វចនានុក្រមខ្មែរ

រនាម នាម

[ពស់-វែក-រ-នាម] roniem

ពស់វែកមួយប្រភេទមាត្រធំ មានពិសខ្លាំងកើតនៅក្នុងរនាម។

រនាល

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ កវែង ជើងវែង ចំពុះវែង, មានសម្បុរផ្សេងៗគ្នា, មានមច្ឆជាតិជាអាហាររាប់ចូលក្នុងពួកកុក :

រនាល នាម

[រ-នាល] roneal

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ កវែង ជើងវែង ចំពុះវែង, មានសម្បុរផ្សេងៗគ្នា, មានមច្ឆជាតិជាអាហាររាប់ចូលក្នុងពួកកុក :

រនាស់ នាម

[រ-នាស់] roneas

ប្រដាប់មានមេ ដង ធ្មេញ, សម្រាប់ប្រើការរាស់ :

រនាស់ នាម

[រ-នាស់-ក្រ-បី] roneas

រនាស់ធំសម្រាប់ទឹមក្របីបង្អូសរាស់។

រនាស់ នាម

[រ-នាស់-គោ] roneas

រនាស់តូចជាងរនាស់ក្របី សម្រាប់ទឹមគោរាស់។

រនាស់ នាម

[រ-នាស់-ដៃ] roneas

រនាស់តូចសម្រាប់កាន់រាស់បាន។

រនាំង

ផ្ទាំងសំពត់ ឬផ្ទាំងព្រួលសម្រាប់បាំងទ្វារ, បង្អួចជាដើម ការពារកម្ដៅថ្ងៃឬភ្លៀងមិនឱ្យចាំង មិនឱ្យសាចចូលមកខាងក្នុង :

រនាំង នាម

[រ-នាំង] roneang

ផ្ទាំងសំពត់ ឬផ្ទាំងព្រួលសម្រាប់បាំងទ្វារ, បង្អួចជាដើម ការពារកម្ដៅថ្ងៃឬភ្លៀងមិនឱ្យចាំង មិនឱ្យសាចចូលមកខាងក្នុង :

រនិងរនាំង

ដែលខ្លាំង, រឹងប៉ឹង; រឹងរូសច្រងេងច្រងាង :

រនិងរនាំង គុណនាម

[រ-និង-រ-នាំង] roningroneang

ដែលខ្លាំង, រឹងប៉ឹង; រឹងរូសច្រងេងច្រងាង :

រនុក

(ព.ប្រ.) អ្នកដែលជាទំនុកទុកចិត្ត ប្រាប់ផ្លូវ ប្រាប់ទំនង, ឱ្យការ ឬទាំងជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យផង ហៅថា រនុក ដែរ :

រនុក នាម ១)

[រ-នុក] ronuk

ចន្ទាស់សម្រាប់រុករុញចេញចូលតាមប្រហោងឬចន្លោះ រាំងឬបើកបានតាមត្រូវការ :

រនុក នាម ២)

[រ-នុក] ronuk

(ព.ប្រ.) អ្នកដែលជាទំនុកទុកចិត្ត ប្រាប់ផ្លូវ ប្រាប់ទំនង, ឱ្យការ ឬទាំងជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យផង ហៅថា រនុក ដែរ :

រនូត

(ព.ទ.បុ.) ទ្រាំនៅក្នុងទីមួយឬខំទ្រាំនៅរៀន ចំណេះវិជ្ជា, ធ្វើការងារទោះបីពិបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបោះបង់ចោល ព្រោះឃើញថានឹងមានប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ។

រនូត នាម

[រ-នូត] ronut

គ្រឿងទព្វសម្ភារៈសម្រាប់រងទ្ររនាបឬក្ដារ :

រនូត នាម

[រ-នូត] ronut

(ព.ទ.បុ.) ទ្រាំនៅក្នុងទីមួយឬខំទ្រាំនៅរៀន ចំណេះវិជ្ជា, ធ្វើការងារទោះបីពិបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបោះបង់ចោល ព្រោះឃើញថានឹងមានប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ។

រនួត នាម

[រ-នួត] ronout

កូនត្រីរ៉ស់ដែលទ្រើសជាងត្រីផ្ទក់យ៉ាងធំ :

រនេល

ឈើឬឫស្សីមូលដែលដាក់កល់របស់ធ្ងន់ដើម្បីនឹងទាញឬរុញទៅឱ្យវិលរមៀលធូរស្រួល :

រនេល នាម

[រ-នេល] ronel

ឈើឬឫស្សីមូលដែលដាក់កល់របស់ធ្ងន់ដើម្បីនឹងទាញឬរុញទៅឱ្យវិលរមៀលធូរស្រួល :

សត្វល្អិតមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅពភ្លក់ ខ្លួនរឹង ច្រើនកើតក្នុងរដូវភ្លៀង នៅនឹងកៀនមេដំបូលឬកៀនផ្លានផ្ទះចាស់, ជួនកាលធ្លាក់ចុះមកក៏មាន, ច្រើនហៅថា មេរនោង (ប្រហែលជាហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ននោង ទេដឹង? ព្រោះសត្វនេះមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់ននោង)។

រនោង នាម

[រ-នោង] ronoung

សត្វល្អិតមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅពភ្លក់ ខ្លួនរឹង ច្រើនកើតក្នុងរដូវភ្លៀង នៅនឹងកៀនមេដំបូលឬកៀនផ្លានផ្ទះចាស់, ជួនកាលធ្លាក់ចុះមកក៏មាន, ច្រើនហៅថា មេរនោង (ប្រហែលជាហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ននោង ទេដឹង? ព្រោះសត្វនេះមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់ននោង)។

រនោច

ពន្លឺព្រះចន្ទ្រដែលថយចុះដូចគេចាប់បោចរោចបន្តិចម្ដងៗ, កាឡបក្ស គឺចំណែកខាងខ្មៅ (ខាងងងឹត) ជាបក្សទី ២នៃខែខាងចន្ទគតិ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចទៅដល់ថ្ងៃ ១៤ឬ ១៥រោច :

រនោច នាម

[រ-នោច] ronouch

ពន្លឺព្រះចន្ទ្រដែលថយចុះដូចគេចាប់បោចរោចបន្តិចម្ដងៗ, កាឡបក្ស គឺចំណែកខាងខ្មៅ (ខាងងងឹត) ជាបក្សទី ២នៃខែខាងចន្ទគតិ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចទៅដល់ថ្ងៃ ១៤ឬ ១៥រោច :

រនោល

ដំណើរមានគ័ភ៌នៃមេដំរី, ច្រើននិយាយថា មេដំរីកាត់រនោល គឺមេដំរីផើម (ព.បុ.)។

រនោល នាម

[រ-នោល] ronol

ដំណើរមានគ័ភ៌នៃមេដំរី, ច្រើននិយាយថា មេដំរីកាត់រនោល គឺមេដំរីផើម (ព.បុ.)។

រនះ

ជើងជង់ដែលគាស់រម្លើងឡើងហើយនៅមិនទាន់ដុត :

រនះ គុណកិរិយា

[រ-នះ] roneah

(ម.ព. ននះ)។

រនះ នាម ១)

[រ-នះ] roneah

មាត់ព្រៃឬវាលក្បែរមាត់ព្រៃ :

រនះ នាម ២)

[រ-នះ] roneah

គំនរស្លឹកឈើ :

រនះ នាម ៣)

[រ-នះ] roneah

ជើងជង់ដែលគាស់រម្លើងឡើងហើយនៅមិនទាន់ដុត :

រនះរនាត

(ម.ព. ននះនរនាទ)។

រនះរនាត គុណកិរិយា

[រ-នះ-រ-នាត] roneahroneat

(ម.ព. ននះនរនាទ)។

រន្តិភាព

ភាវៈនៃសេចក្ដីសុខ, ដំណើរបានសុខ; ដំណើរលេងសប្បាយ :

រន្តិភាព នាម

[រ័ន-តិ-ភាប] ឬ [រ៉ន់-តិ-ភាប] rontipheap

ភាវៈនៃសេចក្ដីសុខ, ដំណើរបានសុខ; ដំណើរលេងសប្បាយ :

រន្ថាន់

ដែលមានអាការៈញាប់ខ្ជាន់ៗ :

រន្ថាន់ គុ.កិ., គុ.

[រន់-ធាន់] ronthean

ដែលមានអាការៈញាប់ខ្ជាន់ៗ :

រន្ទា

រន្ទាតូចមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជណ្ដើរភ្លោះ ឬសណ្ឋានជាជ្រោង ឬក៏បួនជ្រុង លើករំកិលបាន។

រន្ទា នាម

[រន់-ទា] rontea

ដើមឫស្សី លំពង់ឈើ ឬចម្រៀកឈើធំៗ ដែលចងប្រគងលើគ្នា ជាគ្រឿងទប់គ្រឿងជាន់ធ្វើការក្នុងទីខ្ពស់ជាដើម :

រន្ទា នាម

[រន់-ទា-កាំ-ជ្រួច] rontea

រន្ទាតូចបួនជ្រុងខ្ពស់ស្រោង សម្រាប់ដាក់បាច់កាំជ្រួចចងតាមថ្នាក់, ហៅដោយសរុបថាកាំជ្រួចរន្ទា។

រន្ទា នាម

[រន់-ទា-កិល] rontea

រន្ទាតូចមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជណ្ដើរភ្លោះ ឬសណ្ឋានជាជ្រោង ឬក៏បួនជ្រុង លើករំកិលបាន។

រន្ទាល

ដែលមានពន្លឺរន្ទាលក្រហមឆ្អៅខ្លាំង។

រន្ទាល គុណកិរិយា

[រន់-ទាល] ronteal

ដែលមានសម្បុរច្រាល, ដែលភ្លឺច្រាល :

រន្ទាល គុណនាម

[រន់-ទាល-ច្រាល-ឆ្អៅ] ronteal

ដែលមានពន្លឺរន្ទាលក្រហមឆ្អៅខ្លាំង។

រន្ទឺ

ដែលលេចឮសាយសុសដោយបញ្ចេញសម្ដីកំញើញ, កម្ទរ, ព្យូហ៍ ឱ្យភ័យ ឱ្យញញើត :

រន្ទឺ គុ.កិ., គុ.

[រន់-ទឺ] rontueu

ដែលលេចឮសាយសុសដោយបញ្ចេញសម្ដីកំញើញ, កម្ទរ, ព្យូហ៍ ឱ្យភ័យ ឱ្យញញើត :

រន្ទេប

រូបរន្ទេបស្លាប់ឯង (ឥតគេពិឃាត) ដែលគេរើសយកមកហាលថ្ងៃឱ្យក្រៀម ហើយរុំអំបោះខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ រក្សាទុកដោយជឿថាជាមង្គលគ្រឿងការពារមិនឱ្យភ្លើងឆេះផ្ទះបាន (សម្រាប់ជនជាកោតុហលមង្គលិក "ជនអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល"។

រន្ទេប នាម

[រន់-ទេប] ronteb

សត្វបក្សីមួយប្រភេទ មាត្រតូច រាងច្រឡោសម្បុរខ្មៅ ចុងកន្ទុយឆែក សំឡេងស្រួយ ជាសត្វរកស៊ីឆាបឆក់សត្វល្អិតជាអាហារ។

រន្ទេប នាម

[រន់-ទេប-តាយ-សាក] ronteb

រូបរន្ទេបស្លាប់ឯង (ឥតគេពិឃាត) ដែលគេរើសយកមកហាលថ្ងៃឱ្យក្រៀម ហើយរុំអំបោះខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ រក្សាទុកដោយជឿថាជាមង្គលគ្រឿងការពារមិនឱ្យភ្លើងឆេះផ្ទះបាន (សម្រាប់ជនជាកោតុហលមង្គលិក "ជនអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល"។

រន្ទះ

រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងភ្លើងច្រើនជាងទឹក; តែងឃើញបាញ់ត្រូវត្រង់ដើមឈើឆេះចេញជាភ្លើង ..., ជួនកាលគ្រាន់តែធំក្លិនឆ្ងៀម (រមែងមានរឿយៗស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ)។

រន្ទះ នាម ១)

[រន់-ទះ] ronteah

សូរសព្ទដែលលាន់ឮខ្លាំង :

រន្ទះ នាម ២)

[រន់-ទះ] ronteah

ដំណើរបែកចេញនៃធាតុអគ្គិសនី ឯអាកាសមានផ្លេកបន្ទោរនិងផ្គរកើតឡើងជាមួយ បណ្ដាលអំពីពពកដែលមានធាតុអគ្គិសនីមកប៉ះនឹងដី ឬពពកប៉ះនឹងពពក ស្រូបឆក់ខ្ទប់គ្នា នាំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទខ្ទ័រខ្លាំង; ច្រើនមានក្នុងរដូវខែដើមឆ្នាំ (នៃចន្ទគតិ) ដែលកំពុងមានអាកាសក្ដៅនិងត្រជាក់មិនស្មើគ្នា :

រន្ទះ នាម

[រន់-ទះ-ទឹក] ronteah

រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងទឹកច្រើនជាងភ្លើង។

រន្ទះ នាម

[រន់-ទះ-បាញ់-ក្បាល-ក្រាញ់] ronteah

រន្ទះសូរស្រាលៗរឿយៗ ដែលមានក្នុងខែខាងចុងវស្សានរដូវនៃចន្ទគតិ (វេលាកំពុងមានអាកាសធ្ងន់), ច្រើនមានតែក្នុងឆ្នាំណាដែលមានភ្លៀងស្រួល; តាមពាក្យបរម្បរាថាបាញ់សំដៅក្បាលពួកត្រីក្រាញ់ ...។

រន្ទះ នាម

[រន់-ទះ-ភ្លើង] ronteah

រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងភ្លើងច្រើនជាងទឹក; តែងឃើញបាញ់ត្រូវត្រង់ដើមឈើឆេះចេញជាភ្លើង ..., ជួនកាលគ្រាន់តែធំក្លិនឆ្ងៀម (រមែងមានរឿយៗស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ)។

រន្ទះមាត់

(ព.ប្រ.) សូរសំឡេងចេញពីមាត់ដែលស្រែកសន្ធាប់ខ្លាំង ប្រៀបប្រដូចនឹងរន្ទះបាញ់ :

រន្ទះមាត់ នាម

[រន់-ទះ-មាត់] ronteahmeat

(ព.ប្រ.) សូរសំឡេងចេញពីមាត់ដែលស្រែកសន្ធាប់ខ្លាំង ប្រៀបប្រដូចនឹងរន្ទះបាញ់ :

រន្ធ

រន្ធដែលមានប្រហោងតូចបែកសៀវក្រហេវ (សម្រាប់សត្វម្ចាស់រន្ធគេចលាក់ខ្លួនពួនបំបាំង)។

រន្ធ នាម

[រន់] ronthor

រូង, ប្រហោង; រូងទាល់ :

រន្ធ នាម

[រន់-ផើយ] ronthor

ប៉ែកខាងចុងរន្ធក្នុងដី មានសណ្ឋានសេវឡើងលើធ្លុះក្រហេវបន្តិចឬមិនធ្លុះទេ គ្រាន់តែស្ដើងស្ទើរនឹងធ្លុះក៏មានសម្រាប់ឱ្យមានខ្យល់អាកាសដើរស្រួលឬសម្រាប់ដោះខ្លួនចេញក្នុងកាលដែលមានភ័យអាសន្ន (របស់សត្វរន្ធវាសីពួកខ្លះ) :