Khmer Dictionary

អាក្រីឌ— នាម

[អា-ក្រី-ឌៈ—] aakrideak—≈

(ម.ព. អាក្រីឌ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាក្រូឌីនី

(វេជ្ជ.) អាការៈឈឺចុកចាប់នៅប្រអប់ដៃនិងប្រអប់ជើងនៃកុមារដែលមានអាយុពី៦ទៅ៨ឆ្នាំ។

អាក្រូឌីនី នាម

[អា-ក្រូ-ឌី-នី] aakrudini≈

(វេជ្ជ.) អាការៈឈឺចុកចាប់នៅប្រអប់ដៃនិងប្រអប់ជើងនៃកុមារដែលមានអាយុពី៦ទៅ៨ឆ្នាំ។

អាក្រូប៉ាតូវិទ្យា

(វេជ្ជ.) វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីជំងឺនៅផ្នែកចុងនៃសព៌ាង្គកាយ។

អាក្រូប៉ាតូវិទ្យា នាម

[អា-ក្រូ-ប៉ា-តូ-វិត-ទ្យា] aakrubatouvittyea≈

(វេជ្ជ.) វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីជំងឺនៅផ្នែកចុងនៃសព៌ាង្គកាយ។

អាក្រូប៉ាទី

(វេជ្ជ.) ជំងឺដែលកើតមាននៅតែខាងចុងដៃ ចុងជើង និងក្បាល។

អាក្រូប៉ាទី នាម

[អា-ក្រូ-ប៉ា-ទី] aakrubati≈

(វេជ្ជ.) ជំងឺដែលកើតមាននៅតែខាងចុងដៃ ចុងជើង និងក្បាល។

អាក្រូប៉ូស្ទីត

(វេជ្ជ.) អាការៈរលាកផ្នែកខាងចុងស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ។

អាក្រូប៉ូស្ទីត នាម

[អា-ក្រូ-ប៉ូ-ស្ទីត] aakruboustit≈

(វេជ្ជ.) អាការៈរលាកផ្នែកខាងចុងស្បែកគ្របក្បាលលិង្គ។

អាក្រូមីគ្រី

(វេជ្ជ.) អាការៈរួមតូចខុសប្រក្រតីនៃក្បាល ចុងដៃ និងចុងជើងពីកំណើត។

អាក្រូមីគ្រី នាម

[អា-ក្រូ-មី-គ្រី] aakrumikri≈

(វេជ្ជ.) អាការៈរួមតូចខុសប្រក្រតីនៃក្បាល ចុងដៃ និងចុងជើងពីកំណើត។

អាក្រូមេលី

(វេជ្ជ.) ផ្នែកខាងចុងនៃដៃនិងជើង។

អាក្រូមេលី នាម

[អា-ក្រូ-មេ-លី] aakrumeli≈

(វេជ្ជ.) ផ្នែកខាងចុងនៃដៃនិងជើង។

អាក្រូសក្លេរ៉ូស

(វេជ្ជ.) អាការៈក្រិនស្បែកផ្នែកខាងចុងដៃ ចុងជើង និងក្បាល។

អាក្រូសក្លេរ៉ូស នាម

[អា-ក្រូស-ក្លេ-រ៉ូស] aakrusklerous≈

(វេជ្ជ.) អាការៈក្រិនស្បែកផ្នែកខាងចុងដៃ ចុងជើង និងក្បាល។

អាក្រូសាំងដាក់ទីលី

(វេជ្ជ.) វិរូបភាពដែលចុងម្រាមដៃឬចុងម្រាមជើង ស្អិតជាប់គ្នាពីកំណើត។

អាក្រូសាំងដាក់ទីលី នាម

[អា-ក្រូ-សាំង-ដាក់-ទី-លី] aakrusaamngdaktili≈

(វេជ្ជ.) វិរូបភាពដែលចុងម្រាមដៃឬចុងម្រាមជើង ស្អិតជាប់គ្នាពីកំណើត។

អាក្រូស្យាណូស

(វេជ្ជ.) អាការៈមិនប្រក្រតីរបស់ស្បែក ដោយចុងដៃ ចុងជើង ឡើងពណ៌ខៀវស្លេកជាប្រចាំ។ អាការៈនេះកម្រកើតមាននៅច្រមុះ ត្រចៀក ថ្ពាល់ និងផ្នែកខាងក្រោយនៃដើមដៃ។

អាក្រូស្យាណូស នាម

[អា-ក្រូ-ស្យា-ណូស] aakrusyeanous≈

(វេជ្ជ.) អាការៈមិនប្រក្រតីរបស់ស្បែក ដោយចុងដៃ ចុងជើង ឡើងពណ៌ខៀវស្លេកជាប្រចាំ។ អាការៈនេះកម្រកើតមាននៅច្រមុះ ត្រចៀក ថ្ពាល់ និងផ្នែកខាងក្រោយនៃដើមដៃ។

អាក្រោធ

ចិត្តក្រោធខ្លាំង។

អាក្រោធ កិរិយាសព្ទ

[អា-ក្រោត] aakraoth

ក្រោធខ្លាំង, ខឹងច្រឡោត។

អាក្រោធ គុណនាម

[អា-ក្រោត] aakraoth

ដែលខឹងខ្លាំង។

អាក្រោធ នាម

[អា-ក្រោ-ធៈ-ចិត] aakraoth

ចិត្តក្រោធខ្លាំង។

អាក្រោធន នាម

[អា-ក្រោ-ធន់] aakraothon

កំហឹងខ្លាំង (ប្រើជា អាក្រោធន៍ ក៏បាន)។

អាក្រោធនៈ

(ម.ព. អាក្រោធន)។

អាក្រោធនៈ នាម

[អា-ក្រោ-ធៈ-នៈ] aakrotheakneak≈

(ម.ព. អាក្រោធន)។

អាក្រោស

ការបណ្ដើរមនុស្សមានទោសឱ្យដើរស្រែកប្រកាសទោសកំហុសរបស់ខ្លួនឱ្យសាធារណជនបានឮទូទៅ (ធ្វើជាផ្លូវរាជការ) :

អាក្រោស នាម ១)

[អា-ក្រោស] aakraos

ពាក្យគរហា, ពាក្យនិន្ទា; បណ្ដាសា; ពាក្យជេរប្រទេចឮខ្លាំងៗ; ការស្រែកគំហកឬគំរាម, ការសង្ឃកដាក់។

អាក្រោស នាម ២)

[អា-ក្រោស] aakraos

ការស្រែកដោយមានកំហឹងខ្លាំងភ្លេចគិតដល់សេចក្ដីអៀនខ្មាស ប្រកាសទោសអ្នកដែលឈ្លោះប្រកែកនឹងខ្លួន ឱ្យអ្នកស្រុកភូមិផងរបងជាមួយបានឮរាល់គ្នា :

អាក្រោស នាម ៣)

[អា-ក្រោស] aakraos

ការបណ្ដើរមនុស្សមានទោសឱ្យដើរស្រែកប្រកាសទោសកំហុសរបស់ខ្លួនឱ្យសាធារណជនបានឮទូទៅ (ធ្វើជាផ្លូវរាជការ) :

អាក្រោសន៍

(ម.ព. អាក្រោស)។

អាក្រោសន៍ នាម

[អា-ក្រោស] aakros≈

(ម.ព. អាក្រោស)។

អាខ្យា

នាម, ឈ្មោះ, អធិវចនៈ; ការស្រែកហៅ; ការហៅឈ្មោះ, ការហៅតាមឈ្មោះដែលរៀងក្នុងបញ្ជី :

អាខ្យា នាម

[អា-ខ្យា] aakhya

នាម, ឈ្មោះ, អធិវចនៈ; ការស្រែកហៅ; ការហៅឈ្មោះ, ការហៅតាមឈ្មោះដែលរៀងក្នុងបញ្ជី :

អាខ្យាត

ឈ្មោះប្រភេទមួយនៃវេយ្យាករណ៍ភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី និយាយអំពីកិរិយាសព្ទផ្សេងៗ :

អាខ្យាត គុណនាម

[អា-ខ្យាត] aakhyat

ដែលបានពោលឬនិយាយរួចហើយ។

អាខ្យាត នាម

[អា-ខ្យា-តៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] aakhyat

កិរិយាអាខ្យាតឬបទអាខ្យាត (សំ. អាខ្យាតក្រិយា ឬ អាខ្យាតបទ)។

អាខ្យាត នាម

[អា-ខ្យា-តៈ-ប៉័ច-ចៃ] aakhyat

បច្ច័យអាខ្យាត (សំ. អាខ្យាតប្រត្យយ)។

អាខ្យាត នាម

[អា-ខ្យា-តៈ-បត់] aakhyat

(ម.ព. អាខ្យាតកិរិយា)។

អាខ្យាត នាម

[អា-ខ្យាត] aakhyat

ឈ្មោះប្រភេទមួយនៃវេយ្យាករណ៍ភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី និយាយអំពីកិរិយាសព្ទផ្សេងៗ :

អាខ្យាន

ការប្រាប់, ការនិយាយប្រាប់; ការបូរបាច់ឬរៀបរាប់ប្រាប់, ការតំណាលប្រាប់; រឿងតំណាល, រឿងនិទានដែលនិយាយតំណាលតៗមក។

អាខ្យាន នាម

[អា-ខ្យាន] aakhyan

ការប្រាប់, ការនិយាយប្រាប់; ការបូរបាច់ឬរៀបរាប់ប្រាប់, ការតំណាលប្រាប់; រឿងតំណាល, រឿងនិទានដែលនិយាយតំណាលតៗមក។

អាគតដ្ឋាន

(ច្ប.) ទីដែលដកស្រង់ឬចម្លងយកមក។

អាគតដ្ឋាន នាម ១)

[អា-គៈ-ត័ត-ឋាន] aaktodthan

ទីដែលមក គឺទីដែលស្រង់ឬចម្លងយកមក, ទីដើម; ដំណើរសេចក្ដីឬរឿង, ពាក្យដែលមានគោលចារឹក :

អាគតដ្ឋាន នាម ២)

[អា-គៈ-ត័ត-ឋាន] aaktodthan

(ច្ប.) ទីដែលដកស្រង់ឬចម្លងយកមក។

អាគតសញ្ញា

សញ្ញាប្រាប់សេចក្ដីថា មកពី មានរូបសណ្ឋានជាធ្នូ () នេះដែលត្រូវប្រើជា ទស្សន + អាការៈ > ទស្សនាការ (ទស្សន និង អាការៈ ទៅជា ទស្សនាការ)។

អាគតសញ្ញា នាម

[អា-គៈ-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា] aaktosonhnhea

សញ្ញាប្រាប់សេចក្ដីថា មកពី មានរូបសណ្ឋានជាធ្នូ () នេះដែលត្រូវប្រើជា ទស្សន + អាការៈ > ទស្សនាការ (ទស្សន និង អាការៈ ទៅជា ទស្សនាការ)។

អាគន្តុ

អ្នកដែលទើបមកដល់ថ្មី, ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវដែលមករក។

អាគន្តុ នាម

[អា-គ័ន-តុ] aakntu

អ្នកដែលទើបមកដល់ថ្មី, ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវដែលមករក។

អាគន្តុក នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ] aakntuk

អ្នកដែលទើមមកដល់ថ្មី, ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវដែលមករក :

អាគន្តុកា

(ម.ព. អាគន្តុក)។

អាគន្តុកា នាម

[អា-គ័ន-តុ-កា] aaknotoka≈

(ម.ព. អាគន្តុក)។

អាគន្តុកៈ

វត្តដែលភិក្ខុសាមណេរអ្នកនៅក្នុងអាវាសត្រូវធ្វើចំពោះភិក្ខុសាមណេរជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ] aaknotokak≈

(ម.ព. អាគន្តុក)។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ជន់] aaknotokakchno≈

ជនជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ទាន] aaknotokaktean≈

ទានដែលគេឱ្យដល់អាគន្តុកៈ។ ទានដែលទាយកប្រគេនដល់បព្វជិតជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] aaknotokbabakdesnotharak≈

(ម.ព. អាគន្តុកប្បដិសណ្ឋារៈ)។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] aaknotokbabakdesnotharak≈

ការទទួលរាក់ទាក់ចំពោះអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ប័ត] aaknotokakbta≈

សំពត់ថែមថ្មី គឺសំពត់ដែលគេដាក់ឬដេរថែមកុំឱ្យខ្វះមិនពេញខ្នាត :

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ភ័ត] aaknotokakphta≈

ភត្តដែលទាយកប្រគេនចំពោះបព្វជិតជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-ភិក-ខុ] aaknotokakphikkho≈

ភិក្ខុជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុកៈ នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ-វ័ត] aaknotokakvta≈

វត្តដែលភិក្ខុសាមណេរអ្នកនៅក្នុងអាវាសត្រូវធ្វើចំពោះភិក្ខុសាមណេរជាអាគន្តុកៈ។

អាគន្តុក—

(ម.ព. អាគន្តុក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាគន្តុក— នាម

[អា-គ័ន-តុ-កៈ—] aaknotokak—≈

(ម.ព. អាគន្តុក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាគម

(ភាសា.) សទ្ទតាដែលឥតទាក់ទងនឹងជាតិសព្ទ កើតឡើងក្នុងពាក្យឬកន្សោមពាក្យខ្លះ ដើម្បីជាវិសាលសូរ ឬ ដើម្បីសម្រួលអំណាន :

អាគម នាម ១)

[អា-គំ] aakom

ការមក, ដំណើរមកដល់; ការរៀនសូត្រ; សេចក្ដីដឹង; ការចេះដឹង; គម្ពីរ, សាស្ត្រឬសាស្ត្រា, ពុទ្ធមន្ត; គាថាដែលរៀនចេះចាំតៗគ្នាមក; របៀន។

អាគម នាម ២)

[អា-គំ] aakom

ពាក្យដែលខ្មែរច្រើនហៅចំពោះតែមន្តគាថាសម្រាប់សូត្រសែកឬស្ដោះផ្លុំថា អាគម "របៀន" :

អាគម នាម

[អា-គំ-អា-ស្រៃ] aakom

ការអាស្រ័យដោយមន្តអាគម; មន្តអាគមរាយរង :

អាគម នាម ១)

[អា-គំ] aakom

(ព.វ.) អក្សរដែលចុះថែមមក, សម្រាប់បាលីភាសា, ដូចជាចតុ + អរិយសច្ច ចុះ រ ថែមមកជា ចតុរ ហើយធ្វើ អ ជា អា > ចតុរារិយសច្ច "អរិយសច្ចបួន"; អក្សរ រ ដែលចុះថែមហៅថា រ អាគម។

អាគម នាម ២)

[អា-គំ] aakom

(ភាសា.) សទ្ទតាដែលឥតទាក់ទងនឹងជាតិសព្ទ កើតឡើងក្នុងពាក្យឬកន្សោមពាក្យខ្លះ ដើម្បីជាវិសាលសូរ ឬ ដើម្បីសម្រួលអំណាន :

អាគារ

(ម.ព. អាគារវិន័យ)។

អាគារ នាម ១)

[អា-គា] ឬ [អា-គា-រៈ] aakear

អ្នកដែលមានផ្ទះ ឬអ្នកដែលមានប្រយោជន៍ដោយផ្ទះសំបែង (គ្រហស្ថ)។

អាគារ នាម ២)

[អា-គា] ឬ [អា-គា-រៈ] aakear

សំ. អាគារ ប្រែត្រឹមតែថា "ផ្ទះ" ដូចជា អគារ ដែរក៏មាន។

អាគារ នាម

[អា-គា-រៈ-ធ័រ] aakear

ធម៌សម្រាប់គ្រហស្ថ។

អាគារ នាម

[អា-គា-រៈ-វិ-នៃ] aakear

វិន័យសម្រាប់គ្រហស្ថ, ច្បាប់គ្រហស្ថ។

អាគារ នាម

[អា-គា-រិ-យៈ-ធ័រ] aakear

(ម.ព. អាគារធម៌)។

អាគារ នាម

[អា-គា-រិ-យៈ-វិ-នៃ] aakear

(ម.ព. អាគារវិន័យ)។

អាគារិក

ដូចគ្នានឹង អាគារិយ ដែរ។

អាគារិក នាម

[អា-គា-រិក] ឬ [អា-គា-រិ-កៈ] aakearik

ដូចគ្នានឹង អាគារិយ ដែរ។

អាគារិយ

(ម.ព. អាគារ)។

អាគារិយ នាម

[អា-គា-រិ-យៈ] aakeariy

(ម.ព. អាគារ)។

អាគារូបដ្ឋាន

គ្រឺះស្ថានសម្រាប់លក់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគរបស់និយោជកទៅឱ្យកម្មករនិយោជិត។

អាគារូបដ្ឋាន នាម

[អា-គា-រូ-ប៉័ត-ឋាន] aakearubtathan≈

គ្រឺះស្ថានសម្រាប់លក់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគរបស់និយោជកទៅឱ្យកម្មករនិយោជិត។

អាគុយ

ឧបករណ៍ផ្ទុកនិងផ្ដល់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានមកពីថាមពលគីមី មានថាមពលច្រើនជាងថ្មពិល មានរាងជាធុងប្រលេពីប៉ែតកែង ទំហំប្រមាណ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ឬក៏ធំជាងនេះ :

អាគុយ នាម

[អា-គុយ] aakuy

ឧបករណ៍ផ្ទុកនិងផ្ដល់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានមកពីថាមពលគីមី មានថាមពលច្រើនជាងថ្មពិល មានរាងជាធុងប្រលេពីប៉ែតកែង ទំហំប្រមាណ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ឬក៏ធំជាងនេះ :

អាគូទុយម៉ង់

(វេជ្ជ.) បាតុភូតនៃសរីរាង្គមិនឆ្លើយតបនឹងការប្រើឱសថ គ្រឿងពុល ឬគ្រឿងញៀន ដែលតម្រូវឱ្យប្រើពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់ដើម្បីទទួលបាននូវប្រសិទ្ធភាព :

អាគូទុយម៉ង់ នាម

[អា-គូ-ទុយ-ម៉ង់] aakutuymngo≈

(វេជ្ជ.) បាតុភូតនៃសរីរាង្គមិនឆ្លើយតបនឹងការប្រើឱសថ គ្រឿងពុល ឬគ្រឿងញៀន ដែលតម្រូវឱ្យប្រើពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់ដើម្បីទទួលបាននូវប្រសិទ្ធភាព :

អាគូមេទ្រី

(វេជ្ជ.) ការវាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮដោយប្រើអាគូម៉ែត្រ។

អាគូមេទ្រី នាម

[អា-គូ-មេ-ទ្រី] aakumetri≈

(វេជ្ជ.) ការវាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮដោយប្រើអាគូម៉ែត្រ។

អាគូម៉ែត្រ

(វេជ្ជ.) ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់វាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮ។

អាគូម៉ែត្រ នាម

[អា-គូ-ម៉ែត] aakumaet≈

(វេជ្ជ.) ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់វាស់សំឡេងដែលត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮ។

អាគូស្មាតាញ៉ូស៊ី

(វេជ្ជ.) ជំងឺថ្លង់ម្យ៉ាង ដែលបណ្ដាលមកពីប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្ដាលមិនអាចចាប់ឬដឹងសំឡេងអ្វីមួយបានច្បាស់។

អាគូស្មាតាញ៉ូស៊ី នាម

[អា-គូ-ស្មា-តា-ញ៉ូ-ស៊ី] aakusmeatanhousi≈

(វេជ្ជ.) ជំងឺថ្លង់ម្យ៉ាង ដែលបណ្ដាលមកពីប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្ដាលមិនអាចចាប់ឬដឹងសំឡេងអ្វីមួយបានច្បាស់។

អាគ្នេយ៍

ទិសដែលអគ្និទេពគ្រប់គ្រង គឺទិសតូចជាចន្លោះនៃទិសបូព៌និងទិសទក្សិណ :

អាគ្នេយ៍ គុណនាម

[អា-គ្នេ] aakney

ដែលទាក់ទងដោយអគ្និ, ដែលជារបស់អគ្និទេព។

អាគ្នេយ៍ នាម

[អា-គ្នេ] aakney

ទិសដែលអគ្និទេពគ្រប់គ្រង គឺទិសតូចជាចន្លោះនៃទិសបូព៌និងទិសទក្សិណ :

អាគ្វីតេ

(វេជ្ជ.) សមត្ថភាពនៃវិញ្ញាណដែលអាចវិនិច្ឆ័យអ្វីៗដែលតូចឬតិចបំផុត។

អាគ្វីតេ នាម

[អា-គ្វី-តេ] aakvite≈

(វេជ្ជ.) សមត្ថភាពនៃវិញ្ញាណដែលអាចវិនិច្ឆ័យអ្វីៗដែលតូចឬតិចបំផុត។

អាឃាត

(ម.ព. អាឃាតការណ៍)។

អាឃាត កិរិយាសព្ទ

[អា-ឃាត] aakheat

(រ.ស.) គុំកួន :