អដ្ឋកថា នាម
[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា] aadthakatha
ពាក្យអធិប្បាយសេចក្ដីឱ្យងាយយល់, ពាក្យពន្យល់; វចនាធិប្បាយ; ពាក្យអធិប្បាយបាលី; គម្ពីរអធិប្បាយបាលី :
Khmer words, how to say them, and what they mean — open to read, and improved by the people who use it.
[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា] aadthakatha
ពាក្យអធិប្បាយសេចក្ដីឱ្យងាយយល់, ពាក្យពន្យល់; វចនាធិប្បាយ; ពាក្យអធិប្បាយបាលី; គម្ពីរអធិប្បាយបាលី :
[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា-ចា] aadthakatha
អាចារ្យអ្នកអធិប្បាយសេចក្ដីដែលលំបាកយល់ឱ្យងាយយល់; អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរអដ្ឋកថា។
[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា-នៃ] aadthakatha
ន័យក្នុងគម្ពីរអដ្ឋកថា។
ពពួកមឹកសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានដៃប្រាំបី។
[អ័ត-ឋៈ-ក] atthakka≈
ពពួកមឹកសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានដៃប្រាំបី។
(គណិត.) ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំបី។
[អ័ត-ឋៈ-កោន] atthakkaon≈
(គណិត.) ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំបី។
(គណិត.) អដ្ឋកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំបីស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។
[អ័ត-ឋៈ-កោន-និ-យ៉ាត់] atthakkaonniyat≈
(គណិត.) អដ្ឋកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំបីស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។
ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :
[អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ-ម័ក] atthngokikakmka≈
ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :
គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួន
[អ័ត-ឋៈ-ប-រ៉ិក-ខា] aadthabarikkhar
គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួន
បាណកសត្វមានជើងប្រាំបី សន្តានពីងពាងនិងខ្យាដំរី។
[អ័ត-ឋៈ-បា-ទិ-កៈ-ស័ត] atthakbatikaksta≈
បាណកសត្វមានជើងប្រាំបី សន្តានពីងពាងនិងខ្យាដំរី។
ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍,
[អ័ត-ឋៈ-បាន] aadthaban
ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍,
សណ្ឋានឆ្អឹង; រាងឆ្អឹង។
[អ័ត-ឋិ] aadthe
ឆ្អឹង; លលាដ៍គ្រាប់ផ្លែ។ (រ.ស.) ព្រះអដ្ឋិ ឆ្អឹងក្សត្រិយ៍, អដ្ឋិធាតុក្សត្រិយ៍។
[អ័ត-ឋិ-កល់-យ៉ាន] aadthe
លម្អឆ្អឹង (លម្អធ្មេញ)។
[អ័ត-ឋិ-ច័ម-ម៉ៈ-ជាត] aadthe
សត្វដែលមានឆ្អឹងជាស្បែក គឺសត្វដែលមានតែស្នូកឬសំបករូប ឥតស្បែក :
[អ័ត-ឋិ-ច័ម-ម៉ៈ-ស័ត] aadthe
(ម.ព. អដ្ឋិចម្មជាតិ)។
[អ័ត-ឋិ-ភ័ក] aadthe
សត្វដែលអង្កៀមឆ្អឹងជាអាហារ :
[អ័ត-ឋិ-ភ័ក] aadthe
(ម.ព. អដ្ឋិភក្ខ)។
[អ័ត-ឋិ-មិញ-ជា] aadthe
(ម.ព. អដ្ឋិមិញ្ជៈ)។
[អ័ត-ឋិ-មិញ-ជៈ] aadthe
ខួរក្នុងឆ្អឹង។
[អ័ត-ឋិ-សង់-ខៈ-លិក] aadthe
រាងឆ្អឹង, គម្រោងឆ្អឹង។
[អ័ត-ឋិ-សង់-ឃាត] aadthe
(ម.ព. អដ្ឋិសង្ខលិក)។
[អ័ត-ឋិ-សន់-ឋាន] aadthe
សណ្ឋានឆ្អឹង; រាងឆ្អឹង។
ឆ្អឹងដែលធ្វើឈាបនកិច្ចសុសហើយ (ប្រើចំពោះតែអដ្ឋិឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ តាំងពីសេនាបតីឬរដ្ឋមន្ត្រីចុះមក) :
[អ័ត-ឋិ-ធាតុ] atthetheato≈
ឆ្អឹងដែលធ្វើឈាបនកិច្ចសុសហើយ (ប្រើចំពោះតែអដ្ឋិឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ តាំងពីសេនាបតីឬរដ្ឋមន្ត្រីចុះមក) :
ដំណើរវិវឌ្ឍទៅជាឆ្អឹងឬការក្លាយជាឆ្អឹង។
[អ័ត-ឋិ-រូ-ហន់] ឬ [អ័ត-ឋិ-រូ-ហៈ-ណៈ] attheruhn]orue[attheruhaknak≈
ដំណើរវិវឌ្ឍទៅជាឆ្អឹងឬការក្លាយជាឆ្អឹង។
(ជីវ.) វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីឆ្អឹងរបស់មនុស្សនិងសត្វ :
[អ័ត-ឋិ-វិត-ទ្យា] atthevittyea≈
(ជីវ.) វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីឆ្អឹងរបស់មនុស្សនិងសត្វ :
(ម.ព. អដ្ឋិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ត-ឋិ—] atthe—≈
(ម.ព. អដ្ឋិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ត-ឋៈ—] atthak—≈
(ម.ព. អដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។
[អ័ត-ឍៈ] aodthor
កន្លះ; ពាក់កណ្ដាល។
[អ័ត-ឍៈ-ទិន] aodthor
កន្លះថ្ងៃ។
[អ័ត-ឍៈ-ភាក] aodthor
កន្លះភាគ។
[អ័ត-ឍៈ-មន់-ឌល់] aodthor
កន្លះឬពាក់កណ្ដាលមណ្ឌល។
[អ័ត-ឍៈ-មាស] aodthor
កន្លះខែ :
[អ័ត-ឍៈ-រ័ត] aodthor
កន្លះយប់ពាក់, ពាក់កណ្ដាលយប់(អធ្រាត្យ)។
[អ័ត-ឍៈ-រ័ត] aodthor
(ម.ព. អឌ្ឍរត្ត)។
[អ័ត-ឍៈ-ស័ត-តា-ហៈ] aodthor
កន្លះសត្តាហៈ កន្លះសប្ដាហ៍ (កន្លះអាទិត្យ)។
[អ័ត-ឍៈ-ស័ប-ដា] aodthor
(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។
ការបំពេញកិច្ចមិនដាច់ស្រេចឬមិនហើយតាមវេលា។
[អ័ត-ឍៈ-ក្រឹត] attheakkroet≈
ការបំពេញកិច្ចមិនដាច់ស្រេចឬមិនហើយតាមវេលា។
(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។
[អ័ត-ឍៈ-គោល] attheakkol≈
(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។
ដែលមានរាងពាក់កណ្ដាលផ្ទៃមូលឬមួយចំហៀងនៃរង្វង់។
[អ័ត-ឍៈ-ច័ក] attheakchka≈
ដែលមានរាងពាក់កណ្ដាលផ្ទៃមូលឬមួយចំហៀងនៃរង្វង់។
(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
ព្រះចន្ទ្រពាក់កណ្ដាលវង់ ឬព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ។
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
(ព.ប្រ.) ស្នាមគំនូស, ស្នាមចម្លាក់ឬអ្វីៗដែលមានសណ្ឋានដូចព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ; (ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន) :
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
ជណ្ដើរមានសណ្ឋានកាំដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគ :
[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor
(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។
ចំនួនពាក់កណ្ដាលដប់ពីរ។
[អ័ត-ឍៈ-ទ្វា-ទស់-សៈ-កៈ] attheaktveatsasakkak≈
ចំនួនពាក់កណ្ដាលដប់ពីរ។
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :
[អ័ត-ឍៈ-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ] attheakpoynhcheakneak≈
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :
ផ្ទះមានដំបូលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។
[អ័ត-ឍៈ-យោក] aadthoyouk
ផ្ទះមានដំបូលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។
(ច្ប.) សិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ ហើយជាព្រំដែននៃកម្មសិទ្ធិរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះដែរ :
[អ័ត-ឍៈ-សិត] attheakset≈
(ច្ប.) សិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ ហើយជាព្រំដែននៃកម្មសិទ្ធិរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះដែរ :
ភាពជាអឌ្ឍសិទ្ធិ។
[អ័ត-ឍៈ-សិត-ធិ-ភាប] attheaksetthipheab≈
ភាពជាអឌ្ឍសិទ្ធិ។
សូរដែលស្រដៀងនឹងសូរស្រៈ ប៉ុន្តែមានមុខងារជាព្យញ្ជនៈ។
[អ័ត-ឍៈ-ស្រៈ] attheaksreak≈
សូរដែលស្រដៀងនឹងសូរស្រៈ ប៉ុន្តែមានមុខងារជាព្យញ្ជនៈ។
អវតារនៃអាទិទេព, ភាវៈពាក់កណ្ដាលអាទិទេព។
[អ័ត-ឍា-ទិ-ទេប] attheatiteb≈
អវតារនៃអាទិទេព, ភាវៈពាក់កណ្ដាលអាទិទេព។
(ម.ព. អឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អ័ត-ឍៈ—] attheak—≈
(ម.ព. អឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ :
[អៈ-ណូ] aanou
តូច, តូចឆ្មារ; ល្អិតណាស់។
[អៈ-ណូ] aanou
ឈ្មោះមាត្រាវាស់ដែលមានចំនួន ៣៦បរមាណូ។
[អៈ-ណូ-ប្រ-ម៉ាន] aanou
ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ :
ភាពមិនប្រក្រតី។
[អៈ-ណូ-ម៉ា-លី] aaknoumali≈
ភាពមិនប្រក្រតី។
ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង :
[អន់-ដាក់-អន់-ដល់] aondakandol
ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង :
វត្ថុមានរូបសណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទ :
[អន់-ដាត] aondat
ជិវ្ហា គឺអវយវៈមួយយ៉ាងនៅក្នុងមាត់ជាអាយតនៈខាងក្នុង ជាគូគ្នានឹងរសដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅសម្រាប់គ្រលៀសគ្រលៀវ ... (រ.ស. ហៅ ព្រះជិវ្ហា)។
[ល្អ-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat
ល្អព្រោះមាត់, ព្រោះសម្ដី។
[ស្លាប់-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat
ស្លាប់ព្រោះមាត់, ព្រោះសម្ដី។
[ស្លាប់-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat
(សុភាសិត) គួរតែប្រយ័ត្នមាត់ កុំនិយាយឱ្យភ្លាត់ខុស។
[អន់-ដាត-ពី] aondat
(ម.ព. អណ្ដាតត្រកួត១)។
[អន់-ដាត] aondat
កម្សួលភ្លើងដែលចេញពន្លឺធ្លោឡើង :
[អន់-ដាត] aondat
សាច់ឈើជាដើមមានសណ្ឋានស្រប៉ើក សម្រាប់ភ្ជិតឬគ្របបិទឱ្យជិតស្រួល :
[អន់-ដាត] aondat
វត្ថុមានរូបសណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទ :
ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :
[អន់-ដាត-គោ] aondatokou
ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :
សាច់ដូងដែលនៅខ្ចីជ្រាយ :
[អន់-ដាត-ឆ្កែ] aondatchhkae
ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ រូបស្តើងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាតឆ្កែ មានភ្នែកតែមួយ :
[អន់-ដាត-ឆ្កែ] aondatchhkae
សាច់ដូងដែលនៅខ្ចីជ្រាយ :
(ព.ប្រ.) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក :
[អន់-ដាត-ឆ្លាម] aondatchhlam
(ព.ប្រ.) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក :