វចនានុក្រមខ្មែរ

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតត្រង់អង្គជាតបុរស, មុនដំបូង ផ្ដួចឡើងមានខ្ទុះមានគ្រាប់ដូចគ្រាប់មុនតពីនោះមក បណ្ដាលបែកជាដំបៅរទុះៗ ..., ជារោគរឹងត្អឹងពិបាករក្សាឱ្យសះជា :

អផ្ទង់ នាម

[អៈ-ផ្ទង់] aaphtang

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតត្រង់អង្គជាតបុរស, មុនដំបូង ផ្ដួចឡើងមានខ្ទុះមានគ្រាប់ដូចគ្រាប់មុនតពីនោះមក បណ្ដាលបែកជាដំបៅរទុះៗ ..., ជារោគរឹងត្អឹងពិបាករក្សាឱ្យសះជា :

អផ្ទាញ

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតត្រង់បបូរមាត់, បណ្ដាលឱ្យរលាកៗ ស្តើងបបូរមាត់, កាលណាត្រូវរសជាតិប្រៃឬហឹរ ក៏ក្ដៅផ្សា :

អផ្ទាញ នាម

[អៈ-ផ្ទាញ] aaphtanh

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតត្រង់បបូរមាត់, បណ្ដាលឱ្យរលាកៗ ស្តើងបបូរមាត់, កាលណាត្រូវរសជាតិប្រៃឬហឹរ ក៏ក្ដៅផ្សា :

អផ្សាន បុព្វបទ

[អ័ប-ប្សាន] aophsan

(ម.ប្រ.) (ម.ព. អប្បសាន្ត)។

អផ្សុក កិ., គុ. ១)

[អប់-សុក] ឬ [អៈ-ផ្សុក] aaphsok

មិនសប្បាយចិត្ត, ព្រួយចិត្ត, ខ្វល់ចិត្ត; ធុញទ្រាន់នៅមិនសុខ :

អផ្សុក កិរិយាសព្ទ ២)

[អប់-សុក] ឬ [អៈ-ផ្សុក] aaphsok

(ស.ស.) មានជំងឺ, ឈឺ :

អផ្សុក កិរិយាសព្ទ

[អប់-សុក-អប់-ប្សាន] aaphsok

(ម.ព. អប្បសាន្ត) :

អផ្សុក កិរិយាសព្ទ

[អប់-សុក-អប់-ប្សាន] aaphsok

(ម.ព. អផ្សុកអប្បសាន្ត)។

(ព.វិ.) សីមាដែលសង្ឃមិនបាច់សូត្រចងមាន៣យ៉ាង គឺ ១គាមសីមា ព្រំដែនស្រុក; ២ឧទកុក្ខេបសីមា ព្រំដែនដែលសាចទឹកក្នុងទឹកនឹងថ្កល់មិនហូរ; ៣អព្ភន្តរសីមា ព្រំដែនក្នុងព្រៃសុទ្ធដែលវាស់ប្រវែង ៧អព្ភន្តរ គឺ ៤៩ព្យាម ឬ ១៩៦ហត្ថជុំវិញរៀងខ្លួន។

អពទ្ធសីមា នាម

[អៈ-ព័ត-ធៈ-សី-ម៉ា] aapotthoseimea

(ព.វិ.) សីមាដែលសង្ឃមិនបាច់សូត្រចងមាន៣យ៉ាង គឺ ១គាមសីមា ព្រំដែនស្រុក; ២ឧទកុក្ខេបសីមា ព្រំដែនដែលសាចទឹកក្នុងទឹកនឹងថ្កល់មិនហូរ; ៣អព្ភន្តរសីមា ព្រំដែនក្នុងព្រៃសុទ្ធដែលវាស់ប្រវែង ៧អព្ភន្តរ គឺ ៤៩ព្យាម ឬ ១៩៦ហត្ថជុំវិញរៀងខ្លួន។

អពពៈ

សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនអហហៈ។

អពពៈ គុណនាម

[អៈ-ពៈ-ពៈ] aopopeak

សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនអហហៈ។

អពមង្គល

សេចក្ដីមិនចម្រើន; ហេតុដែលនាំឱ្យវិនាស, ឱ្យអាប់ឱន :

អពមង្គល គុណនាម

[អៈ-ពៈ-មង់-គល់] ឬ [អប់-ពៈ-មង់-គល់] aopomongkol

ដែលប្រាសចាកមង្គល, ដែលឃ្វាងផុតពីមង្គល :

អពមង្គល នាម

[អៈ-ពៈ-មង់-គល់] ឬ [អប់-ពៈ-មង់-គល់] aopomongkol

សេចក្ដីមិនចម្រើន; ហេតុដែលនាំឱ្យវិនាស, ឱ្យអាប់ឱន :

អពយព

នាំគ្រួសារឬលើកគ្នាទាំងពួកទាំងក្រុមចេញចោលទីកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ ទៅនៅក្នុងទីដទៃ :

អពយព នាម

[អប់-ព្យប់] aopoyop

អវយវៈ, អង្គ, រូបអង្គ, រូបរាង, សព៌ាង្គ, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; ចំណែក; ប៉ែកឬចំណែកតូចធំនៃរូបកាយ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) :

អពយព កិរិយាសព្ទ

[អប់-ព្យប់] aopoyop

នាំគ្រួសារឬលើកគ្នាទាំងពួកទាំងក្រុមចេញចោលទីកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ ទៅនៅក្នុងទីដទៃ :

អពល គុណនាម

[អៈ-ពល់] aapol

ដែលឥតកម្លាំង, ខ្សោយ; ដែលឥតរេហ៍ពល; ដែលមិនមែនជាពល។

អពល នាម

[អៈ-ពៈ-លា] aapol

ប្រែថា "ស្ត្រី" ក៏បាន ព្រោះជាមនុស្សរមែងតែខ្សោយជាងបុរស :

អពិរុទ្ធ

ដែលមិនមានទោស។

អពិរុទ្ធ នាម ១)

[អៈ-ពិ-រុត] aakpirut≈

ការលើកលែងការចោទប្រកាន់។

អពិរុទ្ធ គុណនាម ២)

[អៈ-ពិ-រុត] aakpirut≈

ដែលមិនមានទោស។

អពុទ្ធិ

ភាវៈនៃអពុទ្ធិ។

អពុទ្ធិ នាម

[អៈ-ពុត-ធិ] aaputthi

សេចក្ដីល្ងង់; ដំណើរមមិងមមាំង, ការមិនដឹងង៉េះង៉ោះ; ការមិនយល់អ្វីសោះ។

អពុទ្ធិ នាម

[អៈ-ពុត-ធិ-ភាប] aaputthi

ភាវៈនៃអពុទ្ធិ។

អព័ទ្ធ

ឈ្មោះមន្តអាគមមួយប្រភេទ គេតំណាលថា សម្រាប់សូត្រសែកឱ្យស្ពឹកសាច់គង់វាយមិនបែកមិនសូវឈឺ :

អព័ទ្ធ នាម

[អៈ-ព័ត] aopoatthor

ឈ្មោះមន្តអាគមមួយប្រភេទ គេតំណាលថា សម្រាប់សូត្រសែកឱ្យស្ពឹកសាច់គង់វាយមិនបែកមិនសូវឈឺ :

អព្ភ នាម

[អ័ប] aapphor

ពពក, ពពកខាប់ឬពពកក្រាស់; មេឃ; អ័ព្ទ។

អព្ភ គុណនាម

[អ័ប-ភៈ-មុត] aapphor

ដែលផុតស្រឡះពីពពក ឬដែលស្រឡះផុតពីពពក :

អព្ភ នាម

[អ័ប-ភៈ-សន់-និ-បាត] aapphor

ប្រជុំពពក គឺពពកក្រាស់ដែលឈរច្រូងឬពពកខ្មៅខាប់រកកល់បង្អុរភ្លៀង; អ័ព្ទក្រាស់ជិតជាដុំដោយអន្លើៗ។

អព្ភកម្ម

អារម្មណ៍ដែលអស់សង្ឃឹមខ្លាំង។

អព្ភកម្ម នាម ១)

[អ័ប-ភៈ-កាំ] abpheakkaam≈

ទីងងឹត, ភាពងងឹត។

អព្ភកម្ម នាម ២)

[អ័ប-ភៈ-កាំ] abpheakkaam≈

ភាពពិបាកយល់, ស្ថានភាពមិនរុងរឿង, ដំណើរបាត់កិត្តិសព្ទ។

អព្ភកម្ម នាម ៣)

[អ័ប-ភៈ-កាំ] abpheakkaam≈

អារម្មណ៍ដែលអស់សង្ឃឹមខ្លាំង។

អព្ភក្ខាន

ការពោលបង្កាច់, ការនិយាយកាច់មួលឬមួលកាច់។

អព្ភក្ខាន នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ក-ខាន] aapphokkhan

ការពោលបង្កាច់, ការនិយាយកាច់មួលឬមួលកាច់។

អព្ភក្ខាន—

អ្នកដែលហៃឬប៉ិនខាងការនិយាយបង្កាច់។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ—] abphkakhanak—≈

(ម.ព. អព្ភក្ខាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-កៈ-ថា] abphkakhanakkaktha≈

សម្ដីបង្កាច់, ពាក្យកាច់មួល។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-ពាក] abphkakhanakpeak≈

(ម.ព. អព្ភក្ខានកថា)។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-វា-ទិ-នី] abphkakhanakveatini≈

(ម.ព. អព្ភក្ខានវាទី)។

អព្ភក្ខាន— នាម

[អ័ប-ភ័ក-ខា-ណៈ-វា-ទី] abphkakhanakveati≈

អ្នកដែលហៃឬប៉ិនខាងការនិយាយបង្កាច់។

អព្ភន្តរ

ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់មួយប្រភេទប្រវែង៧ព្យាម គឺ ២៨ហត្ថ :

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ន-ដ] aopphontor

ខាងក្នុង, ប៉ែកខាងក្នុង, ចន្លោះឬរវាងខាងក្នុង; កណ្ដាល, ទីចំពាក់កណ្ដាល។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] aopphontor

កិរិយាខាងក្នុង គឺកិរិយាក្រឹតដែលចុះ អន្ត-បច្ច័យ ឬ មាន-បច្ច័យ ជាវិសេសនៈនៃនាមនាម (ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹត)។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់-ថៈ] aopphontor

រូបសេចក្ដីដែលនៅក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា (លេខក្នុង), ដូចជា កាលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជិតចូលបរិនិព្វាន ទ្រង់ត្រាស់ផ្ដាំថា "អ្នកទាំងឡាយចូរកុំប្រមាទ! "។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-សី-ម៉ា] aopphontor

(ព.វិ.) អពទ្ធសីមាដែលសន្មតទីក្នុងព្រៃសុទ្ធ កំណត់ត្រឹម៧អព្ភន្តរជុំវិញរៀងរាល់ខ្លួន។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប] aopphontor

(ម.ព. អព្ភន្តរសព្ទ)។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់] aopphontor

(ម.ព. អព្ភន្តរត្ថ)។

អព្ភន្តរ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [អ័ប-ភ័ន-ដ] aopphontor

ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់មួយប្រភេទប្រវែង៧ព្យាម គឺ ២៨ហត្ថ :

អព្ភន្តរញ្ញាណ

(ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :

អព្ភន្តរញ្ញាណ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន] abphnotakranhnhean≈

(ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :

អព្ភន្តរសញ្ញា

ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។

អព្ភន្តរសញ្ញា នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា] abphnotakraksnhonha≈

ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។

អព្ភន្តរសព្ទ

(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :

អព្ភន្តរសព្ទ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប] abphnotakraksba≈

សព្ទក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា គឺពាក្យដែលនៅក្នុងវណ្ណយុត្តិ " " នេះ ឬ « » នេះ, ដូចជា បរាជ័យ "ចាញ់"; អបរាជ័យ "ឈ្នះ; ជម្នះ"។

អព្ភន្តរសព្ទ នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន-និ-យំ] abphnotakranhnheanniyum≈

(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :

អព្ភន្តរ—

(ម.ព. អព្ភន្តរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភន្តរ— នាម

[អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ—] abphnotakrak—≈

(ម.ព. អព្ភន្តរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អព្ភា

(ម.ព. អព្ភ)។

អព្ភា នាម

[អ័ប-ភា] aapphea

(ម.ព. អព្ភ)។

អព្ភាន

ការធ្វើអញ្ភន។

អព្ភាន នាម

[អ័ប-ភាន] aapphean

ការទាញត្រឡប់ឬទាញចូលមកវិញ; ការត្រឡប់រាប់រកយកជាគ្នាវិញ។

អព្ភាន នាម

[អ័ប-ភាន] aapphean

(ព.វិ.) ការដែលភិក្ខុសង្ឃមានចំនួនយ៉ាងតិចត្រឹម ២០រូបប្រជុំគ្នាក្នុងសីមា ឱ្យភិក្ខុមួយរូបសូត្រកម្មវាចាប្រកាសសេចក្ដីចំពោះភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ហើយបាននៅបរិវាសនិងមានត្តគ្រប់កាលកំណត់រាត្រីហើយ ដើម្បីរាប់រកភិក្ខុនោះយកជាគ្នាទុកថាជាអ្នកបរិសុទ្ធដូចដើមវិញ :

អព្ភាន នាម

[អ័ប-ភា-នៈ-កាំ] aapphean

ការធ្វើអញ្ភន។

អព្ភាស

ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង

អព្ភាស នាម

[អ័ប-ភា-សៈ] ឬ [អ័ប-ភាស] aappheas

ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង

អព្ភាសបទ

(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :

អព្ភាសបទ នាម

[អ័ប-ភា-សៈ-បត់] abpheasakbta≈

(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :