វចនានុក្រមខ្មែរ

អ៊ែសមមែស

ស៊ែសគ្រមែស, ស៊សគ្រលស, ដែលមានអាការៈព្រងើយ ឥតគោរពកោតក្រែងអ្នកណា :

អ៊ែសមមែស គុ.កិ., គុ.

[អ៊ែស-ម-មែស] aaesmomeaes

ស៊ែសគ្រមែស, ស៊សគ្រលស, ដែលមានអាការៈព្រងើយ ឥតគោរពកោតក្រែងអ្នកណា :

អ៊ែសមែស គុ.កិ., គុ.

[អ៊ែស-មែស] aesmes≈

(ម.ព. អ៊ែសមមែស)។

អ៊ំ

ធំ (ឪពុកធំឬម្ដាយធំ)។ សម្ដីថ្នមឬទំយើសម្រាប់ក្មួយហៅឪពុកធំ ឬ ម្ដាយធំក្នុងទីចំពោះមុខឬកំបាំង :

អ៊ំ នាម

[អ៊ំ] om

ធំ (ឪពុកធំឬម្ដាយធំ)។ សម្ដីថ្នមឬទំយើសម្រាប់ក្មួយហៅឪពុកធំ ឬ ម្ដាយធំក្នុងទីចំពោះមុខឬកំបាំង :

អ៊្ហ‌ឹះ!

សូរឮដោយលាន់មាត់ខំប្រឹងលើកអ្វីធ្ងន់ឬប្រឹងក្រោកជាដើម :

អ៊្ហ‌ឹះ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ឹះ] aahoeeah≈

សូរឮដោយលាន់មាត់ខំប្រឹងលើកអ្វីធ្ងន់ឬប្រឹងក្រោកជាដើម :

អ៊្ហ‌ឺ! ឧទានសព្ទ

[អ្ហ៊ឺ] aaheu≈

សូរឮវែងដោយលាន់មាត់ថ្ងូរជាដើម :

អ៊្ហុះ ឧទានសព្ទ

[អ៊្ហុះ] ahoah≈

សូរឮដោយលាន់មាត់ថ្ងូររអ៊ុះរទូៗជាដើម

អ៎! ឧទានសព្ទ

[អ] a≈

(ម.ព. អ!)។

អ៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អះ] aah≈

(ម.ព. អះ!)។

អ័ក្ស

(ភូមិ.) បន្ទាត់ក្នុងមនោគតិ ដែលរត់ពីប៉ូលជើងទៅប៉ូលត្បូងកាត់តាមផ្ចិតផែនដី។

គ្រឿងប្រដាប់របស់ខ្មែរមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹម មានកាំ, មានរបារ ខាងខ្នង មានសណ្ឋានមូលៗ ខាងពោះមានសណ្ឋានសំប៉ាតៗ រាយរង្វើលៗចុងទាំងពីរខាងបញ្ចុះភ្ជាប់នឹងចុងកាំ, មានភ្លៅ (អ័ក្ស) វិលបាន, មានជើងទ្រមាំ, មានដៃសម្រាប់កាន់រវៃឱ្យវិល; ជាប្រដាប់សម្រាប់ផាត់សូត្ររបស់ស្ត្រីខ្មែរ ម

អ័ក្ស នាម ១)

[អាក់] aaks

(គណិត.) បន្ទាត់ត្រង់មួយពិតឬក្នុងមនោគតិរត់កាត់ត្រង់ចំណុចកណ្ដាលនៃវត្ថុមួយ។

អ័ក្ស នាម ២)

[អាក់] aaks

(គណិត.) បន្ទាត់ត្រង់មួយដែលចែកវត្ថុមួយជាពីរផ្នែកស៊ីមេទ្រីគ្នា :

អ័ក្ស នាម ៣)

[អាក់] aaks

(គណិត.) បន្ទាត់នឹងមួយប្រើសម្រាប់បង្ហាញទីតាំងនៃចំណុចណាមួយ :

អ័ក្ស នាម

[អាក់-ផែន-ដី] aaks

(ភូមិ.) បន្ទាត់ក្នុងមនោគតិ ដែលរត់ពីប៉ូលជើងទៅប៉ូលត្បូងកាត់តាមផ្ចិតផែនដី។

អ័ព្ទ

ផ្សែងខាប់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងអំពីអាកាសធាតុ ងងឹតដាសជិតចាក់ភ្នែកពុំយល់ឬមើលឃើញអ្វីៗស្ទុងៗពុំប្រាកដ (ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីខាងក្រោយនេះ) :

អ័ព្ទ នាម ១)

[អ័ប] aoaptor

ពពក, ពពកខាប់ឬពពកក្រាស់; មេឃ; មេឃមីរ :

អ័ព្ទ នាម ២)

[អ័ប] aoaptor

ផ្សែងខាប់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងអំពីអាកាសធាតុ ងងឹតដាសជិតចាក់ភ្នែកពុំយល់ឬមើលឃើញអ្វីៗស្ទុងៗពុំប្រាកដ (ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីខាងក្រោយនេះ) :

អ័ព្ភ

(ម.ព. អព្ភ)។

អ័ព្ភ នាម

[អ័ប-ភៈ] ឬ [អ័ប] abpheak]rue[ab≈

(ម.ព. អព្ភ)។

អ័ភ្រ

(ម.ព. អ័ព្ទ)។

អ័ភ្រ នាម

[អ័ប] aoaphror

(ម.ព. អ័ព្ទ)។

អ័រគីដេ

(ជីវ.) កេសរកូល, រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ មានផ្កាជាកញ្ចុំពណ៌ស្រស់ (មានក្លិនក្រអូប) ជាទីទាក់ទាញដោយសារសោភណភាពរបស់វា។

អ័រគីដេ នាម

[អ័រ-គី-ដេ] arkide≈

(ជីវ.) កេសរកូល, រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ មានផ្កាជាកញ្ចុំពណ៌ស្រស់ (មានក្លិនក្រអូប) ជាទីទាក់ទាញដោយសារសោភណភាពរបស់វា។

អ័រដោណេ

(គណិត.) y កូអ័រដោណេ, ធាតុទីពីរនៃគូលំដាប់ណាមួយនៅក្នុងប្លង់កូអ័រដោណេ :

អ័រដោណេ នាម

[អ័រ-ដោ-ណេ] ardaone≈

(គណិត.) y កូអ័រដោណេ, ធាតុទីពីរនៃគូលំដាប់ណាមួយនៅក្នុងប្លង់កូអ័រដោណេ :

អ័រម៉ូន

និយ័តករគីមីដែលត្រូវបានបញ្ចេញនិងដឹកនាំទៅកន្លែងណាមួយក្នុងសារពាង្គកាយបណ្ដាលឱ្យជាលិកាឬសរីរាង្គឆ្លើយតបវិញ :

អ័រម៉ូន នាម

[អ័រ-ម៉ូន] armoun≈

និយ័តករគីមីដែលត្រូវបានបញ្ចេញនិងដឹកនាំទៅកន្លែងណាមួយក្នុងសារពាង្គកាយបណ្ដាលឱ្យជាលិកាឬសរីរាង្គឆ្លើយតបវិញ :

អ្ងែង

(ព.សា.) ហងឯង។ សម្រាប់និយាយទៅរកស្រីក្មេងឬមានសភាពស្មើគ្នាដោយស្និទ្ធស្នាល :

អ្ងែង សព្វនាម

[អ្ងែង] angaeng

(ព.សា.) ហងឯង។ សម្រាប់និយាយទៅរកស្រីក្មេងឬមានសភាពស្មើគ្នាដោយស្និទ្ធស្នាល :

អ្នក

ជនអស់ហ្នឹង។

អ្នក សព្វនាម ១)

[នាក់] Nak

(ព.បុ.) សព្វថ្ងៃនេះប្រើជាអញ្ញត្រសព្ទ) ពាក្យប្រើជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលដែលត្រូវនិយាយទៅរកក្នុងទីចំពោះមុខ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋហៅគ្នាដោយសេចក្ដីគួរសម មិនចេញឈ្មោះបុគ្គលនោះ (ប្រើបានទាំងបុរសទាំងស្ត្រី) :

អ្នក សព្វនាម ២)

[នាក់] Nak

សាធារណជនហៅបងថ្លៃក៏ប្រើពាក្យ អ្នក ដែរ។

អ្នក នាម ៣)

[នាក់] Nak

ប្រើជាពាក្យនាំមុខឈ្មោះបុគ្គលក៏បាន :

អ្នក សព្វនាម ៤)

[នាក់] Nak

ទំនៀមសាធារណជនខ្មែរក្នុងសម័យពីដើម មុនសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ, បើបុរសណាបានបួសជាភិក្ខុហើយសឹកមក ត្រូវហៅ អ្នក (អ្នកសោម, អ្នកសម) ; បើបានបួសជាសាមណេរហើយសឹកមកត្រូវហៅ ជី (ជីមាស, ជីមិត្រ) ; បើមិនបានបួសសោះទេ ត្រូវហៅ ចៅ (ចៅប្រាក់ ចៅមាស) ; បើនៅជំទង់ឬកំលោះហៅ អា។ ដោយហេតុនេះ ទើបមាន

អ៊ែសមមែស គុ.កិ., គុ.

អ៊ែសមែស គុ.កិ., គុ.

អ៊ំ នាម

អ៊្ហ‌ឹះ! ឧទានសព្ទ

អ៊្ហ‌ឺ! ឧទានសព្ទ

អ៊្ហុះ ឧទានសព្ទ

អ៎! ឧទានសព្ទ

អ៎ះ! ឧទានសព្ទ

អ័ក្ស នាម

អ័ក្ស នាម ១)

អ័ក្ស នាម ២)

អ័ក្ស នាម ៣)

អ័ក្ស នាម

អ័ព្ទ នាម ១)

អ័ព្ទ នាម ២)

អ័ព្ភ នាម

អ័ភ្រ នាម

អ័រគីដេ នាម

អ័រដោណេ នាម

អ័រម៉ូន នាម

អ្ងែង សព្វនាម

អ្នក សព្វនាម ១)

អ្នក សព្វនាម ២)

អ្នក នាម ៣)

អ្នក សព្វនាម ៤)

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នក នាម

អ្នកកីឡា នាម ១)

អ្នកកីឡា នាម ២)

អ្នកក្លាហាន នាម

អ្នកងារ នាម

អ្នកជំនាញការ នាម

អ្នកដូន នាម ១)

អ្នកដូន នាម ២)

អ្នកតា នាម ១)

អ្នកតា នាម ២)

អ្នកតា នាម

អ្នកបាទ នាម ១)

អ្នកបាទ នាម ២)

អ្នកបុណ្យ នាម

អ្នកបួស នាម

អ្នកប្រព័ន្ធ នាម