Khmer Dictionary

អាយោគ នាម ១)

[អា-យោក] aayouk

ព្យាយាម; កិច្ចការរវល់; គ្រឿងប្រដាប់កាយ។

អាយោគ នាម ២)

[អា-យោក] aayouk

ខ្សែធំទន់ឬសំពត់សម្រាប់ប្រើការអង្គុយផ្អែកពិតយោគខ្លួនឱ្យស្រួលសរសៃ, ហៅថា ខ្សែអាយោគ ឬ សំពត់អាយោគ (មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ; ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា ក៏មាននិយាយអំពីខ្សែឬសំពត់អាយោគនេះដែរ)។

អាយោធន នាម

[អា-យោ-ធៈ-នៈ] ឬ [អា-យោ-ធន់] aayouthon

សង្គ្រាម, ចម្បាំង :

អាយោធន៍

(ម.ព. អាយោធន)។

អាយោធន៍ នាម

[អា-យោត] aayot≈

(ម.ព. អាយោធន)។

អាយ៉ង

មនុស្សដែលរស់នៅក្រោមបញ្ជាឬក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកណាម្នាក់។

អាយ៉ង នាម ១)

[អា-យ៉ង] aayang

ឈ្មោះល្ខោនម្យ៉ាងដែលគេយករូបតុក្កតាមកធ្វើជាតួសម្ដែង។

អាយ៉ង នាម ២)

[អា-យ៉ង] aayang

មនុស្សដែលរស់នៅក្រោមបញ្ជាឬក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកណាម្នាក់។

អាយ៉ាត់

(ម.ព. អាយ័ត)។

អាយ៉ាត់ កិរិយាសព្ទ

[អា-យ៉ាត់] aayat

(ម.ព. អាយ័ត)។

អាយ៉ៃ

សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។

អាយ៉ៃ នាម

[អា-យ៉ៃ] aayai

សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។

អាយ៌កៈ

(ម.ព. អារ្យក)។

អាយ៌កៈ នាម

[អា-រ្យ៉ៈ-កៈ] aaroyakkak≈

(ម.ព. អារ្យក)។

អាយ៌េន

(ម.ព. អរិយក)។

អាយ៌េន នាម

[អា-រ្យ៉ែន] aayren

(ម.ព. អរិយក)។

អាយ៌ែន

(ម.ព. អរិយក)។

អាយ៌ែន នាម

[អា-រ្យ៉ែន] aaroyaen≈

(ម.ព. អរិយក)។

អាយ៌ៈ

(ម.ព. អារ្យ)។

អាយ៌ៈ គុណនាម

[អា-រ្យ៉ៈ] aaroyak≈

(ម.ព. អារ្យ)។

អាយ័ត

ដែលត្រូវហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាត :

អាយ័ត កិរិយាសព្ទ a

[អា-យ៉ាត់] aayoat

ហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះអ្នកកាន់កាប់ឬអ្នកគ្រប់គ្រង :

អាយ័ត គុណនាម b

[អា-យ៉ាត់] aayoat

ដែលត្រូវហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាត :

អារ

ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេ

អារ កិរិយាសព្ទ ១)

[អា] aar

កាត់, បំបែក, ច្រៀក, កាត់ផ្ដាច់, តម្រឹមដោយរណារ :

អារ កិរិយាសព្ទ ២)

[អា] aar

កាត់ពន្លះ, លឿយកាត់ផ្ដាច់ ដោយសស្ត្រាមានកាំបិតជាដើម (រុញទាញៗដូចជាកាត់ដោយរណារ) :

អារ គុណនាម

[អា] aar

ដែលកាត់ផ្ដាច់ប្រយោជន៍ដែលខ្លួនត្រូវបាន គឺប្រយោជន៍ខាងការបន្តពូជពង្ស និងមាតាបិតុបដ្ឋាន។ អារ នេះជាពាក្យហៅគូស្វាមីភរិយាដែលឥតកូន គឺដែលមិនធ្លាប់មានកូនសោះ, ហៅថា ស្រីអារ, ប្រុសអារ, អារទាំងពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធ, មេគោអារ (ស្រីអារ (ព.ខ្ព.) ថា វញ្ឈា)។

អារ គុណនាម

[ទ្រ័ប-អា-ទ្រ័ប-ផុត] aar

ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេ

អារកាត់

(ព.ប្រ.) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន :

អារកាត់ កិរិយាសព្ទ

[អា-កាត់] aakat≈

(ព.ប្រ.) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន :

អារកូដ

ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់។

អារកូដ នាម

[អា-រ៉ៈ-កូត] aarokoud

ស្ពាន់។

អារកូដ គុណនាម

[អា-រ៉ៈ-កូ-ដៈ-ម៉ៃ] aarokoud

ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់។

អារក្ខ

ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន)។

អារក្ខ នាម

[អា-រ៉ាក់] aarokkhar

ការបីបាច់, ការថែទាំឬមើលថែទាំ, ការគ្រប់គ្រង, ការកាន់កាប់រក្សា, ការថែរក្សាដោយយកចិត្តទុកដាក់; ដំណើរជួយរក្សាការពារ។ ខ្មែរហៅខ្មោចល្បាក់សា, ខ្មោចមេមត់ឬបិសាច, អសុរកាយដែលកាន់កាប់ ថា អារក្ស សំដៅសេចក្ដីថា "ខ្មោចអ្នកបីបាច់រក្សា" :

អារក្ខ នាម

[អា-រ៉ាក់-ខៈ-ទេប] aarokkhar

(ម.ព. អារក្ខទេវតា)។

អារក្ខ នាម

[អា-រ៉ាក់-ខៈ-ទេ-វៈ-ដា] aarokkhar

ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន)។

អារក្ខា

ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :

អារក្ខា នាម

[អា-រ៉ាក់-ខា] aarkkha

ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :

អារក្ខ—

(ម.ព. អារក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារក្ខ— នាម

[អា-រ៉ាក់—] aarak—≈

(ម.ព. អារក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារក្ស

បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ។

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់] aaroksor

(ម.ព. អារក្ខ)។

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់-ត្បាល់] aaroksor

ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ, មានក្មេងម្នាក់ទទូរសំពត់អង្គុយលើត្បាល់ធំផ្កាប់ ធ្វើជារូបអារក្ស, មានក្មេងច្រើននាក់អង្គុយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រៀងទះដៃរាយទំនុក, ក្មេងដែលអង្គុយលើត្បាល់នោះធ្វើអាការៈកិរិយាដូចជាខ្មោចអារក្សចូល (ជាល្បែងលំអក់ព័ណ៌, មានតែក្នុងសម័យពី

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់-សៈ-ទេប] aaroksor

(ម.ព. អារក្ខទេវតា)។

អារក្ស នាម

[អា-រ៉ាក់-ព្រៃ] aaroksor

បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ។

អារក្សទឹក

បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក។

អារក្សទឹក នាម

[អា-រ៉ាក់-ទឹក] aaraktoek≈

បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក។

អារញ្ញ

ដែលកើតឬមានក្នុងព្រៃ; ដែលនៅក្នុងព្រៃ; ដែលជារបស់ព្រៃ; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយព្រៃ។ ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យ អារញ្ញ ជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីរដ្ឋបាលខេត្តក្រៅ ដែលមានព្រៃច្រើន, ដូចជា អារញ្ញសង្គ្រាម, អារញ្ញសេនា ជាដើម។

អារញ្ញ គុណនាម

[អា-រ៉ាញ់] aaronhnh

ដែលកើតឬមានក្នុងព្រៃ; ដែលនៅក្នុងព្រៃ; ដែលជារបស់ព្រៃ; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយព្រៃ។ ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យ អារញ្ញ ជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីរដ្ឋបាលខេត្តក្រៅ ដែលមានព្រៃច្រើន, ដូចជា អារញ្ញសង្គ្រាម, អារញ្ញសេនា ជាដើម។

អារញ្ញក

ផ្លែឈើក្នុងព្រៃ (ផ្លែឈើព្រៃ)។

អារញ្ញក គុណនាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កៈ] aarnhnhok

(ម.ព. អារញ្ញ)។

អារញ្ញក នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កៈ-ធូ-ដុង] aarnhnhok

ធូតង្គរបស់ភិក្ខុដែលត្រូវនៅតែក្នុងព្រៃ។

អារញ្ញក នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កៈ-ភិក-ខុ] aarnhnhok

ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ (ហៅ ភិក្ខុអារញ្ញិក ក៏បាន)។

អារញ្ញក នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កៈ-សេ-ណា-សៈ-ណៈ] aarnhnhok

សេនាសនៈក្នុងព្រៃ។

អារញ្ញក នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កា-រ៉ាម] aarnhnhok

អារាមឬអាវាសក្នុងព្រៃ (វត្តក្នុងព្រៃ)។

អារញ្ញក នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កា-វ៉ាស] aarnhnhok

(ម.ព. អារញ្ញការាម)។

អារញ្ញក នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-ផល់] aarnhnhok

ផ្លែឈើក្នុងព្រៃ (ផ្លែឈើព្រៃ)។

អារញ្ញកា—

(ម.ព. អារញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារញ្ញកា— នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កា—] aaranhnhakka—≈

(ម.ព. អារញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារញ្ញក—

(ម.ព. អារញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារញ្ញក— នាម

[អា-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-កៈ—] aaranhnhakkak—≈

(ម.ព. អារញ្ញ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារញ្ញិក

(ម.ព. អារញ្ញ)។

អារញ្ញិក គុណនាម

[អា-រ៉ាញ់-ញិក] aaranhnhik≈

(ម.ព. អារញ្ញ)។

អារណ្យ

ដូចគ្នានឹង អារញ្ញ, អារញ្ញក, អារញ្ញិក។

អារណ្យ គុណនាម

[អា-រ៉ាន់] aaronyar

ដូចគ្នានឹង អារញ្ញ, អារញ្ញក, អារញ្ញិក។

អារណ្យក

(ម.ព. អារណ្យ)។

អារណ្យក គុណនាម

[អា-រ៉ាន់-យ៉ៈ-កៈ] aaranyakkak≈

(ម.ព. អារណ្យ)។

អារតិ

ភាពនៃអារតិ។

អារតិ នាម

[អា-រ៉ៈ-តិ] aarote

ការវៀរ, ការវៀរលែង; ការតម, ការកាន់ត្រណម។

អារតិ នាម

[អា-រ៉ៈ-តិ-ភាប] aarote

ភាពនៃអារតិ។

អារនីយកម្ម

(វេជ្ជ.) វិធីសាស្ត្រធ្វើឱ្យមានភាពអារដល់បុរសឬស្ត្រី :

អារនីយកម្ម នាម

[អា-នី-យៈ-កំា] aaniyeakkama≈

(វេជ្ជ.) វិធីសាស្ត្រធ្វើឱ្យមានភាពអារដល់បុរសឬស្ត្រី :

អារម្ភ

(ម.ព. អារម្ភវាទិន)។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម] aaromphor

ការប្រារព្ធ, ការតាំងផ្ដើមឬផ្ដួចផ្ដើម; ការរៀបរប; ដំណើរចាប់ផ្ដើមការ, ចាប់ធ្វើការឬចាប់ការ។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-ចិត] aaromphor

ចិត្តគិតតាំងផ្ដើមជាមុន, ចិត្តប្រារព្ធ។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-ចេ-តៈ-ណា] aaromphor

គំនិតដែលផ្ដួចផ្ដើមឡើង។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-បត់] aaromphor

បទផ្ដើម, សេចក្ដីប្រារព្ធ, អារម្ភកថា។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-វាត] aaromphor

ពាក្យផ្ដើមនិយាយមុនគេ។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-វា-ទិន] aaromphor

អ្នកដែលច្រើនតែផ្ដើមនិយាយមុនគេ (ក្នុងទីប្រជុំជាដើម) អ្នកផ្ដើមនិយាយមុន។

អារម្ភ នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-វា-ទិ-នី] aaromphor

(ម.ព. អារម្ភវាទិន)។

អារម្ភកថា

ពាក្យប្រារព្ធ, ពាក្យផ្ដើម, ពាក្យនាំមុខ :

អារម្ភកថា នាម

[អា-រ័ម-ភៈ-កៈ-ថា] aarmopheakkaktha≈

ពាក្យប្រារព្ធ, ពាក្យផ្ដើម, ពាក្យនាំមុខ :

អារម្ភ—

(ម.ព. អារម្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារម្ភ— នាម

[អា-រ័ម-ភៈ—] aarmopheak—≈

(ម.ព. អារម្ភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អារម្មណ៍

(ម.ព. ទាសអារម្មណ៍)។

អារម្មណ៍ នាម ១)

[អា-រ៉ម់] arom

គ្រឿងតោង; គ្រឿងព្យួរ; គ្រឿងទាញឬទាញទាក់; គ្រឿងតោងរបស់ចិត្ត; គំនិត; ការដឹង; ...។ ដែលប្រើដោយច្រើន, សំដៅត្រង់ គ្រឿងតោងរបស់ចិត្ត មាន ៦ប្រភេទគឺ រូបារម្មណ៍ (សម្រាប់ភ្នែក), សទ្ទារម្មណ៍ (សម្រាប់ត្រចៀក), គន្ធារម្មណ៍ (សម្រាប់ច្រមុះ), រសារម្មណ៍ (សម្រាប់អណ្ដាត), ផោដ្ឋព្វារ

អារម្មណ៍ នាម ២)

[អា-រ៉ម់] arom

សំដៅត្រង់ គំនិត និង ការដឹង, ដូចជា កៀងអារម្មណ៍ កៀងប្រមូលគំនិតមិនឱ្យទាសរសេមរសាម។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ឃ្វាង-អា-រ៉ម់] arom

ឃ្វាងគំនិត។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ចាប់-អា-រ៉ម់] arom

ចាប់ចិត្ត, ជាប់ចិត្ត, ជាប់គំនិត។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ជិះ-អា-រ៉ម់] arom

ផ្ទួនគំនិត។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ជោក-អា-រ៉ម់] arom

ជោកគំនិត, ស៊ប់ចិត្តពេញទី។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ទ-ទួល-អា-រ៉ម់] arom

ទទួលដឹង, បានដឹង (ដោយភ្នែកឃើញរូបជាដើម)។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ទប់-អា-រ៉ម់] arom

ទប់គំនិត។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ទាញ-អា-រ៉ម់] arom

ទាញគំនិត។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ទាស-អា-រ៉ម់] arom

ទាសគំនិត ឬគំនិតទាស។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ទាស់-អា-រ៉ម់] arom

ទាស់ចិត្ត, ទាស់អធ្យាស្រ័យ; មិនត្រូវធាតុគ្នា។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ប៉ះ-អា-រ៉ម់] arom

ប៉ះឬប្រទះរូបារម្មណ៍ជាដើម; ទង្គុកចិត្តគ្នា។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ប្រ-ទះ-អា-រ៉ម់] arom

(ម.ព. ប៉ះអារម្មណ៍)។

អារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[ប្រ-ម៉ូល-អា-រ៉ម់] arom

ប្រមូលគំនិត, ធ្វើឱ្យមូលចិត្ត។