វចនានុក្រមខ្មែរ

អាចម៍ផ្កាយ នាម ២)

[អាច់-ផ្កាយ] aachmophkay

ពន្លឺតូចដែលធ្លាក់រ៉ុយ ឬរតាយៗ ពីផ្ទៃអាកាសខាងលើចុះមកហើយបាត់ទៅវិញ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពន្លឺកាំជ្រួចយ៉ាងតូចដែលធ្លាក់ចុះមកខាងក្រោមវិញ :

អាចម៍ផ្ចិត

មន្ទិលឬក្អែលដែលកកនៅក្នុងក្រហូងផ្ចិតមនុស្ស (ព.គ.) ហៅ ក្អែលផ្ចិត ឬ មន្ទិលផ្ចិត; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលផ្ចិត ឬថា មន្ទិលផ្ចិត ក៏បាន)។

អាចម៍ផ្ចិត នាម

[អាច់-ផ្ចិត] aachmophchet

មន្ទិលឬក្អែលដែលកកនៅក្នុងក្រហូងផ្ចិតមនុស្ស (ព.គ.) ហៅ ក្អែលផ្ចិត ឬ មន្ទិលផ្ចិត; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលផ្ចិត ឬថា មន្ទិលផ្ចិត ក៏បាន)។

អាចម៍ព្រៃ

(វេជ្ជ.) លាមករបស់ទារកទើបនឹងកើត មានពណ៌ខៀវត្នោត ស្អិត និងគ្មានក្លិនដែលជុះចេញមកក្នុងរយៈពេលពី២៤ទៅ៤៨ម៉ោង។

អាចម៍ព្រៃ នាម

[អាច់-ព្រៃ] aachprey≈

(វេជ្ជ.) លាមករបស់ទារកទើបនឹងកើត មានពណ៌ខៀវត្នោត ស្អិត និងគ្មានក្លិនដែលជុះចេញមកក្នុងរយៈពេលពី២៤ទៅ៤៨ម៉ោង។

អាចម៍ភ្នែក

មន្ទិលឬក្អែលដែលនៅកកជាប់នឹងភ្នែកមនុស្ស សត្វ :

អាចម៍ភ្នែក នាម

[អាច់-ភ្នែក] aachphnek≈

មន្ទិលឬក្អែលដែលនៅកកជាប់នឹងភ្នែកមនុស្ស សត្វ :

អាចម៍មាន់

(ព.ប្រ.) មនុស្សថោកទាប, សាបរលាប (ព. ម.)។

អាចម៍មាន់ នាម

[អាច់-មាន់] aachmomean

ឈ្មោះផ្ទីមួយប្រភេទឥតបន្លា :

អាចម៍មាន់ នាម

[មៈ-នុស-ផ្ទី-អាច់-មាន់] aachmomean

(ព.ប្រ.) មនុស្សថោកទាប, សាបរលាប (ព. ម.)។

អាចម៍រណារ

កម្ទេចឬសំណល់ដែលកើតពីអារឈើ :

អាចម៍រណារ នាម

[អាច់-រ-ណា] aachrona≈

កម្ទេចឬសំណល់ដែលកើតពីអារឈើ :

អាចម៍រមាំង

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះខ្យងស្រែមួយប្រភេទ តូចៗ :

អាចម៍រមាំង នាម

[អាច់-រ-មំាង] aachmoromeang

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះខ្យងស្រែមួយប្រភេទ តូចៗ :

អាចម៍រុយ

(ព.ប្រ.) ស្នាមអុជៗពណ៌ក្រមៅលំនាំនឹងប្រជ្រុយ ដែលមាននៅលើស្បែកមនុស្ស :

អាចម៍រុយ នាម

[អាច់-រុយ] aachmoruy

(ព.ប្រ.) ស្នាមអុជៗពណ៌ក្រមៅលំនាំនឹងប្រជ្រុយ ដែលមាននៅលើស្បែកមនុស្ស :

អាចម៍ល័ក្ដ

កាកល័ក្ដស្រម៉ដែលស្ងោររំងាស់អស់ជាតិហើយ, សម្រាប់ប្រើការភ្ជ័រភ្ជាប់អ្វីផ្សេងៗ (ព.គ.) ឬពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា កាកល័ក្ដ)។

អាចម៍ល័ក្ដ នាម ១)

[អាច់-លាក់] aachleak≈

កាកល័ក្ដដែលប្រើភ្ជ័រភ្ជាប់ភ្ជិតមាត់ដបនិងស្រោមសំបុត្រជាដើម (ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ) ហៅថា អាចម៍ល័ក្ដបារាំង ឬ កាកល័ក្ដបារាំង។

អាចម៍ល័ក្ដ នាម ២)

[អាច់-លាក់] aachleak≈

កាកល័ក្ដស្រម៉ដែលស្ងោររំងាស់អស់ជាតិហើយ, សម្រាប់ប្រើការភ្ជ័រភ្ជាប់អ្វីផ្សេងៗ (ព.គ.) ឬពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា កាកល័ក្ដ)។

អាចម៍ល័ខ

(ម.ព. អាចម៍ល័ក្ដ)។

អាចម៍ល័ខ នាម

[អាច់-លាក់] aachleak≈

(ម.ព. អាចម៍ល័ក្ដ)។

អាចម៍សត្វ

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ ផ្លែរបស់វាហូបបាន នៅខ្ចីមានរសជាតិជូរនិងចត់ ពេលទុំមានរសជាតិផ្អែមឡមៗ។

អាចម៍សត្វ នាម

[អាច់-ស័ត] aachmosotvor

ឈ្មោះគ្រាប់ម្រេចទុំដែលមានបក្សីពួកខ្លះចឹកស៊ី ហើយបន្ទោវច្ចៈធ្លាក់ចុះមកនៅលើផែនដីគេរើសសន្សំយកមកលាងទឹកឱ្យស្អាតហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត (ព.គ.) ហៅ ម្រេចស; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា ម្រេចមូលសត្វ ឬ ម្រេចវច្ចសត្វ, ម្រេចស ក៏បាន)។ :

អាចម៍សត្វ នាម

[អាច់-ស័ត] aachmosotvor

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ ផ្លែរបស់វាហូបបាន នៅខ្ចីមានរសជាតិជូរនិងចត់ ពេលទុំមានរសជាតិផ្អែមឡមៗ។

អាចម៍សេះ

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះត្នោតញីដែលមានផ្លែតូចៗរដុបរដៀន (ប្រៀបប្រដូចនឹងសណ្ឋានដុំអាចម៍សេះ) :

អាចម៍សេះ នាម

[អាច់-សេះ] aachmoseh

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះត្នោតញីដែលមានផ្លែតូចៗរដុបរដៀន (ប្រៀបប្រដូចនឹងសណ្ឋានដុំអាចម៍សេះ) :

អាចម៍អណ្ដើក

(ព.ប្រ.) មន្ទិលមានសម្បុរខ្មៅជាំរទុះៗ ដែលកើតនាវត្ថុផ្សេងៗមានស្លឹកត្នោតឆៅ, កន្ទេលចចូត, សំពត់ទទឹកជាដើម ដោយមានអាកាសធាតុត្រជាក់អួអ័ព្ទ (ប្រៀបប្រដូចនឹងសម្បុរអាចម៍អណ្ដើក) :

អាចម៍អណ្ដើក នាម

[អាច់-អន់-ដើក] aachmoaondaeuk

(ព.ប្រ.) មន្ទិលមានសម្បុរខ្មៅជាំរទុះៗ ដែលកើតនាវត្ថុផ្សេងៗមានស្លឹកត្នោតឆៅ, កន្ទេលចចូត, សំពត់ទទឹកជាដើម ដោយមានអាកាសធាតុត្រជាក់អួអ័ព្ទ (ប្រៀបប្រដូចនឹងសម្បុរអាចម៍អណ្ដើក) :

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ] aachay

ការសន្សំ; ការសំច័យ; ការសំច័យក្បិតក្បៀត :

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ-កា-រិ-នី] aachay

(ម.ព. អាចយការី)។

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ-កា-រ៉ី] aachay

អ្នកដែលច្រើនតែធ្វើអាចយភាព។

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ-គា-មិន] aachay

អ្នកដែលលុះក្នុងការសន្សំ ...។ អ្នកដែលស៊ប់ចិត្តក្នុងការសន្សំ។

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ-គា-មិ-នី] aachay

(ម.ព. អាចយគាមិន)។

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ-ធ័រ] aachay

ទម្លាប់ឬភាពនៃការសន្សំ។

អាចយ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ-ភាប] aachay

(ម.ព. អាចយធម៌)។

អាចយៈ

(ម.ព. អាចយ)។

អាចយៈ នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ] aachakyak≈

(ម.ព. អាចយ)។

អាចយ—

(ម.ព. អាចយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចយ— នាម

[អា-ចៈ-យ៉ៈ—] aachakyak—≈

(ម.ព. អាចយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចរិយ

ឱវាទនៃអាចារ្យ, ដំបូន្មានគ្រូ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] aachoriy

អ្នកប្រដៅឬហាត់មារយាទ; អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ, អ្នកកាន់ត្រឹមត្រូវ, អ្នកត្រឹមត្រូវ; អ្នកដែលសិស្សត្រូវគោរព, អ្នកធ្វើប្រយោជន៍ដល់សិស្ស, អ្នកបង្រៀនចំណេះគេ, គ្រូ, គ្រូបង្រៀន។

អាចរិយ នាម ១)

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ម៉ាត់] aachoriy

អ្នកដែលល្មមធ្វើជាគ្រូគេបាន។

អាចរិយ នាម ២)

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ម៉ាត់] aachoriy

(ព.វិ.) ភិក្ខុដែលមានវស្សានិងចំណេះវិជ្ជាល្មមធ្វើជាគ្រូគេបាន (តាមពុទ្ធានុញ្ញាត)។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-កៈ-ត័ញ-ញូ] aachoriy

អ្នកដឹងគុណគ្រូ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-គា-រៈ-វៈ] aachoriy

ការគោរពគ្រូ :

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-គោ-រប់] aachoriy

(ម.ព. អាចរិយគារវៈ)។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉័ម-ប៉ៈ-រ៉ា] aachoriy

អាចារ្យតៗគ្នាមក, អាចារ្យច្រើនតំណ :

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-បូ-ជក់] aachoriy

អ្នកបូជាអាចារ្យ គឺអ្នកដែលមិនភ្លេចគុណគ្រូ ហើយតែងតែបាននេះបាននោះ យកទៅប្រគេនឬជូនគ្រូជាញឹកញយ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ប៉ូ-ជៈ-កៈ] aachoriy

(ម.ព. អាចរិយបូជក)។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-បូ-ជា] aachoriy

ការប្រគេនឬជូនអ្វីៗដល់គ្រូ; គ្រឿងបូជាអាចារ្យ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉័ប-ប៉ា-ចា] aachoriy

អាចារ្យដែលជាប្រធានឬជាប្រមុខរបស់អាចារ្យ គឺអាចារ្យរបស់អាចារ្យឬគ្រូរបស់គ្រូ :

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ព្យា-ក] aachoriy

ទំនាយគ្រូ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ភាក] aachoriy

ចំណែកដែលត្រូវបានអាចារ្យ, រង្វាន់គ្រូ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ភាប] aachoriy

ភាពនៃអាចារ្យ, បែបភាពឬបែបបទរបស់អាចារ្យ ឬសម្រាប់អាចារ្យ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត] aachoriy

វត្តប្រតិបត្តិដែលសិស្សត្រូវធ្វើចំពោះគ្រូ។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វាត] aachoriy

វាទៈរបស់អាចារ្យ :

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ុ-ប៉័ច-ឈា] aachoriy

អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍។

អាចរិយ នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-វ៉ាត] aachoriy

ឱវាទនៃអាចារ្យ, ដំបូន្មានគ្រូ។

អាចរិយវាទិនី

(ម.ព. អាចរិយវាទី)។

អាចរិយវាទិនី នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វា-ទិ-នី] aachakreyakveatini≈

(ម.ព. អាចរិយវាទី)។

អាចរិយវាទី

អ្នកដែលច្រើនតែពោលអាងវាទៈរបស់គ្រូ :

អាចរិយវាទី នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វា-ទី] aachakreyakveati≈

អ្នកដែលច្រើនតែពោលអាងវាទៈរបស់គ្រូ :

អាចរិយុ—

(ម.ព. អាចរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចរិយុ— នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ុ—] aachakreyo—≈

(ម.ព. អាចរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចរិយោ—

(ម.ព. អាចរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចរិយោ— នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ោ—] aachakreyao—≈

(ម.ព. អាចរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចរិយ—

(ម.ព. អាចរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចរិយ— នាម

[អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ—] aachakreyak—≈

(ម.ព. អាចរិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ] aachar

ការប្រព្រឹត្ត, ចរិយា; ឫក, ឫកពា, មារយាទ, ឫកមារយាទ; បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ :

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-កុ-សល់] aachar

អ្នកដែលឈ្លាសក្នុងការរក្សាមារយាទឱ្យល្អ។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-កុ-សៈ-ឡា] aachar

(ម.ព. អាចារកុសល)។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-កោ-សល់] aachar

(ម.ព. អាចារកោសល្ល)។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-កោ-សល់] aachar

ភាពជាអ្នកឈ្លាសក្នុងការរក្សាមារយាទឱ្យល្អ។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-វិ-នៃ] aachar

ច្បាប់សម្រាប់រក្សាមារយាទឱ្យល្អ, ឱ្យត្រឹមត្រូវ។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-វិ-ប័ត] aachar

វិបត្តិមារយាទ គឺខូចមារយាទ, ខូចឫក។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-សំ-ប័ត] aachar

ការបរិបូណ៌ដោយមារយាទល្អ គឺដំណើរមានមារយាទល្អឬត្រឹមត្រូវ។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] aachar

(ម.ព. អាចារសម្បត្តិ)។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-សំ-ប័ន] aachar

អ្នកដែលបរិបូណ៌ដោយមារយាទល្អ។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-ស័ម-ប៉័ន-ណា] aachar

(ម.ព. អាចារសម្បន្ន)។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ-សាស] aachar

ក្បួននិយាយពីអាចារៈ; វិទ្យាសាស្ត្រចែងអំពីចរិយា, ឫកពា, សណ្ដាប់ធ្នាប់របស់មនុស្ស។

អាចារ នាម

[អា-ចា-រ៉ា-រ៉ិ-យ៉ៈ] aachar

(ម.ព. អរិយ)។

អាចារា—

(ម.ព. អាចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចារា— នាម

[អា-ចា-រ៉ា—] aachara—≈

(ម.ព. អាចារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាចារិនី

(ម.ព. អាចារី)។

អាចារិនី នាម

[អា-ចា-រិ-នី] aacharini

(ម.ព. អាចារី)។

អាចារី

អ្នកមានអាចារៈ គឺអ្នកដែលមានមារយាទត្រឹមត្រូវ, មានឫកពាល្អ។

អាចារី នាម

[អា-ចា-រ៉ី] aachari

អ្នកមានអាចារៈ គឺអ្នកដែលមានមារយាទត្រឹមត្រូវ, មានឫកពាល្អ។

អាចារៈ

(ម.ព. អាចារ)។

អាចារៈ នាម

[អា-ចា-រ៉ៈ] aacharak≈

(ម.ព. អាចារ)។

អាចារ្យ

(ម.ព. អាចារ្យវត្ត)។

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា] aacharyor

អ្នកប្រដៅឬហាត់មារយាទ; អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ, អ្នកកាន់ត្រឹមត្រូវ, អ្នកត្រឹមត្រូវ, អ្នកដែលសិស្សត្រូវគោរព, អ្នកធ្វើប្រយោជន៍ដល់សិស្ស, អ្នកបង្រៀនចំណេះគេ, គ្រូ, គ្រូបង្រៀន :

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា-កាន់-ពេ-លា] aacharyor

អ្នកដែលពិនិត្យមើលហើយកំណត់ឫក្សពារពេលាល្អឱ្យគូស្វាមីភរិយាក្នុងមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍។

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា-កោ-ជុក] aacharyor

អ្នកដែលពិនិត្យមើលឫក្សពារហើយកំណត់វេលាឱ្យគេក្នុងមង្គលកោរជុក។

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា-កោ-សក់] aacharyor

(ម.ព. អាចារ្យកោរជុក)។

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា-បញ់-ចុះ-ធាត] aacharyor

អ្នកដែលចេះក្បួនឬពិធីបញ្ចុះធាតុ។

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា-យោ-គី] aacharyor

អាចារ្យជាប្រមុខនៃអ្នកភ្លុកទាំង ៤នាក់ក្នុងការធ្វើឈាបនកិច្ច ឬអាចារ្យនាំមុខសព។

អាចារ្យ នាម

[អា-ចា-សំ-រ៉ាប់-វ័ត] aacharyor

(ម.ព. អាចារ្យវត្ត)។

អាចារ្យវត្ត

ឧបាសកដែលជាប្រមុខក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការផ្សេងៗក្នុងវត្ត (ក្នុងសម័យបុរាណហៅ អារាមិក ឬ អារាមិកជន; សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ លុះតែមន្ត្រីអ្នករាជការរដ្ឋបាលក្នុងនាទីយល់ព្រមផង ទើបធ្វើជាអាចារ្យវត្តបាន) :

អាចារ្យវត្ត នាម

[អា-ចា-វ័ត] aachavta≈

ឧបាសកដែលជាប្រមុខក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការផ្សេងៗក្នុងវត្ត (ក្នុងសម័យបុរាណហៅ អារាមិក ឬ អារាមិកជន; សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ លុះតែមន្ត្រីអ្នករាជការរដ្ឋបាលក្នុងនាទីយល់ព្រមផង ទើបធ្វើជាអាចារ្យវត្តបាន) :

អាចារ្យ—

(ម.ព. អាចារ្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។