វចនានុក្រមខ្មែរ

អត្ថនាម នាម

[អ័ត-ថៈ-នាម] atthakneam≈

(ម.ព. អត្ថគាហក)។

អត្ថន័យ

(អ.សិ.) ខ្លឹមសារ ប្រយោជន៍ គតិ និងគោលគំនិតចម្បងៗ ដែលមានសារៈសំខាន់ទ្រទ្រង់អត្ថបទនីមួយៗ :

អត្ថន័យ នាម ១)

[អ័ត-ថៈ-នៃ] athney

ការពន្យល់សេចក្ដី, ការរាយរាប់ពីលក្ខណៈនៃវត្ថុផ្សេងៗ :

អត្ថន័យ នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-នៃ] athney

(អ.សិ.) ខ្លឹមសារ ប្រយោជន៍ គតិ និងគោលគំនិតចម្បងៗ ដែលមានសារៈសំខាន់ទ្រទ្រង់អត្ថបទនីមួយៗ :

អត្ថបទ

សេចក្ដីអធិប្បាយនៃរឿងអ្វីនីមួយៗ; សេចក្ដីជាខ្លឹមសាររបស់អ្នកនិពន្ធ; សេចក្ដីដែលចុះផ្សាយក្នុងសារព័ត៌មានផ្សេងៗ។

អត្ថបទ នាម

[អ័ត-ថៈ-បត់] aotthobot

សេចក្ដីអធិប្បាយនៃរឿងអ្វីនីមួយៗ; សេចក្ដីជាខ្លឹមសាររបស់អ្នកនិពន្ធ; សេចក្ដីដែលចុះផ្សាយក្នុងសារព័ត៌មានផ្សេងៗ។

អត្ថប្រយោជន៍

អ្វីៗដែលមានផលប្រយោជន៍, ប្រយោជន៍ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរចង់បាន។

អត្ថប្រយោជន៍ នាម

[អ័ត-ថៈ-ប្រ-យ៉ោច] ahthakpyoch

អ្វីៗដែលមានផលប្រយោជន៍, ប្រយោជន៍ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរចង់បាន។

អត្ថរស

(អ.សិ.) តម្លៃល្អ មិនល្អ ពីរោះ ពុំពីរោះ ដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ :

អត្ថរស នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-រស់] aattharos

(អ.សិ.) តម្លៃល្អ មិនល្អ ពីរោះ ពុំពីរោះ ដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ :

អត្ថរូប

(អ.សិ.) ទម្រង់រូប រចនាសម្ព័ន្ធ រចនាបថ ឃ្លា ល្បះ ពាក្យពេចន៍នៃអត្ថបទដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការតែងនិពន្ធ :

អត្ថរូប នាម ២)

[អ័ត-ថៈ-រូប] atthakrub≈

(អ.សិ.) ទម្រង់រូប រចនាសម្ព័ន្ធ រចនាបថ ឃ្លា ល្បះ ពាក្យពេចន៍នៃអត្ថបទដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការតែងនិពន្ធ :

អត្ថវិការី នាម

[អ័ត-ថៈ-វិ-កា-រ៉ី] atthakvikarei≈

អ្នកថ្លែងក្នុងទីប្រជុំជន។

អត្ថាធិប្បាយ នាម

[អ័ត-ថា-ធិប-បាយ] atthathibbay≈

អធិប្បាយសេចក្ដី។

អត្ថានុរូប

ន័យរបស់ពាក្យដែលសមទៅតាមសេចក្ដី, ន័យរបស់ពាក្យត្រង់ៗ, ន័យដែលមិនបង្វិលបញ្ចៀសខុសឃ្លាតចាកសេចក្ដីដើម គឺពាក្យដែលមិនប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូច។

អត្ថានុរូប នាម

[អ័ត-ថា-នុ-រូប] atthanurub≈

ន័យរបស់ពាក្យដែលសមទៅតាមសេចក្ដី, ន័យរបស់ពាក្យត្រង់ៗ, ន័យដែលមិនបង្វិលបញ្ចៀសខុសឃ្លាតចាកសេចក្ដីដើម គឺពាក្យដែលមិនប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូច។

អត្ថា— នាម

[អ័ត-ថា—] attha—≈

(ម.ព. អត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្ថិភាព នាម

[អ័ត-ថិ-ភាប] aatthepheap

ភាវៈមាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមាន, ការមាន :

អត្ថិភាពនិយម

(ទស្សនៈ.) ចលនា ឬ ទំនោរទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើអត្ថិភាពបុគ្គល សេរីភាពបុគ្គល និង ជម្រើសបុគ្គល :

អត្ថិភាពនិយម នាម

[អ័ត-ថិ-ភាប-និ-យំ] atthepheabniyum≈

(ទស្សនៈ.) ចលនា ឬ ទំនោរទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើអត្ថិភាពបុគ្គល សេរីភាពបុគ្គល និង ជម្រើសបុគ្គល :

អត្ថ— នាម

[អ័ត-ថៈ—] atthak—≈

(ម.ព. អត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អត្រជៈ នាម

[អ័ត-ត្រៈ-ជៈ] aotrocheak

កូនបង្កើត, បុត្របង្កើត។

អត្រា

(ភូមិ.) ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ។ ជាទូទៅ អត្រានេះគិតជាភាគពាន់ :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា] Attra

ផលធៀបមួយដែលប្រៀបធៀបឯកតាពីរផ្សេងគ្នា :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-កើត-ដុល] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនកំណើតរស់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-និ-រៈ-ប្រ-វេស] ឬ [អ័ត-ត្រា-និ-ប្រ-វេស] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនជននិរប្រវេសន៍ដែលចាកចេញពីតំបន់ឬប្រទេសដើមណាមួយធៀបនឹងប្រជាជនសរុបនៃតំបន់ឬប្រទេសដើមនោះ ក្នុងរយៈពេលណាមួយ។

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-មៈ-រៈ-ណៈ] ឬ [អ័ត-ត្រា-ម-រ-ណៈ] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនមនុស្សស្លាប់ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសឬតំបន់ណាមួយតាមឯកតាភាគរយ ភាគពាន់ ឬ ភាគលានក្នុងរយៈពេលណាមួយ :

អត្រា នាម

[អ័ត-ត្រា-ស្លាប់-ដុល] Attra

(ភូមិ.) ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ។ ជាទូទៅ អត្រានេះគិតជាភាគពាន់ :

អត្រាកម្ម

(គីមី.) បច្ចេកទេសកំណត់រកកំហាប់នៃសូលុយស្យុងមិនស្គាល់មួយ ដោយការបន្ថែមសូលុយស្យុងស្តង់ដារហូតដល់ចំណុចស្រេច។

អត្រាកម្ម នាម

[អ័ត-ត្រា-កំា] attreakama≈

(គីមី.) បច្ចេកទេសកំណត់រកកំហាប់នៃសូលុយស្យុងមិនស្គាល់មួយ ដោយការបន្ថែមសូលុយស្យុងស្តង់ដារហូតដល់ចំណុចស្រេច។

អត្រាកំណើត

ចំនួនកំណើតរស់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០០នាក់ នៅកន្លែងណាមួយ និង ក្នុងឆ្នាំណាមួយ។

អត្រាកំណើត នាម

[អ-ត្រា-កំ-ណើត] atreakamnaeut≈

ចំនួនកំណើតរស់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០០នាក់ នៅកន្លែងណាមួយ និង ក្នុងឆ្នាំណាមួយ។

អត្រានុកូលដ្ឋាន

(ភូមិ.) ចំណងរួមភ្ជាប់សញ្ជាតិទៅនឹងរដ្ឋនិងឋានៈនៅក្នុងគ្រួសារ ហើយដែលបង្កើតឱ្យមានសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ច។ ទិន្នន័យសំខាន់ៗរបស់អត្រានុកូលដ្ឋាន មានដូចជាការកើត ការស្លាប់ ការរៀបការជាដើម។

អត្រានុកូលដ្ឋាន នាម ១)

[អ័ត-ត្រានុ-កូ-ឡ័ត-ឋាន] aotranukouldthan

ពាក្យប្រើដោយសន្មតិហៅបញ្ជីកើតស្លាប់និងអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬអាវាហមង្គលនៃជនានុជនក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

អត្រានុកូលដ្ឋាន នាម ២)

[អ័ត-ត្រានុ-កូ-ឡ័ត-ឋាន] aotranukouldthan

(ភូមិ.) ចំណងរួមភ្ជាប់សញ្ជាតិទៅនឹងរដ្ឋនិងឋានៈនៅក្នុងគ្រួសារ ហើយដែលបង្កើតឱ្យមានសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ច។ ទិន្នន័យសំខាន់ៗរបស់អត្រានុកូលដ្ឋាន មានដូចជាការកើត ការស្លាប់ ការរៀបការជាដើម។

អថព្វ

ឈ្មោះវេទទី ៤និយាយអំពីមន្តវិជ្ជាសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម។

ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ជាអ្នកផ្ដើមបង្កើតលទ្ធិបូជាភ្លើងនិងអថព្វវេទ។ ខ្មែរសម័យបុរាណច្រើនហៅក្លាយជា អថ័ន មកពីពាក្យសំស្ក្រឹត អាថវ៌ន៑ កាត់ វ៌ ចេញនៅត្រឹមតែ ន៑, ប្រើជាឈ្មោះមន្តអាគមពួកមួយសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម និងពិធីបូជាបញ្ចុះគោលចារឹកសន្មតថាជាជយភូមិ :

អថព្វ នាម

[អៈ-ថ័រ-ពៈ-វេត] aothopvor

(ម.ព. អថព្វវេទ)។

អថព្វ នាម

[អៈ-ថ័ប-ពៈ-វេត] aothopvor

ឈ្មោះវេទទី ៤និយាយអំពីមន្តវិជ្ជាសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម។

អថាមភាព

ភាពទន់ខ្សោយ ភាពអន់ថយ ភាពអស់កម្លាំង ភាពល្វើយ។

អថាមភាព នាម

[អៈ-ថា-ម៉ៈ-ភាប] aakthamakpheab≈

ភាពទន់ខ្សោយ ភាពអន់ថយ ភាពអស់កម្លាំង ភាពល្វើយ។

អថាវរភាព

ភាពមិនទៀង ភាពងាយប្រេះស្រាំ ភាពងាយរងគ្រោះ ភាពងាយដួលរលំ។

អថាវរភាព នាម

[អៈ-ថា-វៈ-រៈ-ភាប] aakthaveakreakpheab≈

ភាពមិនទៀង ភាពងាយប្រេះស្រាំ ភាពងាយរងគ្រោះ ភាពងាយដួលរលំ។

អថាវរៈ

ដែលមិនទៀង ដែលងាយរងគ្រោះ។

អថាវរៈ គុណនាម

[អៈ-ថា-វៈ-រៈ] aakthaveakreak≈

ដែលមិនទៀង ដែលងាយរងគ្រោះ។

អថិរភាព

ភាពដែលមិនឋិតថេរ, លក្ខណៈដែលមិនតាំងនៅមាំមួន, ការមិនទៀងទាត់, ការប្រែប្រួល :

អថិរភាព នាម

[អ-ថិ-រ៉ៈ-ភាប] aatheropheap

ភាពដែលមិនឋិតថេរ, លក្ខណៈដែលមិនតាំងនៅមាំមួន, ការមិនទៀងទាត់, ការប្រែប្រួល :

អថិរវន្ត

ដែលមិនឋិតថេរ មិនជាប់ មិនមានមធ្យោបាយ។

អថិរវន្ត គុណនាម

[អៈ-ថិ-រ៉ៈ-វ័ន] aaktherakvno≈

ដែលមិនឋិតថេរ មិនជាប់ មិនមានមធ្យោបាយ។

អថេរ

(គណិត.) និមិត្តសញ្ញាដែលតាងឱ្យបរិមាណឬតម្លៃមិនស្គាល់។

អថេរ នាម

[អៈ-ថេ] aakthe≈

(គណិត.) និមិត្តសញ្ញាដែលតាងឱ្យបរិមាណឬតម្លៃមិនស្គាល់។

អថ៌

ធម៌និងអត្ថគឺបាលីនិងអដ្ឋកថាឬបាលីព្រមទាំងសេចក្ដីអធិប្បាយ :

អថ៌ នាម

[អ័រ] aathr

អត្ថ។

អថ៌ នាម

[ធ័រ-អ័រ] aathr

ធម៌និងអត្ថគឺបាលីនិងអដ្ឋកថាឬបាលីព្រមទាំងសេចក្ដីអធិប្បាយ :

អថ័ន

(ម.ព. អថព្វ)។

អថ័ន នាម

[អៈ-ថ័ន] aathoan

(ម.ព. អថព្វ)។

អថ័ព្វន៍

(ម.ព. អថព្វ)។

អថ័ព្វន៍ នាម

[អៈ-ថ័ប] aakthba≈

(ម.ព. អថព្វ)។

អទត្តពល

មិនទាន់មានផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន អាចកើតមានទៅខាងមុខ។

អទត្តពល កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ទ័ត-តៈ-ពល់] aakttatakplo≈

មិនទាន់មានផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន អាចកើតមានទៅខាងមុខ។

អទត្ថពល

(ម.ព. អទត្តពល)។

អទត្ថពល កិរិយាសព្ទ

[អៈ-ទ័ត-ថៈ-ពល់] aakttathakplo≈

(ម.ព. អទត្តពល)។

អទលី

ដែលគ្មានត្របក (ផ្កា)។

អទលី គុណនាម

[អៈ-ទៈ-លី] aakteakli≈

ដែលគ្មានត្របក (ផ្កា)។

អទាយាទ

ដែលមិនមានអំណាចត្រូវបានទ្រព្យសម្បាច់ :

អទាយាទ គុណនាម

[អៈ-ទា-យាត] aateayeat

ដែលមិនមានអំណាចត្រូវបានទ្រព្យសម្បាច់ :

អទាយាទា

(ម.ព. អទាយាទ)។

អទាយាទា គុណនាម

[អៈ-ទា-យា-ទា] aakteayeatea≈

(ម.ព. អទាយាទ)។

អទារជន

មនុស្សឥតភរិយា; មនុស្សពុំទាន់មានភរិយា (ប្រុសលីវ)។

អទារជន នាម

[អៈ-ទា-រៈ-ជន់] aatearochon

មនុស្សឥតភរិយា; មនុស្សពុំទាន់មានភរិយា (ប្រុសលីវ)។

អទារុណ

ភាវៈស្លូត។

អទារុណ គុណនាម

[អៈ-ទា-រុន] aotearun

ដែលមិនកាច (ស្លូត)។

អទារុណ នាម

[អៈ-ទា-រុ-ណៈ-កាំ] aotearun

អំពើស្លូត; អំពើល្អ :

អទារុណ នាម

[អៈ-ទា-រុ-ណៈ-ភាប] aotearun

ភាវៈស្លូត។

អទាសតា

(ម.ព. អទាសព្យ)។

អទាសតា នាម

[អៈ-ទា-សៈ-តា] aoteasota

(ម.ព. អទាសព្យ)។

អទាសព្យ

ភាវៈមិនមែនជាទាសៈឬទាសីគេ; ភាពជាអ្នកជា, ភុជិស្សតាឬភុជិស្សភាព (ប្រើជា អទាសតា ក៏បាន)។

អទាសព្យ នាម

[អៈ-ទា-ស័ប] aateasapyor

ភាវៈមិនមែនជាទាសៈឬទាសីគេ; ភាពជាអ្នកជា, ភុជិស្សតាឬភុជិស្សភាព (ប្រើជា អទាសតា ក៏បាន)។

អទាសភាព

(ម.ព. អទាសព្យ)។

អទាសភាព នាម

[អៈ-ទា-សៈ-ភាប] aakteasakpheab≈

(ម.ព. អទាសព្យ)។

អទិដ្ឋ

ហេតុដែលមិនដែលឃើញ, ហេតុចម្លែក។

អទិដ្ឋ គុណនាម

[អៈ-ទិត-ឋៈ] aatidthar

ដែលមិនឃើញ, ដែលមិនបានឃើញ។

អទិដ្ឋ នាម

[អៈ-ទិត-ឋៈ-បុប-ពៈ] aatidthar

ដែលមិនធ្លាប់បានឃើញ :

អទិដ្ឋ នាម

[អៈ-ទិត-ឋៈ-មិត] aatidthar

មិត្តមិនដែលឃើញគ្នា គឺអ្នកដែលរាប់អានគ្នាជាមិត្ត ប៉ុន្តែមិនដែលបានចួប មិនដែលបានឃើញគ្នាសោះ គ្រាន់តែបានផ្ញើសំបុត្រឬផ្ដាំដំណឹងទៅវិញទៅមករកគ្នា ឬក៏ផ្ញើទ្រព្យរបស់ភ័ស្ដុភារអ្វីៗទៅវិញទៅមកដោយអ្នកដទៃ។

អទិដ្ឋ នាម

[អៈ-ទិត-ឋៈ-មិត] aatidthar

(ម.ព. អទិដ្ឋមិត្ត)។

អទិដ្ឋ នាម

[អៈ-ទិត-ឋៈ-ហែត] aatidthar

ហេតុដែលមិនដែលឃើញ, ហេតុចម្លែក។

អទិតិ

ព្រះនាមរបស់ទេពធីតាមួយអង្គ នៅឋានសួគ៌មានបុត្រឈ្មោះអាទិត្យ ឬសូរ្យទិត្យក្នុងចំណោមបុត្រជាច្រើន (តាមលទ្ធិបុរាណ ឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

អទិតិ នាម

[អៈ-ទិ-តិ] aaktite≈

ព្រះនាមរបស់ទេពធីតាមួយអង្គ នៅឋានសួគ៌មានបុត្រឈ្មោះអាទិត្យ ឬសូរ្យទិត្យក្នុងចំណោមបុត្រជាច្រើន (តាមលទ្ធិបុរាណ ឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

អទិន្ន

វត្ថុដែលគេមិនបានឱ្យ។

អត្ថនាម នាម

អត្ថន័យ នាម ១)

អត្ថន័យ នាម ២)

អត្ថបទ នាម

អត្ថប្រយោជន៍ នាម

អត្ថរស នាម ១)

អត្ថរស នាម ២)

អត្ថរូប នាម ១)

អត្ថរូប នាម ២)

អត្ថវិការី នាម

អត្ថាធិប្បាយ នាម

អត្ថានុរូប នាម

អត្ថា— នាម

អត្ថិភាព នាម

អត្ថិភាពនិយម នាម

អត្ថ— នាម

អត្រជា នាម

អត្រជៈ នាម

អត្រា នាម

អត្រា នាម

អត្រា នាម

អត្រា នាម

អត្រា នាម

អត្រាកម្ម នាម

អត្រាកំណើត នាម

អត្រានុកូលដ្ឋាន នាម ១)

អត្រានុកូលដ្ឋាន នាម ២)

អថព្វ នាម

អថព្វ នាម

អថព្វ នាម

អថាមភាព នាម

អថាវរភាព នាម

អថាវរៈ គុណនាម

អថិរភាព នាម

អថិរវន្ត គុណនាម

អថេរ នាម

អថ៌ នាម

អថ៌ នាម

អថ័ន នាម

អថ័ព្វន៍ នាម

អទត្តពល កិរិយាសព្ទ

អទត្ថពល កិរិយាសព្ទ

អទលី គុណនាម

អទាយាទ គុណនាម

អទាយាទា គុណនាម

អទារជន នាម

អទារុណ គុណនាម

អទារុណ នាម

អទារុណ នាម

អទាសតា នាម

អទាសព្យ នាម

អទាសភាព នាម

អទិដ្ឋ គុណនាម

អទិដ្ឋ នាម

អទិដ្ឋ នាម

អទិដ្ឋ នាម

អទិដ្ឋ នាម

អទិតិ នាម