Khmer Dictionary

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ប្រ-យោក] aati

ប្រយោគដើម, ប្រយោគមុន។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ពុត] aati

ព្រះពុទ្ធដើម គឺព្រះពុទ្ធដែលបង្កើតព្រះពុទ្ធនិងពោធិសត្វគ្រប់ព្រះអង្គ :

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ធ័រ] aati

ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលត្រូវសិក្សាមុនដំបូង; បាតិមោក្ខសំវរសីល។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-សិក-ខា] aati

ការសិក្សាអាទិព្រហ្មចរិយធម៌; សិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-រាច] aati

ព្រះរាជាដើមវង្សនៃក្សត្រិយ៍ក្នុងលោក, ប្រថមក្សត្រិយ៍ (ព្រះបាទមនុ)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-លុប] aati

(ព.វ.) ការលុបអក្សរដើមនៃពាក្យមួយៗចេញ, ដូចជា ឧបាសក ជា បាសក, ឧបាសិកា ជា សិកា, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលីមានន័យប្លែកៗ ពីនេះទៅទៀត)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-សង់-កេត] aati

អក្សរសង្ខេបដែលដកយកតែមួយតួៗខាងដើមពីក្នុងពាក្យមួយៗមកប្រើ, ដូចជា កិ. គឺកិរិយាសព្ទ; គុ. គឺគុណសព្ទ; ន. គឺនាមសព្ទ; ពុ.ស. ឬ ព.ស. គឺពុទ្ធសករាជ; ភ.ព. គឺភ្នំពេញ ជាដើម :

អាទិ នាម

[អា-ទិ-ស័ប] aati

សព្ទដែលជាដើម គឺសព្ទមានចំនួនច្រើន ប៉ុន្តែយកតែចំនួនប៉ុណ្ណោះៗមកប្រាប់ថា "មាននេះមួយៗ ជាដើម", ដូចជា សង្ហារិមទ្រព្យមានចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម (ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម ជាអាទិសព្ទ)។

អាទិ នាម

[អា-ទិ-សំ-ភាស] aati

ការនិយាយរាក់ទាក់ទៅរកមុនឬមករកមុន, សម្ដីរួសរាយរកមុន។

អាទិកដ្ឋាន

ថ្នាក់ទី១០ជំនាន់មុន គឺឆ្នាំទី៣នៃកម្រិតបឋមសិក្សា :

អាទិកដ្ឋាន នាម

[អា-ទិ-ក័ត-ឋាន] aatiktathan≈

ថ្នាក់ទី១០ជំនាន់មុន គឺឆ្នាំទី៣នៃកម្រិតបឋមសិក្សា :

អាទិករ

អ្នកសាងលោក គឺព្រះព្រហ្មឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

អាទិករ នាម

[អា-ទិ-ក] aatika≈

អ្នកសាងលោក គឺព្រះព្រហ្មឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

អាទិកាលនិយម នាម

[អា-ទិ-កាល-និ-យំ] aatikalniyum≈

ការនិយមកាលខាងដើម, កាលពីដើម។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-ព័ន-ធុ] aatichch

(ម.ព. អាទិច្ចគោត្ត)។

អាទិច្ច នាម

[អា-ទិច-ចៈ-វា-រៈ] aatichch

(ម.ព. អាទិច្ចពារ)។

អាទិដ្ឋសព្ទ

សព្ទដែលអាទេស គឺសព្ទដែលផ្លាស់អក្សរនេះជាអក្សរនោះតាមវិធីវេយ្យាករណ៍, ដូចជា អានុភាវ ផ្លាស់ វ ជា ព ទៅជា អានុភាព; អា ទិប្ប > អាទិច្ច (ប្ប > ច្ច) ; អទិតិ > អាទិត្យ (តិ > ត្យ) ជាដើម :

អាទិដ្ឋសព្ទ នាម

[អា-ទិត-ឋៈ-ស័ប] aatidthsoptor

សព្ទដែលអាទេស គឺសព្ទដែលផ្លាស់អក្សរនេះជាអក្សរនោះតាមវិធីវេយ្យាករណ៍, ដូចជា អានុភាវ ផ្លាស់ វ ជា ព ទៅជា អានុភាព; អា ទិប្ប > អាទិច្ច (ប្ប > ច្ច) ; អទិតិ > អាទិត្យ (តិ > ត្យ) ជាដើម :

អាទិត្យ

ឈ្មោះនៃសប្ដាហៈ គឺកាលមួយជុំឬមួយខួបនៃថ្ងៃទាំង ៧:

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ពន្លឺដ៏ក្រៃលែង គឺដួងពន្លឺដែលបំភ្លឺលោកក្នុងវេលាថ្ងៃ :

តាមលទ្ធិបុរាណឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, អាទិត្យ ឬ អាទិច្ច ថា "បុត្រនៃនាងអទិតិ", ជានាមនៃទេវតាពួកមួយជាបុត្រនាង អទិតិ, បណ្ដាបុត្រទាំងនោះ មានបុត្រមួយឈ្មោះ អាទិត្យ ឬ សូរ្យាទិត្យ ជាទេវបុត្រអ្នកបំភ្លឺលោក ហៅ ព្រះអាទិត្យ។ (គម្ពីរពុទ្ធសាសនាក៏ប្រើពាក្យនេះអនុលោមតាមលទ្ធិបុរាណនោះដែរ)

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ឈ្មោះនក្សត្រនព្វគ្រោះទី១ក្នុងពួកផ្កាយនព្វគ្រោះ៩:

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ឈ្មោះថ្ងៃទី ១នៃសប្ដាហ៍ :

អាទិត្យ នាម

[អា-ទិត] atit

ឈ្មោះនៃសប្ដាហៈ គឺកាលមួយជុំឬមួយខួបនៃថ្ងៃទាំង ៧:

អាទិត្យមាលា

កម្រងឬខ្សែរស្មីព្រះអាទិត្យ។

អាទិត្យមាលា នាម

[អា-ទិត-មា-លា] aatitymealea

កម្រងឬខ្សែរស្មីព្រះអាទិត្យ។

អាទិត្យ—

(ម.ព. អាទិត្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ :

អាទិត្យ— នាម

[អា-ទិត-ត្យៈ—] aatittyeak—≈

(ម.ព. អាទិត្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ :

អាទិទេព

ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឱ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក :

អាទិទេព នាម ១)

[អា-ទិ-ទេប] aatiteb≈

ទេព្តាខាងដើម, ទេព្តាមុនបង្អស់។

អាទិទេព នាម ២)

[អា-ទិ-ទេប] aatiteb≈

ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឱ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក :

អាទិទេពនិយម

(ម.ព. អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ)។

អាទិទេពនិយម នាម

[អា-ទិ-ទេប-និ-យំ] aatitebniyum≈

(ម.ព. អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ)។

អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ

ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។

អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ នាម

[អា-ទិ-ទេប-វិ-ចា-រៈ-ណៈ-ញាន] aatitebvichareaknaknhean≈

ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។

អាទិភាព

(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :

អាទិភាព នាម

[អា-ទិ-ភាប] aatipheap

(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :

អាទិ៍

ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :

អាទិ៍ នាម a

[អាត] aat≈

(ម.ព. អាទិ)។

អាទិ៍ កិរិយាសព្ទ b

[អាត] aat≈

ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :

អាទិ—

(ម.ព. អាទិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាទិ— កិរិយាសព្ទ

[អា-ទិ—] aati—≈

(ម.ព. អាទិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អាទីនព

អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នប់] aatinop

ទោស; ដំណើរទាក់ទងដោយសេចក្ដីទុក្ខព្រួយឬដោយអំពល់, គ្រឿងអំពល់ :

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ-កា] aatinop

ហេតុឬដំណើរនៃអាទីនព។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ-ភាប] aatinop

ភាពនៃអាទីនព។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ-ស័ញ-ញ៉ា] aatinop

សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាជាអាទីនព។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វា-នុ-ប៉័ស-សិ-នី] aatinop

(ម.ព. អាទីនវានុបស្សី)។

អាទីនព នាម

[អា-ទី-នៈ-វា-នុ-ប៉័ស-សី] aatinop

អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស។

អាទីនវ

(ម.ព. អាទីនព)។

អាទីនវ នាម

[អា-ទី-នៈ-វៈ] aatineakveak≈

(ម.ព. អាទីនព)។

អាទេស

ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ >

អាទេស នាម

[អា-ទេស] aates

ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ >

អាទ្យ

ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី ១។

អាទ្យ គុណនាម

[អាត] aatyor

ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី ១។

អាទ្យូន

ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :

អាទ្យូន គុណនាម

[អា-ទ្យូន] aatyun

ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :

អាធម្ម

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :

អាធម្ម គុណនាម

[អា-ធ័ម] aathomm

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :

អាធារ

(ព.វ.) សត្តមីវិភត្តិនាម។

អាធារ នាម a

[អា-ធា] aathear

ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រ, គ្រឿងទ្រ; ការទំនុកបម្រុង, ការគាំទ្រ; ការរ៉ាប់រង; សេចក្ដីធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; អាងឬពាងទឹក; កន្លែងដែលទប់ខាំងទឹក, ស្រះទឹក; ទីដីមានជីជាតិល្អ។

អាធារ នាម

[បុ័ត-តា-ធា] aathear

ជើងបាត្រ។

អាធារ នាម

[បា-ត្រា-ធា] aathear

(ម.ព. បត្តាធារ)។

អាធារ កិរិយាសព្ទ b

[អា-ធា] aathear

ធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; រ៉ាប់រង :

អាធារ កិរិយាសព្ទ

[អា-ធា-ធ្វើ-កា] aathear

ធន់ទ្រាំធ្វើការ។

អាធារ នាម

[អា-ធា] aathear

(ព.វ.) សត្តមីវិភត្តិនាម។

អាធិបតេយ្យ

(ម.ព. អធិបតេយ្យ)។

អាធិបតេយ្យ នាម

[អា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] aathibteyy

(ម.ព. អធិបតេយ្យ)។

អាធ័ម

ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង។

អាធ័ម បុព្វបទ ១)

[អា-ធាំ] aathoam

ពោរពេញដោយសេចក្ដីទុក្ខ។

អាធ័ម បុព្វបទ ២)

[អា-ធាំ] aathoam

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អាណោច :

អាធ័ម គុណនាម

[អា-ធាំ] aathoam

ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង។

អាន នាម

[អា-ណៈ] arn

ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ, ដង្ហើមចេញ, អស្សាសៈ (ជាគូគ្នានឹង អាបាណ "ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល, បស្សាសៈ; អានាបាណ" (< អាន + អាបាណ) "ដង្ហើមចេញនិងដង្ហើមចូល"; ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន)។

អាន កិរិយាសព្ទ

[អាន] arn

មើលថាតាមអក្សរ :

អាន កិរិយាសព្ទ

[អាន-ដាច់] arn

អានរួច អានកើត អានបាន :

អាន កិរិយាសព្ទ

[អាន] arn

សំលៀង, សំលៀងឱ្យមុត (ប្រើចំពោះតែដាវនិងព្រះខ័ន ឬលំពែង) :

អាន នាម

[អាន] arn

កែបសេះ (ច្រើនហៅកែបដែលធ្វើដោយស្បែកឬក្នុងសម័យបុរាណហៅកែបដែលធ្វើដោយឈើ គឺលុងសាច់ឈើស្រាលៗធ្វើ) :

អានន្ទ

ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :

អានន្ទ នាម

[អា-ណ័ន-ទៈ] ឬ [អា-នន់-ទៈ] aanontor

សេចក្ដីរីករាយ, សេចក្ដីត្រេកអរច្រើន។

អានន្ទ នាម

[អា-ណន់] aanontor

ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :

អានាបា

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ។

អានាបា នាម

[អា-ណា-ប៉ា] aaneaba

ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ។

អានាបាណ

ឈ្មោះវិធីស្មិងស្មាធិ៍មួយយ៉ាង (ខាងផ្លូវឆ្វេងក្រៅពីបែបកម្មដ្ឋាន) ប្រើវិធីភាវនារាប់ខ្យល់ដង្ហើមដែរ :

អានាបាណ នាម ១)

[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban

ខ្យល់ដង្ហើមចេញនិងខ្យល់ដង្ហើមចូល។ ក្នុងគម្ពីរកែសព្ទពន្យល់សេចក្ដីថា លោកអ្នកប្រាជ្ញពួកខ្លះយល់ថា អាន (= អស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចូល", អាបាណ (=បស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចេញ" ដូច្នេះវិញ, ក៏គង់បានសេចក្ដីថា "ខ្យល់ដង្ហើមចូលចេញឬចេញចូលដូចគ្នា គឺប្រើការបានដូចគ្នា (ហៅ អានាប្រាណ ក៏បា

អានាបាណ នាម ២)

[អា-ណា-ប៉ា-ណៈ] aaneaban

ឈ្មោះកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង (ក្នុងពួកអនុស្សតិកម្មដ្ឋាន ១០) ប្រើវិធីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល :