វចនានុក្រមខ្មែរ

អាញ៉ុង

(គីមី.) អ៊ីយ៉ុងដែលមានបន្ទុកអគ្គិសនីអវិជ្ជមាន។

អាញ៉ុង នាម

[អា-ញ៉ុង] aanhong≈

(គីមី.) អ៊ីយ៉ុងដែលមានបន្ទុកអគ្គិសនីអវិជ្ជមាន។

តាមរជ្ជប្បវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នៅថ្ងៃ ១៤រោចខែផល្គុនរៀងរាល់ឆ្នាំ, មានព្រះរាជពិធីមួយធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំងក្នុងវេលាយប់ហៅថា ព្រះរាជពិធីបញ្ជាន់ត្រស្ដិ មាននិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្របាលីអាដានាដិយសូត្រ តាំងពីព្រលប់ទាល់ព្រឹក (សូត្រផ្លាស់គ្នា), មានបាញ់កាំភ្លើងធំយូរៗម្ដ

អាដានា នាម ១)

[អា-ដា-ណា] aadanea

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អាដានាដិយៈ ដែលជាឈ្មោះព្រះសូត្រឬព្រះបរិត្តមានក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ហៅថា អាដានាដិយសូត្រ ឬ អាដានាដិយបរិត្ត។

អាដានា នាម ២)

[អា-ដា-ណា] aadanea

តាមរជ្ជប្បវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នៅថ្ងៃ ១៤រោចខែផល្គុនរៀងរាល់ឆ្នាំ, មានព្រះរាជពិធីមួយធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំងក្នុងវេលាយប់ហៅថា ព្រះរាជពិធីបញ្ជាន់ត្រស្ដិ មាននិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្របាលីអាដានាដិយសូត្រ តាំងពីព្រលប់ទាល់ព្រឹក (សូត្រផ្លាស់គ្នា), មានបាញ់កាំភ្លើងធំយូរៗម្ដ

អាដេណូម

(ម.ព. ដុំពកក្រពេញ)។

អាដេណូម នាម

[អា-ដេ-ណូម] aadenoum≈

(ម.ព. ដុំពកក្រពេញ)។

អាដេរ៉ង់

(វេជ្ជ.) ជំនាប់ស្អិត, អាការៈស្អិតជាប់គ្នារវាងសរីរាង្គពីរឬច្រើននៅក្នុងកន្លែងណាមួយនៃសព៌ាង្គកាយដោយមូលហេតុផ្សេងៗ :

អាដេរ៉ង់ នាម

[អា-ដេ-រ៉ង់] aaderngo≈

(វេជ្ជ.) ជំនាប់ស្អិត, អាការៈស្អិតជាប់គ្នារវាងសរីរាង្គពីរឬច្រើននៅក្នុងកន្លែងណាមួយនៃសព៌ាង្គកាយដោយមូលហេតុផ្សេងៗ :

អាដេអិន

(ម.ព. ឌីអេនអេ)។

អាដេអិន នាម

[អា-ដេ-អិន] aadeaen≈

(ម.ព. ឌីអេនអេ)។

អាដ្រេណាលីន

(វេជ្ជ.) អ័រម៉ូនម្យ៉ាងដែលបញ្ចេញដោយក្រពេញសួរ៉េណាល់ :

អាដ្រេណាលីន នាម

[អា-ដ្រេ-ណា-លីន] aadrenalin≈

(វេជ្ជ.) អ័រម៉ូនម្យ៉ាងដែលបញ្ចេញដោយក្រពេញសួរ៉េណាល់ :

អាឌម្ពរ

សូរអាឌម្ពរ (ស្គរធំនោះ)។

អាឌម្ពរ នាម

[អា-ឌ័ម-ពៈ-រៈ] ឬ [អា-ឌ័ម-ព] aadmpor

ស្គរធំសម្រាប់វាយឱ្យឮខ្លាំងជាអាណត្តិសញ្ញាក្នុងកាលដែលមានមហាភ័យក្នុងក្រុង ដូចយ៉ាងភ្លើងឆេះផ្ទះច្រើនក្នុងក្រុង ឬមានទ័ពលុកចូលក្រុងជាដើម (ស្គរនេះគេដាក់តែនៅទីខ្ពស់ស្រឡះ ត្រង់កណ្ដាលក្រុង) ; ស្គរសម្រាប់វាយភ្ជុំកងទ័ព, ស្គរទ័ព។

អាឌម្ពរ នាម

[អា-ឌ័ម-ពៈ-រៈ-ស័ញ-ញ៉ា] aadmpor

ការចំណាំដោយឮសូរស្គរអាឌម្ពរ។

អាឌម្ពរ នាម

[អា-ឌ័ម-ពៈ-រៈ-ស័ប] aadmpor

សូរអាឌម្ពរ (ស្គរធំនោះ)។

អាឍ្យចរ

ដែលធ្លាប់មានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភពីដើមមក គឺដែលធ្លាប់តែមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភមាំមួនច្រើនតំណមកហើយ :

អាឍ្យចរ គុណនាម

[អា-ឍ្យៈ-ច] aathyochar

ដែលធ្លាប់មានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភពីដើមមក គឺដែលធ្លាប់តែមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភមាំមួនច្រើនតំណមកហើយ :

អាណត្តិ

រយៈពេលមួយកំណត់ដែលសភាឬរដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោត ឬមន្ត្រីចាត់តាំងស្ថិតនៅកាន់អំណាចរបស់ខ្លួន។

អាណត្តិ នាម ១)

[អា-ណ័ត-តិ] ឬ [អា-ណ័ត] aantte

ពាក្យបង្គាប់, សេចក្ដីបង្គាប់, ខបង្គាប់; គ្រឿងសម្គាស់ឬចំណាំ :

អាណត្តិ នាម ២)

[អា-ណ័ត-តិ] ឬ [អា-ណ័ត] aantte

សារលិខិតដែលបុគ្គលណាមួយ ប្រគល់សិទ្ធិរបស់ខ្លួនទៅឱ្យអ្នកដទៃ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការក្នុងនាមរបស់ខ្លួន; លិខិតបង្គាប់ដល់អ្នកកាន់កាប់ប្រាក់ឱ្យបើកប្រាក់តាមចំនួនដែលមានចុះនៅលើលិខិតនោះឱ្យទៅសាមីជន រួចហើយត្រូវឱ្យរក្សាទុកជាព័ស្តុតាងនៃសេចក្ដីបង្គាប់ (លិខិតបើកប្រាក់) ; មុខងារនិងក

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-កាំ] aantte

ការធ្វើអាណត្តិ។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-កា] aantte

ហេតុឬដំណើរនៃអាណត្តិ។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] aantte

កិរិយាសព្ទប្រាប់សេក្ដីបង្គាប់ (ព.វ.)។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-ពាក] aantte

(ម.ព. អាណត្តិវាចា)។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-ភាប] aantte

ភាវៈនៃអាណត្តិ។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-ល័ក-ខៈ-ណៈ] aantte

លក្ខណៈនៃអាណត្តិ។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-ល័ក] aantte

(ម.ព. អាណត្តិលក្ខណៈ)។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-វា-ចា] aantte

សម្ដីបង្គាប់; សម្ដីមត់ឬណាត់គ្នា។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-ស័ញ-ញ៉ា] aantte

សញ្ញាតាមដំណើរដែលបានមត់ឬណាត់គ្នារួចហើយ; គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងតាមដំណើរដែលបានប្រាប់ ឬបង្គាប់រួចហើយ (មានលក្ខណៈឬទំនងថាដូច្នោះៗ)។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត-តិ-ស័ប] aantte

សូរស្គរឬត្រែជាដើមប្រាប់អាណត្តិសញ្ញា។

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត] aantte

ការមត់គ្នា, ការណាត់គ្នា; ការសន្យាគ្នា, ប្ដេជ្ញា :

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត] aantte

ក្នុងវេយ្យាករណ៍ អាណត្តិ ថា "សេចក្ដីបង្គាប់" ប្រើពាក្យថា "ចូរ—, ចូរ—ចុះ, —ចុះ" :

អាណត្តិ នាម

[អា-ណ័ត] aantte

រយៈពេលមួយកំណត់ដែលសភាឬរដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោត ឬមន្ត្រីចាត់តាំងស្ថិតនៅកាន់អំណាចរបស់ខ្លួន។

អាណត្តិទូរលិក

អាណត្តិប្រៃសណីយ៍ដែលបញ្ជូនតាមទូរលេខឬបណ្ដាញទូរគមនាគមន៍ផ្សេងទៀតសម្រាប់ផ្ទេរប្រាក់ឱ្យបានឆាប់រហ័ស។

អាណត្តិទូរលិក នាម

[អា-ណ័ត-ទូ-រៈ-លិក] aantatureaklik≈

អាណត្តិប្រៃសណីយ៍ដែលបញ្ជូនតាមទូរលេខឬបណ្ដាញទូរគមនាគមន៍ផ្សេងទៀតសម្រាប់ផ្ទេរប្រាក់ឱ្យបានឆាប់រហ័ស។

អាណត្តិ—

(ម.ព. អាណត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាណត្តិ— នាម

[អា-ណ័ត-តិ—] aantate—≈

(ម.ព. អាណត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាណា

(ម.ព. អាណាវីតិក្កមៈ)។

អាណា នាម

[អា-ណា] aana

អំណាច; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ, បញ្ញត្តិមានកម្រិត; ការគ្រប់គ្រង; ការបង្គាប់បញ្ជា។

អាណា នាម

[អា-ណា-ប៉ៈ-វ័ត] aana

ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃអំណាច; ការផ្សាយអំណាច។

អាណា នាម

[អា-ណា-ប្រ-ជា] aana

ប្រជាជនក្នុងអាណាចក្រមួយៗ។

អាណា នាម

[អា-ណា-ប្រ-ជា-ជន់] aana

(ម.ព. អាណាប្រជា)។

អាណា នាម

[អា-ណា-ប្រ-ជា-នុ-រាស] aana

ប្រជាជនក្នុងអាណាខេត្ត តាមលំដាប់ថ្នាក់បុគ្គលគឺថ្នាក់ខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាប ឬប្រជាជនដែលនៅក្នុងអាណាខេត្តនិងរាស្ត្រប្រជាក្នុងប្រទេសចំណុះ។

អាណា នាម

[អា-ណា-ប្រ-យ៉ោច] aana

ផលប្រយោជន៍ផ្សេងៗដែលកើតពីការគ្រប់គ្រងប្រទេស (ផលប្រយោជន៍ជារាជការ) ឬផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកដែលមានអំណាចគ្រប់គ្រងមុខការឬក៏មុខរបរណាមួយ។

អាណា នាម

[អា-ណា-វី-តិក-កៈ-ម៉ៈ-ចេ-តៈ-ណា] aana

គំនិតដែលបម្រុងនឹងប្រព្រឹត្តកន្លងឬបំពានច្បាប់បញ្ញត្តិ។

អាណា នាម

[អា-ណា-វី-តិក-កៈ-ម៉ៈ-ទោស] aana

ទោសព្រោះការប្រព្រឹត្តកន្លងច្បាប់បញ្ញត្តិ, ទោសព្រោះល្មើសច្បាប់។

អាណា នាម

[អា-ណា-វី-តិក-កៈ-ម៉ៈ] aana

ការប្រព្រឹត្តកន្លងឬល្មើសច្បាប់បញ្ញត្តិ, ការប្រព្រឹត្តបំពានច្បាប់។

អាណា នាម

[អា-ណា-វី-តិ-ក្រំ] aana

(ម.ព. អាណាវីតិក្កមៈ)។

អាណាខេត្ត

ខេត្តដែនដែលនៅក្នុងអំណាចការគ្រប់គ្រងនៃមហាក្សត្រឬរដ្ឋបាលមួយៗ :

អាណាខេត្ត នាម

[អា-ណា-ខែត] aanakhaet≈

ខេត្តដែនដែលនៅក្នុងអំណាចការគ្រប់គ្រងនៃមហាក្សត្រឬរដ្ឋបាលមួយៗ :

អាណាចក្ក

(ម.ព. អាណាចក្រ)។

អាណាចក្ក នាម

[អា-ណា-ច័ក] aanachka≈

(ម.ព. អាណាចក្រ)។

អាណាចក្រ

អំណាចដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមួយជុំខេត្តដែន ដូចជាកង់រទេះ គឺអំណាចនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយៗផ្សាយទៅជុំវិញប្រទេសនោះ (ពាក្យនេះ ប្រើជាគូគ្នានឹង សាសនចក្ក ឬ ពុទ្ធចក្ក ឬក៏ សាសនចក្រ, ពុទ្ធចក្រ) :

អាណាចក្រ នាម

[អា-ណា-ច័ក] aanachka≈

អំណាចដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមួយជុំខេត្តដែន ដូចជាកង់រទេះ គឺអំណាចនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយៗផ្សាយទៅជុំវិញប្រទេសនោះ (ពាក្យនេះ ប្រើជាគូគ្នានឹង សាសនចក្ក ឬ ពុទ្ធចក្ក ឬក៏ សាសនចក្រ, ពុទ្ធចក្រ) :

អាណាតូមី

(ម.ព. កាយវិភាគវិទ្យា)។

អាណាតូមី នាម

[អា-ណា-តូ-មី] aanatoumi≈

(ម.ព. កាយវិភាគវិទ្យា)។

អាណានិគម

(ប្រវត្តិ.) ទឹកដីកាន់កាប់និងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយប្រជាជាតិមួយដែលនៅក្រៅពីព្រំដែនរបស់ខ្លួននិងនៅតែផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមាតុធានីដោយរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។

អាណានិគម នាម ១)

[អា-ណា-និ-គំ] aananikom

និគមដែលនៅក្នុងអាណាខេត្ត; និគមដែលឋិតនៅក្នុងអំណាច; រដ្ឋដែលតាំងនៅក្នុងអំណាចនៃបរទេស, ស្រុកចំណុះគេ។

អាណានិគម នាម ២)

[អា-ណា-និ-គំ] aananikom

(ប្រវត្តិ.) ទឹកដីកាន់កាប់និងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយប្រជាជាតិមួយដែលនៅក្រៅពីព្រំដែនរបស់ខ្លួននិងនៅតែផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមាតុធានីដោយរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។

អាណានិគមកម្ម

(ប្រវត្តិ.) ការធ្វើអាជីវកម្មខាងផលប្រយោជន៍ដោយទាញយកនូវវត្ថុធាតុដើម កម្លាំងពលកម្ម ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ កន្លែងរស់នៅ។ល។ ពីដែនដីមួយសម្រាប់ជាផលប្រយោជន៍ចំពោះមាតុធានីរបស់ខ្លួន តាមរយៈការយកពន្ធដារ ជួនកាលពីនិគមជន ជួនកាលពីក្រុមហ៊ុននានាដែលធ្វើអាជីវកម្មលើធនធានរ៉ែឬធនធានផ្សេងទៀត

អាណានិគមកម្ម នាម

[អា-ណា-និ-គំ-មៈ-កំា] aananikummeakkama≈

(ប្រវត្តិ.) ការធ្វើអាជីវកម្មខាងផលប្រយោជន៍ដោយទាញយកនូវវត្ថុធាតុដើម កម្លាំងពលកម្ម ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ កន្លែងរស់នៅ។ល។ ពីដែនដីមួយសម្រាប់ជាផលប្រយោជន៍ចំពោះមាតុធានីរបស់ខ្លួន តាមរយៈការយកពន្ធដារ ជួនកាលពីនិគមជន ជួនកាលពីក្រុមហ៊ុននានាដែលធ្វើអាជីវកម្មលើធនធានរ៉ែឬធនធានផ្សេងទៀត

អាណានិគមជន

(ម.ព. និគមជន)។

អាណានិគមជន នាម

[អា-ណា-និ-គំ-មៈ-ជន់] aananikummeakchno≈

(ម.ព. និគមជន)។

អាណានិគមនិយម

(វិ.ន.) ទម្រង់ដោយឡែកមួយនៃប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬលទ្ធិនិងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង ដែលនៅក្នុងនោះ មហាអំណាចមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹងទៅបាន ដោយសារការឈ្លានពាន ការកាន់កាប់ទឹកដី និងប្រជាជននៃប្រទេសដែលគេហៅថាប្រទេសអាណានិគម :

អាណានិគមនិយម នាម ១)

[អា-ណា-និ-គំ-និ-យំ] aananikumniyum≈

លទ្ធិឬអធ្យាស្រ័យនៃជនខ្លះ ដែលចូលចិត្តតែខាងជ្រៀតជ្រែកវាយដណ្ដើមយកប្រទេសដទៃ មកធ្វើជាស្រុកចំណុះរបស់ខ្លួន។

អាណានិគមនិយម នាម ២)

[អា-ណា-និ-គំ-និ-យំ] aananikumniyum≈

(វិ.ន.) ទម្រង់ដោយឡែកមួយនៃប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬលទ្ធិនិងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង ដែលនៅក្នុងនោះ មហាអំណាចមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹងទៅបាន ដោយសារការឈ្លានពាន ការកាន់កាប់ទឹកដី និងប្រជាជននៃប្រទេសដែលគេហៅថាប្រទេសអាណានិគម :

អាណាប័ក

អ្នកបញ្ជាចំណូលចំណាយ :

អាណាប័ក នាម

[អា-ណា-ប៉ាក់] aanabak≈

អ្នកបញ្ជាចំណូលចំណាយ :

អាណាប្លាស្មូស

(កសិ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតស្ថិតក្នុងសន្តានអឺលីស្យាសេអា ពួកអាណាប្លាស្មា កើតចំពោះគោ ក្របី ចៀម ពពែ ឆ្កែ សេះ បង្កង់ ក្ដាន់ ឈ្លូស ប្រើស អូដ្ឋ ... ប៉ុន្តែគោជាសត្វដែលរងការរាតត្បាតខ្លាំងជាងគេ ពិសេសគឺគោពេញវ័យ :

អាណាប្លាស្មូស នាម

[អា-ណា-ប្លា-ស្មូស] aanableasmus≈

(កសិ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតស្ថិតក្នុងសន្តានអឺលីស្យាសេអា ពួកអាណាប្លាស្មា កើតចំពោះគោ ក្របី ចៀម ពពែ ឆ្កែ សេះ បង្កង់ ក្ដាន់ ឈ្លូស ប្រើស អូដ្ឋ ... ប៉ុន្តែគោជាសត្វដែលរងការរាតត្បាតខ្លាំងជាងគេ ពិសេសគឺគោពេញវ័យ :