កិលេស នាម

[ស័ង-យោ-ជៈ-ន័ក-កិ-ឡែស] sngoyocheaknkakelaes≈

កិលេសជាតជាគ្រឿងប្រកបចិត្ត គឺកិលេសរឹងត្អឹងជាគ្រឿងទាក់ឆ្វាក់រួបរឹតដែលអាស្រ័យនៅនឹងចិត្ត។

សំយោជនៈ

បុគ្គលដែលបានផ្ដាច់ផ្ដិលកិលេសជាឫសកែវអស់រលីងហើយ ហៅថា អរហន្ត។

សំយោជនៈ នាម

[ស័ង-យោ-ជៈ-នៈ] ឬ [ស័ញ-ញ៉ោ-ជៈ-នៈ] samyouchoneak

បុគ្គលដែលបានផ្ដាច់ផ្ដិលកិលេសជាឫសកែវអស់រលីងហើយ ហៅថា អរហន្ត។

សំរង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្លែទុំស្ងួតបើត្រាំទឹករីកស្គុយ សាច់ស្កាតៗ ប្រើលាយស្ករបរិភោគជាចំណីត្រជាក់។

សំរង នាម

[សំ-រ៉ង] samrong

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្លែទុំស្ងួតបើត្រាំទឹករីកស្គុយ សាច់ស្កាតៗ ប្រើលាយស្ករបរិភោគជាចំណីត្រជាក់។

សំរាជ

(ម.ព. សម្រាជ)។

សំរាជ នាម

[សំ-រ៉ាច] samreach

(ម.ព. សម្រាជ)។

សំរាម

មានទំនងទើបគេថា (ពិតខ្លះ ទេខ្លះ)។

សំរាម នាម

[សំ-រ៉ាម] samream

គ្រឿងខ្ជាំ :

សំរាម នាម

[សំ-រ៉ាម] samream

(ព.ទ.បុ.) ទោសបណ្ដាលពីអ្នកតូចរាលដាលដល់អ្នកធំ។

សំរាម នាម

[សំ-រ៉ាម] samream

មានទំនងទើបគេថា (ពិតខ្លះ ទេខ្លះ)។

សំរឹទ្ធ

ខ្មែរហៅលោហៈមួយប្រភេទកើតអំពីការលាយផ្សំលោហជាតិផ្សេងៗ មានដែក, ស្ពាន់ជាដើម, សន្មតថាជារបស់ត្រជាក់ត្រជំនាំឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍ផ្សេងៗ (ច្រើនសរសេរ សំរឹទ្ធិ ជាង) :

សំរឹទ្ធ នាម

[សំ-រ៉ិត] samruetthor

សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន; ការលូតលាស់, ដុះដាល; ផលសម្រេច។

សំរឹទ្ធ នាម

[សំ-រ៉ិត] samruetthor

ខ្មែរហៅលោហៈមួយប្រភេទកើតអំពីការលាយផ្សំលោហជាតិផ្សេងៗ មានដែក, ស្ពាន់ជាដើម, សន្មតថាជារបស់ត្រជាក់ត្រជំនាំឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍ផ្សេងៗ (ច្រើនសរសេរ សំរឹទ្ធិ ជាង) :

សំរឹទ្ធិ

(ម.ព. សំរឹទ្ធ{¥¥}១{££}{¥¥}២{££})។

សំរឹទ្ធិ នាម

[សំ-រ៉ិត] samruetthi

(ម.ព. សំរឹទ្ធ១២)។

សំរឹទ្ធិ—

(ម.ព. សំរឹទ្ធ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សំរឹទ្ធិ— នាម

[សំ-រ៉ិត-ធិ—] samretthi—≈

(ម.ព. សំរឹទ្ធ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សំរឹទ្ធី

ស័កសម្រេច គឺស័ក ១០នៃឆ្នាំដែលជាចុងបំផុតនៃស័កទាំង១០។

សំរឹទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធី] samruetthi

សេចក្ដីសម្រេច, ការសម្រេចផល, សម្រេចប្រយោជន៍ (ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំរឹទ្ធិ ឬ សំឫទ្ធិ) :

សំរឹទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធិ-កា] samruetthi

ការសម្រេច, កិច្ចការដែលសម្រេចប្រយោជន៍។

សំរឹទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធិ-ជោក] samruetthi

ជោគសម្រេចផលប្រយោជន៍។

សំរឹទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធិ-ជៃ] samruetthi

ជ័យសម្រេច។

សំរឹទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធិ-ភាប] samruetthi

ភាពនៃសេចក្ដីសម្រេច, ដំណើរសម្រេចប្រយោជន៍។

សំរឹទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធិ-សាក់] samruetthi

ស័កសម្រេច គឺស័ក ១០នៃឆ្នាំដែលជាចុងបំផុតនៃស័កទាំង១០។

សំរុង

ឱនមុខចុះចាក់ទឹកទទះបន្តិចៗស្រប់ក្បាល ដើម្បីឱ្យបាត់ឈឺក្បាល :

សំរុង កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ុង] samrung

ឱនមុខចុះចាក់ទឹកទទះបន្តិចៗស្រប់ក្បាល ដើម្បីឱ្យបាត់ឈឺក្បាល :

សំរូប

ដែលនៅមិនទាន់ស្រិត (ចំពោះតែអង្ករ) :

សំរូប គុណនាម

[សំ-រ៉ូប] samrub

ដែលនៅមិនទាន់ស្រិត (ចំពោះតែអង្ករ) :

សំរៀម

សន្សឹមៗ :

សំរៀម គុណកិរិយា

[សំ-រៀម] samriem

សន្សឹមៗ :

សំរែ

ដែលមានភាពមិនស៊ីវិល័យ, មិនទាន់សម័យ, ហាក់ដូចជាមកពីស្រុកស្រែ។ ច្រើនប្រើជាពាក្យបន្តុះបង្អាប់ :

សំរែ គុ., ន.

[សំ-រ៉ែ] samreae

ដែលមានសម្បុរឆ្នូតខ្មៅវែងៗ :

សំរែ នាម

[សំ-រ៉ែ] samreae

ជាតិមនុស្សអ្នកព្រៃពួកមួយកើតនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

សំរែ គុ., គុ.កិ.

[សំ-រ៉ែ] samreae

ដែលមានភាពមិនស៊ីវិល័យ, មិនទាន់សម័យ, ហាក់ដូចជាមកពីស្រុកស្រែ។ ច្រើនប្រើជាពាក្យបន្តុះបង្អាប់ :

សំរោង

ពិធីមួយប្រភេទជាឧបកិច្ចឱ្យស្ត្រីមានគ័ភ៌តាំងនៅល្អ (ប្រើចំពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ចង) ថា :

សំរោង នាម

[សំ-រ៉ោង] samroung

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទផ្កាមានក្លិនស្អុយ, គ្រាប់ផ្លែប្រើស្លប្រេងបាន :

សំរោង នាម

[សំ-រ៉ោង] samroung

ពិធីមួយប្រភេទជាឧបកិច្ចឱ្យស្ត្រីមានគ័ភ៌តាំងនៅល្អ (ប្រើចំពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ចង) ថា :

សំលៀង

(ព.ប្រ.) ប្រុងមាត់ចាំនិយាយឬចាំឆ្លើយជាដើម។

សំលៀង កិរិយាសព្ទ

[សំ-លៀង] samlieng

ចាប់សស្ត្រាសង្កត់មុខដុះលើថ្មរឿយៗឱ្យមានមុខមុត :

សំលៀង នាម

[ថ្ម-សំ-លៀង] samlieng

ថ្មសម្រាប់សំលៀងសស្ត្រាមានកាំបិតជាដើម។

សំលៀង នាម

[ថ្ម-សំ-លៀង] samlieng

(ព.ប្រ.) ប្រុងមាត់ចាំនិយាយឬចាំឆ្លើយជាដើម។

សំលោហៈ

លោហៈដែលកើតឡើងដោយការលាយលោហៈពីរប្រភេទបញ្ចូលគ្នា ឬដោយការលាយលោហៈជាមួយនឹងសារធាតុមួយផ្សេងទៀត :

សំលោហៈ នាម

[ស័ង-លោ-ហៈ] sngolohak≈

លោហៈដែលកើតឡើងដោយការលាយលោហៈពីរប្រភេទបញ្ចូលគ្នា ឬដោយការលាយលោហៈជាមួយនឹងសារធាតុមួយផ្សេងទៀត :

សំវរ

(ម.ព. សង្វរ)។

សំវរ នាម

[ស័ង-វ៉] samvor

(ម.ព. សង្វរ)។

សំវរី

រត្តិចរ ឬរាត្រីចរ។

សំវរី នាម

[ស័ង-វៈ-រី] samvori

រាត្រី, យប់ (ព.កា.)។

សំវរី នាម

[ស័ង-វៈ-រី-កាល] samvori

ពេលយប់។

សំវរី នាម

[ស័ង-វៈ-រី-ច] samvori

រត្តិចរ ឬរាត្រីចរ។

សំវាទវិធី

(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែប ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយធ្វើឱ្យតួអង្គជជែកសន្ទនា ឆ្លងឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក :

សំវាទវិធី នាម

[ស័ង-វ៉ាត-វិ-ធី] sngovatvithi≈

(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែប ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយធ្វើឱ្យតួអង្គជជែកសន្ទនា ឆ្លងឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក :

សំវាស

(ម.ព. សង្វាស)។

សំវាស នាម

[ស័ង-វ៉ាស] samveas

(ម.ព. សង្វាស)។

សំវាសនាសនា

(ម.ព. នាសនង្គ)។

សំវាសនាសនា នាម

[ស័ង-វ៉ា-សៈ-នា-សៈ-ណា] samveasneasonea

(ម.ព. នាសនង្គ)។

សំវិធានការ

ការទំនុកបម្រុង ការចាត់ចែងទុក ការផ្ដល់នូវស្បៀង។

សំវិធានការ នាម

[ស័ង-វិ-ធា-នៈ-កា] sngovitheaneakka≈

ការទំនុកបម្រុង ការចាត់ចែងទុក ការផ្ដល់នូវស្បៀង។

សំវេគ

(ម.ព. សង្វេគ)។

សំវេគ ន., កិ.

[ស័ង-វេក] samvek

(ម.ព. សង្វេគ)។

សំវេជនីយ

ទីដែលគួរទៅមើល (លុះបានឃើញ) គួរឱ្យកើតសង្វេគ គឺទីដំណែលរបស់បុគ្គលដែលគួរគោរព។

សំវេជនីយ គុណនាម

[ស័ង-វេ-ជៈ-នី-យៈ] samvechoniy

ដែលគួរសង្វេគ។

សំវេជនីយ នាម

[ស័ង-វេ-ជៈ-នី-យ៉័ត-ឋាន] samvechoniy

ទីដែលគួរឱ្យកើតសង្វេគ។

សំវេជនីយ នាម

[ស័ង-វេ-ជៈ-នី-យៈ-ទ័ស-សៈ-នី-យុ័ត-ឋាន] samvechoniy

ទីដែលគួរទៅមើល (លុះបានឃើញ) គួរឱ្យកើតសង្វេគ គឺទីដំណែលរបស់បុគ្គលដែលគួរគោរព។

សំសន្ទនា

(ម.ព. សន្ទនា)។

សំសន្ទនា នាម

[ស័ង-សន់-ទៈ-នា] samsantonea

(ម.ព. សន្ទនា)។

សំសយត្ថនិបាត

(ម.ព. សំសយត្ថវាចក)។

សំសយត្ថនិបាត នាម

[ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-និ-បាត] samsoyotthonibat

(ម.ព. សំសយត្ថវាចក)។

សំសយត្ថវាចក

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីសង្ស័យ, ប្រាប់សេចក្ដីឆ្ងល់ ឬ?, ដែរឬ?, អ្វី?, ដែរឬអ្វី?, ទេដឹង?, ទេដឹងឬ?, ...ជាសំសយត្ថវាចក (ព.វ.) ហៅ សំសយត្ថនិបាត ក៏បាន។

សំសយត្ថវាចក នាម

[ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-វា-ចក់] samsoyotthoveachok

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីសង្ស័យ, ប្រាប់សេចក្ដីឆ្ងល់ ឬ?, ដែរឬ?, អ្វី?, ដែរឬអ្វី?, ទេដឹង?, ទេដឹងឬ?, ...ជាសំសយត្ថវាចក (ព.វ.) ហៅ សំសយត្ថនិបាត ក៏បាន។

សំសារ នាម

[ស័ង-សា] samsar

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ពួកក្រូចចងសក់ :

សំសារៈ

ដូចគ្នានឹង សង្សារ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សង្សារ ជាង)។

សំសារៈ នាម

[ស័ង-សា-រ៉ៈ] samsareak

ដូចគ្នានឹង សង្សារ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សង្សារ ជាង)។

សំសេទជ គុណនាម

[ស័ង-សេ-ទៈ-ជៈ] samsetoch

ដែលកើតពីញើសក្អែល។

សំសេទជ នាម

[ស័ង-សេ-ទៈ-ជៈ-ស័ត] samsetoch

សត្វដែលកើតពីញើសក្អែលឬពីទីដែលស្មោកគ្រោកអាប់អួ :

សំសេទជ នាម

[ស័ង-ស្វេ-ទៈ-ជៈ-ស័ត] samsetoch

(ម.ព. សំសេទជសត្ត)។

សំសេទជៈ

(ម.ព. សំសេទជ)។

សំសេទជៈ គុណនាម

[ស័ង-សេ-ទៈ-ជៈ] sngoseteakcheak≈

(ម.ព. សំសេទជ)។

សំសែ

គ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទ មានមុខទាំងពីរខាង ចុងស្រួចរលែម ទ្រង់ទ្រាយផ្លែស្រដៀងនឹងលំពែង តែមានទ្រនុងចំកណ្ដាលទាំងពីរខាង ដងខ្លី :

សំសែ នាម

[សំ-សែ] samsae

គ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទ មានមុខទាំងពីរខាង ចុងស្រួចរលែម ទ្រង់ទ្រាយផ្លែស្រដៀងនឹងលំពែង តែមានទ្រនុងចំកណ្ដាលទាំងពីរខាង ដងខ្លី :

សំស្ការ

(ម.ព. សង្ការ{¥¥}២{££})។

សំស្ការ នាម

[សំ-ស្កា] samskar

(ម.ព. សង្ការ២)។