វចនានុក្រមខ្មែរ

អភិស្នេហា នាម

[អៈ-ភិ-ស្នែ-ហា] aakphisneha≈

ការចូលចិត្តអ្វីមួយខ្លាំង។

អភិ— នាម

[អៈ-ភិ—] aakphi—≈

(ម.ព. អភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អភូត គុណនាម

[អៈ-ភូត] aaphut

ដែលមិនកើត, មិនមាន; ដែលមិនពិត, មិនមែន, ពុំប្រាកដ :

អភូត គុណនាម

[អៈ-ភូ-តៈ-បុប-ពៈ] aaphut

ដែលមិនធ្លាប់មាន, មិនដែលមាន។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ទិន] aaphut

អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយពាក្យមិនពិត។

អភូត នាម

[អៈ-ភូ-តៈ-វា-ទិ-នី] aaphut

(ម.ព. អភូតវាទិន)។

អភូត— នាម

[អៈ-ភូ-តៈ—] aakphutak—≈

(ម.ព. អភូត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អភេជ្ជរូប

ដែលមានសភាពរឹងប៉ឹង, មាំ, ជាប់បានយូរ, មិនងាយធ្លុះធ្លាយ, ជាស្ថាពរ :

អភេជ្ជរូប គុ., ន.

[អៈ-ភេច-ជៈ-រូប] aaphechchorub

ដែលមានសភាពរឹងប៉ឹង, មាំ, ជាប់បានយូរ, មិនងាយធ្លុះធ្លាយ, ជាស្ថាពរ :

អភេទ

ដែលមិនផ្សេងគ្នា, មិនប្លែកគ្នា; អ្វីៗដែលដូចគ្នា, ដំណើរត្រូវបែបគ្នា :

អភេទ នាម

[អៈ-ភេត] aaphet

ដែលមិនផ្សេងគ្នា, មិនប្លែកគ្នា; អ្វីៗដែលដូចគ្នា, ដំណើរត្រូវបែបគ្នា :

អភេទនីយ៍ គុណនាម

[អៈ-ភេត-ទៈ-នី] aakphetteakni≈

គង់ ដែលកាប់មិនមុត ដែលមិនអាចបំផ្លាញបាន។

អភ័ព្យ គុណនាម

[អៈ-ភ័ប] aakphba≈

(ម.ព. អភ័ព្វ)។

អភ័ព្វ

សភាពពុំសមគួរ; ដែលមានសភាពពុំសមគួរ; ការឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬចាកលាភ; សេចក្ដីទុក្ខ។

អភ័ព្វ គុណនាម

[អៈ-ភ័ប] aophoapvor

ដែលមិនគួរ, ពុំគួរដល់កិច្ចការ, ដែលពុំអាច; ដែលឥតសំណាងល្អ, មានសំណាងតិច; ដែលឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬឃ្វាងចាកមគ្គផល។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ដែលឥតភ័ព្វ, ដែលមានសំណាងតិច; ដែលទំនុកបម្រុងគេឬធ្វើគុណទៅរកគេហើយច្រើនតែត្រឡប់ជាបានទោសមកវិញ" :

អភ័ព្វ នាម ១)

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor

បុគ្គលអភ័ព្វ។

អភ័ព្វ នាម ២)

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor

(ច្ប.) បុគ្គលដែលពុំអាចក្លាយជាសន្តតិជនឬពុំអាចទទួលទ្រព្យតាមមរតកសាសន៍បាន។

អភ័ព្វ នាម ៣)

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-បុក-គល់] aophoapvor

(ព.វិ.) បុគ្គលដែលមិនគួរបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា...។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពា-គៈ-មៈ-នា] aophoapvor

(ម.ព. អភញ្វគមន៍)។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពា-គំ] aophoapvor

អ្នកដែលមានឧបនិស្ស័យស្តើងស្តួចឬដែលមានសំណាងតិច ពុំអាចនឹងសម្រេចមគ្គផលបាន។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-ជាត] aophoapvor

កំណើតអភ័ព្វ។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ព័ត-ឋាន] aophoapvor

(ម.ព. អភព្វជាតិ)។

អភ័ព្វ នាម

[អៈ-ភ័ប-ពៈ-រូប] aophoapvor

សភាពពុំសមគួរ; ដែលមានសភាពពុំសមគួរ; ការឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬចាកលាភ; សេចក្ដីទុក្ខ។

អភ័ព្វបុគ្គល

(ម.ព. អភព្វបុគ្គល ន័យទី{¥¥}២{££})។

អភ័ព្វបុគ្គល នាម

[អៈ-ភ័ប-បុក-គល់] aakphbabokklo≈

(ម.ព. អភព្វបុគ្គល ន័យទី២)។

អភ័យ

(ម.ព. អភយូបសគ្គ)។

អភ័យ នាម a

[អៈ-ភៃ] aaphey

ការឥតភ័យ, ឥតខ្លាច; ការមិនប្រកាន់ទោស, មិនយកទោស, មិនចាប់ទោស; ការមិនបៀតបៀនឱ្យភិតភ័យ :

អភ័យ គុណនាម b

[អៈ-ភៃ] aaphey

ដែលឥតភ័យ :

អភ័យ កិរិយាសព្ទ c

[អៈ-ភៃ] aaphey

មិនឱ្យមានភ័យ; មិនឱ្យមានទោស, មិនប្រកាន់ទោស :

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យ័ត-ឋាន] aaphey

ឋានដែលឥតភ័យ :

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យៈ-ទាន] ឬ [អៈ-ភៃ-ទាន] aaphey

ការឱ្យអភ័យ; ការឱ្យជីវិត (ជីវិតទាន)។

អភ័យ គុណនាម

[អៈ-ភៈ-យ័ន-តៈ-រ៉ាយ] aaphey

ដែលឥតភ័យនិងអន្តរាយ។

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យៈ-ប្រ-ទេស] aaphey

ប្រទេសដែលឥតភ័យ។

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យៈ-វ័ន] aaphey

ព្រៃដែលឥតភ័យ, ដែលពុំគួរខ្លាច។

អភ័យ គុណនាម

[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ទ្រប់] aaphey

ដែលឥតភ័យឥតឧបទ្រព។

អភ័យ គុណនាម

[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក] aaphey

ដែលឥតភ័យឥតឧបស័គ្គ។

អភ័យ នាម

[អៈ-ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក] aaphey

(ម.ព. អភយូបសគ្គ)។

អភ័យឯកសិទ្ធិ

(វិ.ន.) សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ឱ្យដល់អ្នកបេសកកម្មការទូតទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីអំណាចយុត្តាធិការរបស់រដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ ដោយធានានូវភាពមិនអាចរំលោភបំពានបាននិងការពារនូវការអនុវត្តមុខងាររបស់អ្នកទាំងនោះ។

អភ័យឯកសិទ្ធិ នាម ១)

[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈

អំណាចដោយឡែកការពារមិនឱ្យភ័យ; ច្បាប់ពិសេសសម្រាប់ជនមួយរូបឬមួយក្រុម ដែលមិនទូទៅដល់ជនឯទៀត; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់ផ្សេងដោយឡែកសម្រាប់លស់លាឱ្យរួចពន្ធ :

អភ័យឯកសិទ្ធិ នាម ២)

[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈

(វិ.ន.) សិទ្ធិពិសេសដែលច្បាប់ផ្ដល់ឱ្យជនណាម្នាក់ជាលក្ខណៈដោយឡែកពីអ្នកដទៃ។

អភ័យឯកសិទ្ធិ នាម ៣)

[អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត] aakpheyaaekkakset≈

(វិ.ន.) សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ឱ្យដល់អ្នកបេសកកម្មការទូតទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីអំណាចយុត្តាធិការរបស់រដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ ដោយធានានូវភាពមិនអាចរំលោភបំពានបាននិងការពារនូវការអនុវត្តមុខងាររបស់អ្នកទាំងនោះ។

អភ្យាគត

អ្នកដែលមករក, ភ្ញៀវ។

អភ្យាគត នាម

[អ័ប-ភ្យា-គត់] aaphyeakot

អ្នកដែលមករក, ភ្ញៀវ។

អភ្យាគតា

(ម.ព. អភ្យាគត)។

អភ្យាគតា នាម

[អ័ប-ភ្យា-គៈ-តា] abphyeakeakta≈

(ម.ព. អភ្យាគត)។

អភ្យាគម

សង្គ្រាម :

អភ្យាគម នាម

[អ័ប-ភ្យា-គំ] aophyeakom

សង្គ្រាម :

អភ្យាគមនាគមន៍

ការទៅមកសួរសុខទុក្ខគ្នា :

អភ្យាគមនាគមន៍ នាម

[អ័ប-ភ្យា-គៈ-មៈ-នា-គំ] aophyeakmoneakomon

ការទៅមកសួរសុខទុក្ខគ្នា :

អភ្រំសៈ

សម្ដីប្រាក្រឹតមួយបែប។

អភ្រំសៈ នាម

[អ័ប-ភ្រ័ម-សៈ] aophrumsak

សម្ដីប្រាក្រឹតមួយបែប។

អម

សម្ដីអនុលោមចាក់បណ្ដោយឱ្យបានត្រូវទាំងពីរខាង។

អម គុ.កិ., គុ.

[អម] orm

ដែលអែបទាំងពីរខាង តែមិនដិតដល់គ្នា មិនប៉ះគ្នា :

អម នាម

[សំ-ដី-អម] orm

សម្ដីអនុលោមចាក់បណ្ដោយឱ្យបានត្រូវទាំងពីរខាង។

អមគម

អបស្ទប, ទល់ទប់, ជ្រោមជ្រែងឱ្យមាំ, ឱ្យនឹង :

អមគម កិរិយាសព្ទ

[អម-គម] aamokom

អបស្ទប, ទល់ទប់, ជ្រោមជ្រែងឱ្យមាំ, ឱ្យនឹង :

អមគាង

ពុកចង្កាដែលដុះជាប់ពីចង្កាទៅដល់ចុងឆ្អឹងថ្គាមឬដុះឡើងទៅទល់នឹងជើងសក់ទាំងពីរខាងក៏មាន :

អមគាង នាម

[អម-គាង] aomokeang

ពុកចង្កាដែលដុះជាប់ពីចង្កាទៅដល់ចុងឆ្អឹងថ្គាមឬដុះឡើងទៅទល់នឹងជើងសក់ទាំងពីរខាងក៏មាន :

អមច្ចា

អមាត្យទាំងឡាយ, ពួកអមាត្យ :

អមច្ចា នាម

[អៈ-មុ័ច-ចា] aamochcha

អមាត្យទាំងឡាយ, ពួកអមាត្យ :

អមជ្ឈន្តិក

ដែលហួសប្រមាណ ហួសហេតុ ដែលគ្មានសេចក្ដីសន្តោស ដែលមិនតាំងខ្លួននៅជាកណ្ដាល។

អមជ្ឈន្តិក គុណនាម

[អៈ-ម័ច-ឈ័ន-តិ-កៈ] aakmchachhnotekak≈

ដែលហួសប្រមាណ ហួសហេតុ ដែលគ្មានសេចក្ដីសន្តោស ដែលមិនតាំងខ្លួននៅជាកណ្ដាល។

អមត គុណនាម a

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ] aomot

ដែលមិនស្លាប់, មិនចេះស្លាប់; ដែលមិនដាច់, មិនស្រាក (ដែលមានជានិច្ច)។

អមត នាម b

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ] aomot

ដំណើរមិនស្លាប់; ព្រះនិព្វាន; ទឹកទិព្វ; សុធាភោជន (ប្រើជា អម្ឫត ឬ អម្រឹត ក៏បាន)។

អមត នាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-បត់] aomot

ផ្លូវព្រះនិព្វាន គឺបដិបទាជាផ្លូវទៅព្រះនិព្វាន (ព.ពុ.)។

អមត គុណនាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-បុប] ឬ [អៈ-ម៉ៈ-តៈ-បុប-ផៈ] aomot

ដែលមានផ្កាមិនដាច់ (ដែលមានផ្កាជានិច្ច) :

អមត គុណនាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-ផល់] aomot

ដែលមានផ្លែមិនដាច់ (ដែលមានផ្លែបន្តជានិច្ច) :

អមត នាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-មៈ-ហា-និប-ពាន] aomot

មហានិព្វានឈ្មោះអមតៈឬអម្រឹត (ព្រោះមិនចេះស្លាប់)។

អមត នាម

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ-រស់] aomot

រសនៃព្រះនិព្វាន ឬរសនៃទឹកទិព្វ, រសនៃសុធាភោជន។

អមតៈ

(ម.ព. អមត)។

អមតៈ គុ., ន.

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ] aakmaktak≈

(ម.ព. អមត)។

អមត្តញ្ញុតា

ភាពនៃជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ, ការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងទីប្រជុំ, ក្នុងភោជនាហារ, ក្នុងវេលានីមួយជាដើម :

អមត្តញ្ញុតា នាម

[អៈ-មុ័ត-ត័ញ-ញុ-តា] aomottonhnhuta

ភាពនៃជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ, ការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងទីប្រជុំ, ក្នុងភោជនាហារ, ក្នុងវេលានីមួយជាដើម :

អមត្តញ្ញូ

ជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ; ដែលមិនស្គាល់ប្រមាណ, ដែលមិនចេះលៃលកឱ្យបានសមរម្យក្នុងទីប្រជុំជាដើម :

អមត្តញ្ញូ ន., គុ.

[អៈ-មុ័ត-ត័ញ-ញូ] aomottonhnhu

ជនអ្នកមិនដឹងប្រមាណ; ដែលមិនស្គាល់ប្រមាណ, ដែលមិនចេះលៃលកឱ្យបានសមរម្យក្នុងទីប្រជុំជាដើម :

អមត—

(ម.ព. អមត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អមត— គុ., ន.

[អៈ-ម៉ៈ-តៈ—] aakmaktak—≈

(ម.ព. អមត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អមនុស្ស

សត្វអទិស្សមានកាយមិនមែនមនុស្ស គឺទេវតា, ភូត, បិសាច, ខ្មោច, យក្ស, អសុរកាយ, ... (ច្រើនសំដៅភូត, បិសាច, ខ្មោច, អសុរកាយ) :

អមនុស្ស នាម

[អៈ-មៈ-នុស] aamonuss

សត្វអទិស្សមានកាយមិនមែនមនុស្ស គឺទេវតា, ភូត, បិសាច, ខ្មោច, យក្ស, អសុរកាយ, ... (ច្រើនសំដៅភូត, បិសាច, ខ្មោច, អសុរកាយ) :

អមនុស្ស!

ខ្មោច! (ព.សា.) ឬ (ព.ទ្រ.)។

អមនុស្ស! នាម

[អៈ-មៈ-នុស] aakmeaknus≈

ខ្មោច! (ព.សា.) ឬ (ព.ទ្រ.)។

អមនុស្សធម៌

អំពើឬសន្តានចិត្តកាចសាហាវឃោរឃៅដូចសត្វតិរច្ឆាន។

អមនុស្សធម៌ នាម

[អៈ-មៈ-នុស-សៈ-ធ័រ] aakmeaknussakthro≈

អំពើឬសន្តានចិត្តកាចសាហាវឃោរឃៅដូចសត្វតិរច្ឆាន។

អមរ

(ម.ព. អមរបព៌ត)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉] ឬ [អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] aomor

ទេវតា (ទេវតាបានជាហៅ អមរ ដោយអត្ថន័យថា "មិនស្លាប់ ឬក្រស្លាប់" សំដៅសេចក្ដីថា "មានអាយុវែង នៅបានយូរអង្វែងឆ្នាំណាស់ទើបស្លាប់") :

អមរ នាម ១)

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-បុ-រ៉ៈ] aomor

ក្រុងរបស់ទេវតា។

អមរ នាម ២)

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-បុ-រ៉ៈ] aomor

(ព.ប្រ.) ក្រុងមានលម្អប្រហែលដូចនគរទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ក័ញ-ញ៉ា] aomor

ស្ត្រីក្រមុំទេវតា។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ក័ន-យ៉ា] aomor

(ម.ព. អមរកញ្ញា)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ទ្រុម] aomor

ឈើរបស់ទេវតា គឺបារិជាតព្រឹក្ស (ក្នុងឋានត្រ័យត្រិង្ស)។

អមរ នាម

[អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-និ-ក] aomor

ពួកទេវតា។