ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
ឈ្មោះភាសាដើមដំបូងបំផុតរបស់ពួកហិណ្ឌូ; លុះចំណេរកាលតៗមកដរាបដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ សំស្ក្រឹតក្លាយជាមតកភាសា (ភាសាស្លាប់) ព្រោះមិនមានជនជាតិណាមួយប្រើជាសម្ដីសម្រាប់ជាតិរបស់ខ្លួនដោយគ្រប់គ្រាន់ឡើយ (ប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួច), គ្រាន់តែទុកជាមូលភាសាឬប្រើកត់ត្រាគម្ពីរក្បួនច្បាប់ប
[ស័ង-ស្ក្រិត] ឬ [ស័ង-សៈ-ក្រិត] samskroet
ឈ្មោះភាសាដើមដំបូងបំផុតរបស់ពួកហិណ្ឌូ; លុះចំណេរកាលតៗមកដរាបដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ សំស្ក្រឹតក្លាយជាមតកភាសា (ភាសាស្លាប់) ព្រោះមិនមានជនជាតិណាមួយប្រើជាសម្ដីសម្រាប់ជាតិរបស់ខ្លួនដោយគ្រប់គ្រាន់ឡើយ (ប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួច), គ្រាន់តែទុកជាមូលភាសាឬប្រើកត់ត្រាគម្ពីរក្បួនច្បាប់ប
(ម.ព. សង្ហារិម)។
[ស័ង-ហា-រិម] samharim
(ម.ព. សង្ហារិម)។
ប្រដាប់សម្រាប់ទាញបង្អើលសត្វមិនឱ្យហ៊ានមកស៊ីផ្លែឈើជាដើម :
[សំ-ឡាញ] samlanh
ប្រដាប់សម្រាប់ទាញបង្អើលសត្វមិនឱ្យហ៊ានមកស៊ីផ្លែឈើជាដើម :
ស្រាលស្ងើក។
[សំ-ឡី] samlei
(ម.ព. សម្លី)។
[ស្រាល-ដូច-សំ-ឡី] samlei
ស្រាលស្ងើក។
របស់សម្រាប់ស្ត្រីប្រើនៅពេលមានរដូវ :
[សំ-ឡី-អៈ-ណា-ម៉ៃ] samleiaaknamai≈
របស់សម្រាប់ស្ត្រីប្រើនៅពេលមានរដូវ :
សំឡេងគគ្រាតមិនស្អាត។
[សំ-ឡេង] samleng
សទ្ទជាតិដែលមកប៉ះសោតប្បសាទឱ្យឮ, សូរសព្ទឬសម្ដីដែលលាន់ឮ :
[សំ-ឡេង-ក្រ-អៅ] samleng
(ម.ព. សំឡេងក្រអៅ)។
[សំ-ឡេង-ក្រ-អៅ] samleng
សំឡេងលាន់ឮវ៉ៅគ្រលួច។
[សំ-ឡេង-ង៉េវ] samleng
សំឡេងខ្សេវស្ដួចតូចឆ្មារ។
[សំ-ឡេង-ស្អា] samleng
សំឡេងគគ្រាតមិនស្អាត។
អារ ក ឬចាក់កបន្តិចម្ដងៗ យឺតៗ ឱ្យស្លាប់ :
[សំ-ឡេះ] samleh
អារ ក ឬចាក់កបន្តិចម្ដងៗ យឺតៗ ឱ្យស្លាប់ :
(ម.ព. សំឡេះ)។
[សំ-ឡែះ] samlaeah
(ម.ព. សំឡេះ)។
(ម.ព. សម្អក)។
[សំ-អក] samaak
(ម.ព. សម្អក)។
(ម.ព. សម្អប់)។
[សំ-អប់] samaab
(ម.ព. សម្អប់)។
(ម.ព. សម្អប់ពុត)។
[សំ-អប់-ពុត] samaabaput
(ម.ព. សម្អប់ពុត)។
ដំណើរឬរបស់ដែលគួរអាងដល់, ភ័ស្ដុតាង, តឹកតាង :
[សំ-អាង] samaang
(ម.ព. សម្អាង)។
[សំ-អាង] samaang
ដែលជាគ្រឿងអាងដល់ :
[សំ-អាង] samaang
ដំណើរឬរបស់ដែលគួរអាងដល់, ភ័ស្ដុតាង, តឹកតាង :
(ម.ព. សម្អាត)។
[សំ-អាត] samaat
(ម.ព. សម្អាត)។
(ម.ព. សម្អិត)។
[សំ-អិត] samaet
(ម.ព. សម្អិត)។
(ម.ព. សម្អុយ)។
[សំ-អុយ] samaoy
(ម.ព. សម្អុយ)។
ត្រីស្រស់ល្អិតៗ ដែលផ្សំគ្រឿងស្រដៀងនឹងប្រហិតតែឥតម្សៅ ចម្អិនដោយចំហុយ :
[សំ-អុះ] samaoh
ចំហុយត្រីស្រស់ល្អិតៗ ដែលផ្សំគ្រឿងស្រេច :
[សំ-អុះ] samaoh
ត្រីស្រស់ល្អិតៗ ដែលផ្សំគ្រឿងស្រដៀងនឹងប្រហិតតែឥតម្សៅ ចម្អិនដោយចំហុយ :
(ម.ព. សម្អេក)។
[សំ-អេក] samaek
(ម.ព. សម្អេក)។
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សំអោក ថា សំអែកសំអោក :
[សំ-អែក] samaaek
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សំអោក ថា សំអែកសំអោក :
[សំ-អែល] samaael
(ម.ព. សម្អែល)។
ដែលធំ, ធាត់, ថ្លោសរាងស្រគុក :
[សំ-អោក] samaaok
ដែលធំ, ធាត់, ថ្លោសរាងស្រគុក :
(ម.ព. សម្អែល)។
[សំ-អ៊ែល] samael≈
(ម.ព. សម្អែល)។
(ម.ព. សម្អិត)។
[សំ-អិត] samaet≈
(ម.ព. សម្អិត)។
(ម.ព. សំរឹទ្ធ{¥¥}១{££}{¥¥}២{££})។
[សំ-រ៉ិត] samrytthor
(ម.ព. សំរឹទ្ធ១២)។
(ម.ព. សំរឹទ្ធ{¥¥}១{££}{¥¥}២{££})។
[សំ-រ៉ិត] samret≈
(ម.ព. សំរឹទ្ធ១២)។
(ម.ព. សំរឹទ្ធី)។
[សំ-រ៉ិត-ធី] samrytthi
(ម.ព. សំរឹទ្ធី)។
(ម.ព. សំអោក)។
[សំ-អោក] samaaok≈
(ម.ព. សំអោក)។
បាត់ឈឺស្រឡះ, ជាស្រឡះពីជំងឺ, ជាស្មោះស្មាន។
[សះ] sas
ជាដំបៅ, បាត់ដំបៅ :
[សះ-ជា] sas
ជានឹងគ្នា, លែងខឹងប្រកាន់គ្នា, លែងទាស់គ្នា។
[សះ-សា] sas
(ម.ព. សះជា)។
[សះ-ស្បើយ] sas
បាត់ឈឺស្រឡះ, ជាស្រឡះពីជំងឺ, ជាស្មោះស្មាន។
(សព្ទអារក្ស) ចូលរូបឬគ្របរូប, ជាន់រូប (ខ្មោចចូល) :
[ស៊ក] sak
ប្រហកបញ្ចូល; ដាក់សៀតឬបញ្ជ្រកឱ្យជាប់នៅ ឬក៏ឱ្យទើរនៅ :
[ស៊ក] sak
(ព.ប្រ.) លូកសម្ដី, សបសម្ដីឱ្យទាល់ :
[ស៊ក-រូប] sak
(សព្ទអារក្ស) ចូលរូបឬគ្របរូប, ជាន់រូប (ខ្មោចចូល) :
ពាក្យញុះញង់; ពាក្យសបឱ្យទាល់។
[ស៊ក-សៀត] sakasiet
ញុះញង់, និយាយអុជអាល, និយាយញុះឱ្យគេបែកបាក់គ្នា។
[ស៊ក-សៀត] sakasiet
ជ្រៀតជ្រែក ឬសបសម្ដីឱ្យទាស់នៅស្ងៀម។
[ពាក-ស៊ក-សៀត] sakasiet
ពាក្យញុះញង់; ពាក្យសបឱ្យទាល់។
កញ្ចប់ធ្វើដោយស្លឹកចេកស្រស់ជាដើមមានសណ្ឋានជ្រលមមានស្រទាប់ហូតទាញចេញបាន សម្រាប់ដាក់ស្លាបារី :
[ស៊ង] song
ទីដែលហ៊ុមព្រួលបញ្ចូលត្រី, បង្ខាំងត្រី :
[ស៊ង] song
ច្រកឬប្រហប់មានសណ្ឋានជាទ្វារជ្រលមឬជ្រៅ :
[ស៊ង] song
កញ្ចប់ធ្វើដោយស្លឹកចេកស្រស់ជាដើមមានសណ្ឋានជ្រលមមានស្រទាប់ហូតទាញចេញបាន សម្រាប់ដាក់ស្លាបារី :
ស្ទួន, ស្ទួនគ្នា, ផ្ទួនលើគ្នា :
[ស៊ន] son
តម្រួតលើគ្នា, ដាក់តម្រួតបន្ទើតលើគ្នា :
[ស៊ន] son
ស្ទួន, ស្ទួនគ្នា, ផ្ទួនលើគ្នា :
ស៊ប់មាំ; ទៀងទាត់ប្រាកដ, ឥតប្រែប្រួល :
[ស៊ប់] sab
គ្រប់គ្រាន់, ពេញទី, ពេញលេញ, ឥតខ្វះខាត; ទៀងទាត់ :
[ស៊ប់-សួន] sab
ស៊ប់មាំ; ទៀងទាត់ប្រាកដ, ឥតប្រែប្រួល :
ស្និទ្ធមាត់, មិនញញើតមាត់។
[ស៊ប់-មាត់] sbameat≈
ស្និទ្ធមាត់, មិនញញើតមាត់។
ស៊ាំចិត្តស៊ប់, ថ្នឹកចិត្តគំនិតមិនញញើតញញើម។
[ស៊ប់-ស៊ាំ] sbaseaum≈
ស៊ាំចិត្តស៊ប់, ថ្នឹកចិត្តគំនិតមិនញញើតញញើម។
ប្រដាប់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នៀតសក់ ធ្វើដោយមាស, ប្រាក់, ទង់ហ៊្វា, ទង់ដែង, ស្ពាន់, ស្នែងជាដើម សម្រាប់កៀសកៀរប្រមុំឬពង្រាបសក់បួងឬកួចផ្នួងសក់ :
[ស៊យ] say
មិនប្រទះលាភ, ឃ្វាងលាភ; មិនសមបំណង; មោឃៈ, ឃែត, ឥតបានអ្វី :
[ស៊យ-ដំ-ណើ] say
ឃ្វាងដំណើរ។
[ស៊យ] say
កៀសកៀរប្រមុំឬពង្រាបសក់បួងដោយស៊យឱ្យរៀបរយស្រួល :
[ស៊យ] say
ប្រដាប់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នៀតសក់ ធ្វើដោយមាស, ប្រាក់, ទង់ហ៊្វា, ទង់ដែង, ស្ពាន់, ស្នែងជាដើម សម្រាប់កៀសកៀរប្រមុំឬពង្រាបសក់បួងឬកួចផ្នួងសក់ :
ដែលឆ្គងឥតគួរឥតសម, ច្រឡោះបោះ; តោសម៉ោស ឬតោសមម៉ោស :
[ស៊ស-គ្រ-លស] sasakrolos
ដែលឆ្គងឥតគួរឥតសម, ច្រឡោះបោះ; តោសម៉ោស ឬតោសមម៉ោស :
ដែលមានសូរសំឡេងលាន់ឮខ្លាំងកងរំពង, ពាក្យនេះច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យ សូរ :
[ស៊ាន] san
ដែលមានសូរសំឡេងលាន់ឮខ្លាំងកងរំពង, ពាក្យនេះច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យ សូរ :
ថ្នឹក :
[ស៊ាំ] sam
អាចប្រព្រឹត្តទៅបានព្រោះការថ្នឹក, មានដំណើរថ្នឹក :
[ស៊ាំ] sam
ថ្នឹក :
(ម.ព. សាំទាំ)។
[ស៊ាំ-ទាំ] seaumteaum≈
(ម.ព. សាំទាំ)។