Khmer Dictionary

ឈ្មោះអារាមមួយធំ (ក្នុងពុទ្ធសម័យ) នៅជិតក្រុងសាវត្ថីក្នុងដែនកោសល, ដែលអនាថបិណ្ឌិកមហាសេដ្ឋី (សុទត្ត) ជាវដីជាឧទ្យានរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ជេតកសាងជាវត្ត ហើយវេរចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាប្រធាន; ហៅក្លាយជា ជេតពន ឬជេតុពន (ពន់) ក៏មាន។

ជេតវ័ន

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេតវ័ន នាម

[ជេ-តៈ-វ័ន] chetakvno≈

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេតុត្តរ

ឈ្មោះក្រុងមួយមាននិយាយក្នុងរឿងវេស្សន្តរជាតក ជានគរដែលព្រះបាទវេស្សន្តរទ្រង់គង់។ ក្រុងកបិលវត្ថុ ឬ កបិលពស្ដុ ក៏គឺក្រុង ជេតុត្តរ ពីដើមនុ៎ះឯង។

ជេតុត្តរ នាម

[ជេ-តុត-ដ] chetottor

ឈ្មោះក្រុងមួយមាននិយាយក្នុងរឿងវេស្សន្តរជាតក ជានគរដែលព្រះបាទវេស្សន្តរទ្រង់គង់។ ក្រុងកបិលវត្ថុ ឬ កបិលពស្ដុ ក៏គឺក្រុង ជេតុត្តរ ពីដើមនុ៎ះឯង។

ជេតុពន

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេតុពន នាម

[ជេ-តុ-ពន់] chetopno≈

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេន

ឈ្មោះសាសនាឬអ្នកកាន់សាសនារបស់គ្រូជាមេលទ្ធិម្នាក់ឈ្មោះ ជិន ឬ មហាវីរៈ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា :

ជេន នាម

[ជេន] chen

ឈ្មោះសាសនាឬអ្នកកាន់សាសនារបស់គ្រូជាមេលទ្ធិម្នាក់ឈ្មោះ ជិន ឬ មហាវីរៈ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា :

ជេរ

ពោលពាក្យអសប្បុរស ដោយកំហឹង ឬដោយអាការៈឡេះឡោះផងក៏មាន។

ជេរ កិរិយាសព្ទ

[ជេ] cher

ពោលពាក្យអសប្បុរស ដោយកំហឹង ឬដោយអាការៈឡេះឡោះផងក៏មាន។

ជេស្ឋ

ឈ្មោះខែទី ៧នៃចន្ទគតិ មាន ២៩ឬ ៣០ថ្ងៃ :

ជេស្ឋ នាម

[ជេស] jesth

ឈ្មោះផ្កាយ ៣ដួង, មួយដួងមានរូបដូចជាខ្ទួយ ហៅរួមទាំង ៣ដួងថា ជេស្ឋនក្សត្រ ឬ ជ្យេស្ឋនក្សត្រ, រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកផ្កាយ ទុកជានក្សត្រទី ១៨។

ជេស្ឋ នាម

[ជេស] jesth

ឈ្មោះខែទី ៧នៃចន្ទគតិ មាន ២៩ឬ ៣០ថ្ងៃ :

ជេស្ឋជ័យ

(ម.ព. ជៀស្ឋជ័យ)។

ជេស្ឋជ័យ នាម

[ជេស-ជៃ] chesthchey

(ម.ព. ជៀស្ឋជ័យ)។

ជេះ

ដូចគ្នានឹងពាក្យ កញ្ជេះស្រូវ ដែរ។

ជេះ កិរិយាសព្ទ

[ជេះ] cheh

វាយបេះវត្ថុរឹងមានក្រមរឈើនិងថ្មជាដើម ឱ្យរបេះ ឬឱ្យរបើកបន្តិចៗ :

ជេះ នាម

[ជេះ-ស្រូវ] cheh

ដូចគ្នានឹងពាក្យ កញ្ជេះស្រូវ ដែរ។

ជែក

ញែកចេញ, ញែកចូល :

ជែក កិរិយាសព្ទ

[ជែក] cheaek

ញែកចេញ, ញែកចូល :

ជែង

កងធ្វើដោយដែកជាដើមចងនឹងព្រ័ត្រឬខ្សែ សម្រាប់វាយត្រគាកដំរីឱ្យបោល, ហៅថា វាយជែង។

ជែង កិរិយាសព្ទ

[ជែង] cheaeng

ដណ្ដើមយកឈ្នះ, ដណ្ដើមទៅឱ្យបាននៅពីខាងមុខ :

ជែង នាម

[ជែង] cheaeng

ត្រគាកដំរី :

ជែង នាម

[ជែង] cheaeng

កងធ្វើដោយដែកជាដើមចងនឹងព្រ័ត្រឬខ្សែ សម្រាប់វាយត្រគាកដំរីឱ្យបោល, ហៅថា វាយជែង។

ជែនសិននិយម

ចលនាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនា ដែលគេបានដាក់ឈ្មោះដូច្នេះបន្ទាប់ពីសាសនវិទូហូឡង់ ឈ្មោះជែនសិន បានស្លាប់ទៅ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ចលនានេះ រួមមានបុព្វវាសនានិយមដាច់ខាតនិងការប្រតិបត្តិតឹងរ៉ឹងខាងសីលធម៌ :

ជែនសិននិយម នាម

[ជែន-សិន-និ-យំ] chensenniyum≈

ចលនាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនា ដែលគេបានដាក់ឈ្មោះដូច្នេះបន្ទាប់ពីសាសនវិទូហូឡង់ ឈ្មោះជែនសិន បានស្លាប់ទៅ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ចលនានេះ រួមមានបុព្វវាសនានិយមដាច់ខាតនិងការប្រតិបត្តិតឹងរ៉ឹងខាងសីលធម៌ :

ជែពព្រែ

(ម.ព. ចែប៉ប្រែ)។

ជែពព្រែ គុណកិរិយា

[ជែ-ព-ព្រែ] cheaeppreae

(ម.ព. ចែប៉ប្រែ)។

ជែះ

(ម.ព. ជេះ)។

ជែះ កិរិយាសព្ទ

[ជែស] cheaeeah

(ម.ព. ជេះ)។

ជោក

ដំណើរដែលទទឹកសព្វ :

ជោក កិរិយាសព្ទ

[ជោក] chouk

(ព.ប្រ.) ជ្រាបសព្វសាច់, ស៊ប់, ជ្រុល :

ជោក កិ., គុ.កិ.

[ជោក] chouk

ទទឹកជ្រាបសព្វ :

ជោក នាម

[ជោក] chouk

ដំណើរដែលទទឹកសព្វ :

ជោកជាំ

(ព.ប្រ.) ស៊ប់, ជាក់, ប្រាកដ :

ជោកជាំ កិរិយាសព្ទ

[ជោក-ជាំ] chokcheaum≈

ទទឹកជ្រាបសព្វដល់ជាំ។

ជោកជាំ គុណកិរិយា

[ជោក-ជាំ] chokcheaum≈

(ព.ប្រ.) ស៊ប់, ជាក់, ប្រាកដ :

ជោគ

សេចក្ដីសុខស្រួល, សេចក្ដីសមប្រកប, សេចក្ដីកើតការ :

ជោគ នាម

[ជោក] chouk

សេចក្ដីសុខស្រួល, សេចក្ដីសមប្រកប, សេចក្ដីកើតការ :

ជោគជ័យ

(ម.ព. ជោគ និង ជ័យ)។

ជោគជ័យ នាម

[ជោក-ជៃ] jokchey

(ម.ព. ជោគ និង ជ័យ)។

ជោគវាសនា

(ម.ព. ជោគ និង វាសនា)។

ជោគវាសនា នាម

[ជោក-វា-ស្នា] choukveasna

(ម.ព. ជោគ និង វាសនា)។

ជោតក

អ្នករុងរឿង, អ្នកបំភ្លឺ; អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរផ្កាយ, តាមដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាសមានជើងព្នាយ, កេតុធ្លាក់, ជាដើម (ហោរ)។

ជោតក នាម

[ជោ-តៈ-កៈ] ឬ [ជោ-ដក់] choutok

អ្នករុងរឿង, អ្នកបំភ្លឺ; អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរផ្កាយ, តាមដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាសមានជើងព្នាយ, កេតុធ្លាក់, ជាដើម (ហោរ)។

ជោតញ្ញាណោ

ប្រាជ្ញាភ្លឺច្បាស់, ប្រាជ្ញាដ៏រុងរឿង។ ពាក្យនេះជាបព្វជិតនាមរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត។

ជោតញ្ញាណោ នាម

[ជោ-ត័ញ-ញា-ណោ] chotnhonheanao≈

ប្រាជ្ញាភ្លឺច្បាស់, ប្រាជ្ញាដ៏រុងរឿង។ ពាក្យនេះជាបព្វជិតនាមរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត។

ជោតនាការ

អាការៈនៃសេចក្ដីរុងរឿង, អ្នកដែលមានអាការៈរុងរឿង។

ជោតនាការ នាម

[ជោ-តៈ-ណា-កា] choutneakar

អាការៈនៃសេចក្ដីរុងរឿង, អ្នកដែលមានអាការៈរុងរឿង។

ជោតិ

សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺ, រស្មី, ភ្លើង ... (ព.កា.)។

ជោតិ នាម

[ជោត] choute

សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺ, រស្មី, ភ្លើង ... (ព.កា.)។

ជោតិក

អ្នកមានសេចក្ដីរុងរឿង; អ្នកមានពន្លឺ, មានរស្មី (មានព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទនិងពួកផ្កាយជាដើម)។ ឈ្មោះមហាសេដ្ឋីម្នាក់ ក្នុងពុទ្ធសម័យនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។ បុរាណរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ច្រើនយកពាក្យនេះមកតាំងជាងារមន្ត្រីនាយឃ្លាំង ឬជាងារកិត្តិយសសម្រាប់មេជំនួញធំណាមួយក្នុងព្រ

ជោតិក នាម

[ជោ-តិ-កៈ] ឬ [ជោ-ដិក] choutek

អ្នកមានសេចក្ដីរុងរឿង; អ្នកមានពន្លឺ, មានរស្មី (មានព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទនិងពួកផ្កាយជាដើម)។ ឈ្មោះមហាសេដ្ឋីម្នាក់ ក្នុងពុទ្ធសម័យនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។ បុរាណរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ច្រើនយកពាក្យនេះមកតាំងជាងារមន្ត្រីនាយឃ្លាំង ឬជាងារកិត្តិយសសម្រាប់មេជំនួញធំណាមួយក្នុងព្រ

ជោតិកាចារ្យ

អាចារ្យ (ហោរ, រាជបុរោហិត) អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរពន្លឺឯអាកាសមានផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។

ជោតិកាចារ្យ នាម

[ជោ-តិ-កា-ចា] choutekachary

អាចារ្យ (ហោរ, រាជបុរោហិត) អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរពន្លឺឯអាកាសមានផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។

ជោតិភាព

ភាវៈនៃពន្លឺ, រស្មី; បែបភាពនៃពន្លឺ ...។

ជោតិភាព នាម

[ជោ-តិ-ភាប] choutepheap

ភាវៈនៃពន្លឺ, រស្មី; បែបភាពនៃពន្លឺ ...។

ជោតិរស

ឈ្មោះពេជ្រទឹកភ្លឺវិសេសមួយប្រភេទ មានតម្លៃបំផុត។

ជោតិរស នាម

[ជោ-តិ-រស់] chouteros

ឈ្មោះកែវវិសេសមួយប្រភេទ មានពន្លឺរុងរឿង អាចឱ្យសម្រេចសេចក្ដីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងបាន។

ជោតិរស នាម

[ជោ-តិ-រស់] chouteros

ឈ្មោះពេជ្រទឹកភ្លឺវិសេសមួយប្រភេទ មានតម្លៃបំផុត។

ជោតិសាស្ត្រ

ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនមួយប្រភេទ និយាយអំពីទំនាយផ្កាយ និងដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាស (ក្នុងពួកវេទប៉ែកខាងហោរាសាស្ត្រ)។

ជោតិសាស្ត្រ នាម

[ជោ-តិ-សាស] choutesas

ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនមួយប្រភេទ និយាយអំពីទំនាយផ្កាយ និងដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាស (ក្នុងពួកវេទប៉ែកខាងហោរាសាស្ត្រ)។

ជោរ

ដែលញោស, ជ្រុលហួស :

ជោរ កិរិយាសព្ទ

[ជោ] chour

ពោរឡើង :

ជោរ កិ., គុ.

[ជោ] chour

ឡើងចិត្ត, ស្រស់ចិត្ត, រីកចិត្ត ដោយពាក្យបញ្ជោរ។

ជោរ គុណនាម

[ជោ] chour

ដែលញោស, ជ្រុលហួស :

ជោះ

ដាក់អង្គញ់មួយទ្រាប់ហើយយកអង្គញ់មួយទៀតមកដំពីលើ (ល្បែងបោះអង្គញ់) :

ជោះ កិរិយាសព្ទ

[ជោះ] chuoh

ឆ្កឹះ, ចោះ, គោះបំបែក :

ជោះ កិរិយាសព្ទ

[ជោះ] chuoh

ដាក់អង្គញ់មួយទ្រាប់ហើយយកអង្គញ់មួយទៀតមកដំពីលើ (ល្បែងបោះអង្គញ់) :

ជៅ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ជាតិ ថា ជាតិជៅ គឺរសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទ ឬក្នុងតម្រេក :

ជៅ នាម

[ជៅ] chov

ចំបើងដែលបែននៅជជុះយកគ្រាប់ស្រូវម្ដងទៀត ហើយទើបសម្រេចទៅជាចំបើងមែនទែន។

ជៅ បុព្វបទ

[ជៅ] chov

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ជាតិ ថា ជាតិជៅ គឺរសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទ ឬក្នុងតម្រេក :

ជៀនជួន នាម

ជៀប នាម

ជៀបកប្បាស នាម

ជៀបកប្បាស នាម

ជៀវ គុណកិរិយា

ជៀវ គុណកិរិយា

ជៀស កិរិយាសព្ទ

ជៀស្ឋជ័យ គុ., ន.

ជេដ្ឋមាស នាម

ជេដ្ឋមូល នាម

ជេដ្ឋមូលមាស នាម

ជេដ្ឋា គុ., ន.

ជេដ្ឋាធិរាជ នាម

ជេដ្ឋាមន្ត្រី នាម

ជេតពន នាម

ជេតវន នាម

ជេតវ័ន នាម

ជេតុត្តរ នាម

ជេតុពន នាម

ជេន នាម

ជេរ កិរិយាសព្ទ

ជេស្ឋ នាម

ជេស្ឋ នាម

ជេស្ឋជ័យ នាម

ជេះ កិរិយាសព្ទ

ជេះ នាម

ជែក កិរិយាសព្ទ

ជែង កិរិយាសព្ទ

ជែង នាម

ជែង នាម

ជែនសិននិយម នាម

ជែពព្រែ គុណកិរិយា

ជែះ កិរិយាសព្ទ

ជោក កិរិយាសព្ទ

ជោក កិ., គុ.កិ.

ជោក នាម

ជោកជាំ កិរិយាសព្ទ

ជោកជាំ គុណកិរិយា

ជោគ នាម

ជោគជ័យ នាម

ជោគវាសនា នាម

ជោតក នាម

ជោតញ្ញាណោ នាម

ជោតនាការ នាម

ជោតិ នាម

ជោតិក នាម

ជោតិកាចារ្យ នាម

ជោតិភាព នាម

ជោតិរស នាម

ជោតិរស នាម

ជោតិសាស្ត្រ នាម

ជោរ កិរិយាសព្ទ

ជោរ កិ., គុ.

ជោរ គុណនាម

ជោះ កិរិយាសព្ទ

ជោះ កិរិយាសព្ទ

ជៅ នាម

ជៅ បុព្វបទ