ស្លឹករឹត

Khmer Dictionary

Khmer words, how to say them, and what they mean — open to read, and improved by the people who use it.

68,369 entries

អដ្ឋកថា នាម

[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា] aadthakatha

ពាក្យអធិប្បាយសេចក្ដីឱ្យងាយយល់, ពាក្យពន្យល់; វចនាធិប្បាយ; ពាក្យអធិប្បាយបាលី; គម្ពីរអធិប្បាយបាលី :

អដ្ឋកថា នាម

[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា-ចា] aadthakatha

អាចារ្យអ្នកអធិប្បាយសេចក្ដីដែលលំបាកយល់ឱ្យងាយយល់; អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរអដ្ឋកថា។

អដ្ឋកថា នាម

[អ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា-នៃ] aadthakatha

ន័យក្នុងគម្ពីរអដ្ឋកថា។

អដ្ឋករ

ពពួកមឹកសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានដៃប្រាំបី។

អដ្ឋករ នាម

[អ័ត-ឋៈ-ក] atthakka

ពពួកមឹកសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានដៃប្រាំបី។

អដ្ឋកោណ

(គណិត.) ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំបី។

អដ្ឋកោណ នាម

[អ័ត-ឋៈ-កោន] atthakkaon

(គណិត.) ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំបី។

អដ្ឋកោណនិយ័ត

(គណិត.) អដ្ឋកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំបីស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

អដ្ឋកោណនិយ័ត នាម

[អ័ត-ឋៈ-កោន-និ-យ៉ាត់] atthakkaonniyat

(គណិត.) អដ្ឋកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំបីស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

អដ្ឋង្គិកមគ្គ

ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :

អដ្ឋង្គិកមគ្គ នាម

[អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ-ម័ក] atthngokikakmka

ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :

អដ្ឋបរិក្ខារ

គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួន

អដ្ឋបរិក្ខារ នាម

[អ័ត-ឋៈ-ប-រ៉ិក-ខា] aadthabarikkhar

គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួន

អដ្ឋបាទិកសត្វ នាម

[អ័ត-ឋៈ-បា-ទិ-កៈ-ស័ត] atthakbatikaksta

បាណកសត្វមានជើងប្រាំបី សន្តានពីងពាងនិងខ្យាដំរី។

អដ្ឋបាន

ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍,

អដ្ឋបាន នាម

[អ័ត-ឋៈ-បាន] aadthaban

ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍,

អដ្ឋិ

សណ្ឋានឆ្អឹង; រាងឆ្អឹង។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ] aadthe

ឆ្អឹង; លលាដ៍គ្រាប់ផ្លែ។ (រ.ស.) ព្រះអដ្ឋិ ឆ្អឹងក្សត្រិយ៍, អដ្ឋិធាតុក្សត្រិយ៍។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-កល់-យ៉ាន] aadthe

លម្អឆ្អឹង (លម្អធ្មេញ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ច័ម-ម៉ៈ-ជាត] aadthe

សត្វដែលមានឆ្អឹងជាស្បែក គឺសត្វដែលមានតែស្នូកឬសំបករូប ឥតស្បែក :

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ច័ម-ម៉ៈ-ស័ត] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិចម្មជាតិ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ភ័ក] aadthe

សត្វដែលអង្កៀមឆ្អឹងជាអាហារ :

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-ភ័ក] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិភក្ខ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-មិញ-ជា] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិមិញ្ជៈ)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-មិញ-ជៈ] aadthe

ខួរក្នុងឆ្អឹង។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-សង់-ខៈ-លិក] aadthe

រាងឆ្អឹង, គម្រោងឆ្អឹង។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-សង់-ឃាត] aadthe

(ម.ព. អដ្ឋិសង្ខលិក)។

អដ្ឋិ នាម

[អ័ត-ឋិ-សន់-ឋាន] aadthe

សណ្ឋានឆ្អឹង; រាងឆ្អឹង។

អដ្ឋិធាតុ

ឆ្អឹងដែលធ្វើឈាបនកិច្ចសុសហើយ (ប្រើចំពោះតែអដ្ឋិឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ តាំងពីសេនាបតីឬរដ្ឋមន្ត្រីចុះមក) :

អដ្ឋិធាតុ នាម

[អ័ត-ឋិ-ធាតុ] atthetheato

ឆ្អឹងដែលធ្វើឈាបនកិច្ចសុសហើយ (ប្រើចំពោះតែអដ្ឋិឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ តាំងពីសេនាបតីឬរដ្ឋមន្ត្រីចុះមក) :

អដ្ឋិរូហណ

ដំណើរវិវឌ្ឍទៅជាឆ្អឹងឬការក្លាយជាឆ្អឹង។

អដ្ឋិរូហណ នាម

[អ័ត-ឋិ-រូ-ហន់] ឬ [អ័ត-ឋិ-រូ-ហៈ-ណៈ] attheruhn]orue[attheruhaknak

ដំណើរវិវឌ្ឍទៅជាឆ្អឹងឬការក្លាយជាឆ្អឹង។

អដ្ឋិវិទ្យា

(ជីវ.) វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីឆ្អឹងរបស់មនុស្សនិងសត្វ :

អដ្ឋិវិទ្យា នាម

[អ័ត-ឋិ-វិត-ទ្យា] atthevittyea

(ជីវ.) វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីឆ្អឹងរបស់មនុស្សនិងសត្វ :

អដ្ឋិ—

(ម.ព. អដ្ឋិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អដ្ឋិ— នាម

[អ័ត-ឋិ—] atthe—

(ម.ព. អដ្ឋិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អដ្ឋ—

(ម.ព. អដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អដ្ឋ— នាម

[អ័ត-ឋៈ—] atthak—

(ម.ព. អដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អឌ្ឍ

(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។

អឌ្ឍ គុណនាម

[អ័ត-ឍៈ] aodthor

កន្លះ; ពាក់កណ្ដាល។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ទិន] aodthor

កន្លះថ្ងៃ។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ភាក] aodthor

កន្លះភាគ។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-មន់-ឌល់] aodthor

កន្លះឬពាក់កណ្ដាលមណ្ឌល។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-មាស] aodthor

កន្លះខែ :

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-រ័ត] aodthor

កន្លះយប់ពាក់, ពាក់កណ្ដាលយប់(អធ្រាត្យ)។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-រ័ត] aodthor

(ម.ព. អឌ្ឍរត្ត)។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ស័ត-តា-ហៈ] aodthor

កន្លះសត្តាហៈ កន្លះសប្ដាហ៍ (កន្លះអាទិត្យ)។

អឌ្ឍ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ស័ប-ដា] aodthor

(ម.ព. អឌ្ឍសត្តាហៈ)។

អឌ្ឍក្រឹត្យ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ក្រឹត] attheakkroet

ការបំពេញកិច្ចមិនដាច់ស្រេចឬមិនហើយតាមវេលា។

អឌ្ឍគោល

(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។

អឌ្ឍគោល នាម

[អ័ត-ឍៈ-គោល] attheakkol

(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។

អឌ្ឍចក្រ

ដែលមានរាងពាក់កណ្ដាលផ្ទៃមូលឬមួយចំហៀងនៃរង្វង់។

អឌ្ឍចក្រ គុណនាម

[អ័ត-ឍៈ-ច័ក] attheakchka

ដែលមានរាងពាក់កណ្ដាលផ្ទៃមូលឬមួយចំហៀងនៃរង្វង់។

អឌ្ឍចន្ទ

(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។

អឌ្ឍចន្ទ នាម ១)

[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor

ព្រះចន្ទ្រពាក់កណ្ដាលវង់ ឬព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ។

អឌ្ឍចន្ទ នាម ២)

[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor

(ព.ប្រ.) ស្នាមគំនូស, ស្នាមចម្លាក់ឬអ្វីៗដែលមានសណ្ឋានដូចព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ; (ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន) :

អឌ្ឍចន្ទ នាម ៣)

[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor

ជណ្ដើរមានសណ្ឋានកាំដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគ :

អឌ្ឍចន្ទ នាម ៤)

[អ័ត-ឍៈ-ច័ន] aodthochontor

(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។

អឌ្ឍទ្វាទសកៈ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ទ្វា-ទស់-សៈ-កៈ] attheaktveatsasakkak

ចំនួនពាក់កណ្ដាលដប់ពីរ។

អឌ្ឍព្យញ្ជនៈ

(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :

អឌ្ឍព្យញ្ជនៈ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ] attheakpoynhcheakneak

(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :

អឌ្ឍយោគ

ផ្ទះមានដំបូលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។

អឌ្ឍយោគ នាម

[អ័ត-ឍៈ-យោក] aadthoyouk

ផ្ទះមានដំបូលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។

អឌ្ឍសិទ្ធិ

(ច្ប.) សិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ ហើយជាព្រំដែននៃកម្មសិទ្ធិរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះដែរ :

អឌ្ឍសិទ្ធិ នាម

[អ័ត-ឍៈ-សិត] attheakset

(ច្ប.) សិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ ហើយជាព្រំដែននៃកម្មសិទ្ធិរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះដែរ :

អឌ្ឍស្រៈ

សូរដែលស្រដៀងនឹងសូរស្រៈ ប៉ុន្តែមានមុខងារជាព្យញ្ជនៈ។

អឌ្ឍស្រៈ នាម

[អ័ត-ឍៈ-ស្រៈ] attheaksreak

សូរដែលស្រដៀងនឹងសូរស្រៈ ប៉ុន្តែមានមុខងារជាព្យញ្ជនៈ។

អឌ្ឍាទិទេព នាម

[អ័ត-ឍា-ទិ-ទេប] attheatiteb

អវតារនៃអាទិទេព, ភាវៈពាក់កណ្ដាលអាទិទេព។

អឌ្ឍ—

(ម.ព. អឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អឌ្ឍ— នាម

[អ័ត-ឍៈ—] attheak—

(ម.ព. អឌ្ឍ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អណូ

ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ :

អណូ គុណនាម ១)

[អៈ-ណូ] aanou

តូច, តូចឆ្មារ; ល្អិតណាស់។

អណូ នាម ២)

[អៈ-ណូ] aanou

ឈ្មោះមាត្រាវាស់ដែលមានចំនួន ៣៦បរមាណូ។

អណូ នាម

[អៈ-ណូ-ប្រ-ម៉ាន] aanou

ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ :

អណូម៉ាលី នាម

[អៈ-ណូ-ម៉ា-លី] aaknoumali

ភាពមិនប្រក្រតី។

អណ្ដាក់អណ្ដល់

ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង :

អណ្ដាក់អណ្ដល់ គុ.កិ., គុ.

[អន់-ដាក់-អន់-ដល់] aondakandol

ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង :

អណ្ដាត

វត្ថុមានរូបសណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទ :

អណ្ដាត នាម

[អន់-ដាត] aondat

ជិវ្ហា គឺអវយវៈមួយយ៉ាងនៅក្នុងមាត់ជាអាយតនៈខាងក្នុង ជាគូគ្នានឹងរសដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅសម្រាប់គ្រលៀសគ្រលៀវ ... (រ.ស. ហៅ ព្រះជិវ្ហា)។

អណ្ដាត នាម

[ល្អ-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat

ល្អព្រោះមាត់, ព្រោះសម្ដី។

អណ្ដាត នាម

[ស្លាប់-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat

ស្លាប់ព្រោះមាត់, ព្រោះសម្ដី។

អណ្ដាត នាម

[ស្លាប់-ព្រោះ-អន់-ដាត] aondat

(សុភាសិត) គួរតែប្រយ័ត្នមាត់ កុំនិយាយឱ្យភ្លាត់ខុស។

អណ្ដាត គុណនាម

[អន់-ដាត-ពី] aondat

(ម.ព. អណ្ដាតត្រកួត១)។

អណ្ដាត នាម

[អន់-ដាត] aondat

កម្សួលភ្លើងដែលចេញពន្លឺធ្លោឡើង :

អណ្ដាត នាម

[អន់-ដាត] aondat

សាច់ឈើជាដើមមានសណ្ឋានស្រប៉ើក សម្រាប់ភ្ជិតឬគ្របបិទឱ្យជិតស្រួល :

អណ្ដាត នាម

[អន់-ដាត] aondat

វត្ថុមានរូបសណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទ :

អណ្ដាតគោ

ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :

អណ្ដាតគោ នាម

[អន់-ដាត-គោ] aondatokou

ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :

អណ្ដាតឆ្កែ នាម

[អន់-ដាត-ឆ្កែ] aondatchhkae

ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ រូបស្តើងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាតឆ្កែ មានភ្នែកតែមួយ :

អណ្ដាតឆ្កែ នាម

[អន់-ដាត-ឆ្កែ] aondatchhkae

សាច់ដូងដែលនៅខ្ចីជ្រាយ :

អណ្ដាតឆ្លាម

(ព.ប្រ.) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក :

អណ្ដាតឆ្លាម នាម

[អន់-ដាត-ឆ្លាម] aondatchhlam

(ព.ប្រ.) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក :